کارنامه فرهنگی دولت وفاق

مرتضی مفیدنژاد ـ دبیر گروه ویژه‌نامه
۷ شهریور ۱۴۰۴ - ۱۳:۳۵

صحبت از دستاوردهای یک ساله دولت چهاردهم در حوزه فرهنگ و اجتماع، قطعا بدون در نظرگرفتن آنچه در این مسیر رخ داده است و بررسی اتفاقات و رویدادهای یک ساله اخیر امری بی حاصل است. دولت چهاردهم در شرایطی کار را دست گرفت که از لحاظ بین‌المللی و داخلی شاهد اتفاقات متعددی بودیم و به مرور زمان مسائل جدیدی نیز سر راه مردم ایران قرار گرفت. نهایتا آنچه پایان این حرکت یک ساله بود، جنگ ۱۲ روزه تحمیلی رژیم علیه جمهوری اسلامی ایران شد که پیامدها و نتایج آن را دیدیم و هنوز هم با تبعات آن در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و هویتی روبه‌رو هستیم.

آگاه: در همین راستا و برای فهم دقیق‌تر صحنه و آنچه که دولت در ادامه به آن خواهد پرداخت، ذکر چند نکته حائز اهمیت است:
الف) مسئله اقتصاد در حال حاضر به مهم‌ترین مساله زندگی ایرانیان تبدیل شده است و فرهنگ تاثیرات فراوانی از حوزه اقتصاد می‌پذیرد و بالعکس اثر قابل‌توجهی بر حوزه اقتصاد نیز دارد. امروزه نیازمند تحول ساختاری در نوع تفکیک بین فرهنگ و اقتصاد است. اهالی فرهنگ از اقتصادی ماندن برنامه‌های پیشرفت و شعارها و اولویت‌های کشور می‌نالند و اهالی اقتصاد هم از غیرمولد، هزینه‌بر، بی‌خاصیت و غیربهره‌وربودن بخش فرهنگ می‌نالند. هر دو گروه اشتباه می‌کنند. ما اساسا تفکیک و این دیوار بی‌اعتمادی بین بخش فرهنگ و بخش اقتصاد را باید فروبریزیم و این فروریزی است که تحول انقلابی است و منتج به نتیجه خواهد شد.
ب) به طور جدی نیازمند حرفه‌ای‌گرایی و تخصص‌گرایی در حوزه سیاست‌گذاری فرهنگی هستیم. ما در سیاست‌گذاری فرهنگی و در نظام سیاست‌گذاری فرهنگی از کمبود توجه به تخصص و مفردات حرفه‌ای سیاست‌گذاری فرهنگی رنج می‌بریم و به نظر می‌رسد عزم جدی برای ترمیم و اصلاح آن وجود ندارد.
ج) در جهت تحول و بازسازی انقلابی فرهنگ باید در نحوه تعامل حاکمیت با فرهنگ عمومی تجدیدنظر و تغییر روش جدی صورت دهیم. ما در گذشته در روابط حاکمیت و مردم، نهادهای اساسی را مورد غفلت قرار داده‌ایم و فکر کردیم که همیشه می‌توانیم با مخاطب فردی تعامل پایدار داشته باشیم. مهم‌ترین نهادهای واسط بین فرهنگ رسمی با فرهنگ عمومی عبارتند از: خانواده، مسجد، مدرسه و صنف. آرایش فرهنگی و سیاست‌های فرهنگی‌مان با معماری این چهار نهاد مهم، متناسب نبوده است. بسیاری از اتفاقات بزرگ در فرهنگ عمومی در دهه ۶۰ بر اساس خانواده و درون خانواده رخ می‌داد، با محوریت مسجد، اصناف، انجمن‌های صنفی و هویت‌های حرفه‌ای رخ می‌داد، درحالی‌که در دهه ۹۰، از ظرفیت این نهادها غفلت اساسی کرده‌ایم. این غفلت باید توسط دولت مورد توجه و ترمیم قرار گیرد.
د) هجمه رژیم اشغالگر صهیونیستی و آمریکا به کشورمان در خردادماه امسال بسیاری از الگوهای فرهنگی ما را مورد تغییر و تحول قرار داد. ساده‌انگارانه است اگر بخواهیم این اتفاق را یک رویداد گذرا بدانیم. امروز کشور با وجود سلایق متنوع فرهنگی در حوزه‌های هویتی و فرهنگی دچار تحولاتی شده است که برای دولت چهاردهم یک فرصت کم نظیر و بسیار ویژه تلقی می‌شود. دولت نباید از این موضوع به سادگی عبور کند.