آگاه: این جنگ که به دلیل وقوع در ماه مبارک رمضان، «جنگ رمضان» یا «جنگ تحمیلی سوم» نام گرفته، نه تنها ابعاد نظامی و امنیتی داشت، بلکه به سرعت به عرصه فرهنگی و تربیتی نیز کشیده شد. در چنین شرایطی، غرفههای کودکان فعال شدند و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان یکی از قدیمیترین و معتبرترین نهادهای فرهنگی تخصصی کشور، با بهرهگیری از ابزارهای سیار خود، نقش برجستهای در حفظ روحیه امید، تداوم جریان مطالعه و ایجاد نشاط اجتماعی ایفا کرد.
پیک امید و پیروزی
از نخستین روزهای آغاز درگیریها، مربیان و کارشناسان کانون پرورش فکری با بسیج امکانات و نیروی انسانی، طرحهای ویژهای را تحت عناوینی مانند «پیک امید» و «پیک پیروزی» اجرا کردند. این طرحها با هدف دوگانه همراهی با جریان اقتدار ملی و تامین نیازهای فرهنگی-تربیتی کودکان و نوجوانان در شرایط جنگی طراحی شده بودند. کتابخانههای سیار نه تنها کتاب و مواد خواندنی به کودکان میرساندند، بلکه فضایی شاد و آموزشی ایجاد میکردند تا اضطراب و تنش ناشی از حملات دشمن را کاهش دهند و پیوند نسل جوان با ارزشهای ملی، دینی و انقلابی را تقویت کنند. حضور مستمر این کتابخانهها در تجمعات شبانه «شبهای اقتدار» در شهرها و روستاها، نمادی از مقاومت فرهنگی در برابر جنگ ترکیبی دشمن بود.
در استان سمنان، فعالیت کتابخانههای سیار کانون از همان روزهای اولیه جنگ با شدت پیگیری شد. غرفه کتابخانه سیار کانون سمنان با عنوان «پیک امید و پیروزی» در تجمعهای شبانه اقتدار ملی در معراج شهدای این شهر برپا شد. مربیان کانون در این برنامه با اجرای فعالیتهای متنوع فرهنگی و هنری نظیر نقاشی، ساخت موشکهای کاغذی و اهدای پرچم به کودکان و خانوادهها، فضایی پر از شور و نشاط ایجاد کردند. این اقدامات نه تنها کودکان را با رویدادهای جاری آشنا میکرد، بلکه به آنها کمک میکرد تا با زبانی کودکانه، احساس غرور ملی و حمایت از رزمندگان را تجربه کنند.
کتابخانه سیار روستایی دامغان نیز با حضور فعال در تجمعهای شبانه «شبهای اقتدار»، برنامههای فرهنگی و هنری گوناگونی را برای کودکان و نوجوانان اجرا کرد. فعالیتهایی مانند نقاشی و طراحی پرچم روی صورت کودکان با استقبال گسترده خانوادهها مواجه شد و هدف اصلی آن، ایجاد نشاط و پیوند نسل جدید با رویدادهای اجتماعی و ملی بود. کتابخانه سیار شهری سمنان با همراهی مستقیم مدیرکل و کارشناسان کانون، در مراسم «شبهای اقتدار» حضور یافت و ایستگاههای نقاشی، ساخت فرفره و اهدای پرچم را برپا کرد. این برنامهها با هدف ایجاد فضای نشاطآور و آموزشی برگزار میشدند و به کودکان و نوجوانان کمک میکردند تا در میان هیاهوی جنگ، لحظاتی آرام و پربار را تجربه کنند و پیوند خود با مناسبتهای ملی را تقویت نمایند.
در شاهرود نیز کتابخانه سیار روستایی با اجرای نمایش عروسکی، قصهگویی و کارگاههای کاردستی، شبی خاطرهانگیز برای کودکان رقم زد. ساخت بادبادک و دیگر فعالیتهای جذاب، این رویداد را به فرصتی برای عدالت فرهنگی تبدیل کرد و خانوادهها با استقبال گرم از آن، نشان دادند که چگونه فعالیتهای فرهنگی میتواند در شرایط سخت، نقش تسکیندهنده و امیدآفرین ایفا کند. کتابخانه سیار روستایی سرخه با حضور در جمع هیات رزمندگان سیدالشهدا، فعالیتهایی نظیر اهدای کتاب و پرچم و برگزاری مسابقه دارت را اجرا کرد که با استقبال گرم نوجوانان همراه بود. این برنامهها ترویج کتابخوانی و نشاط فرهنگی را هدف قرار داده بودند و به نوجوانان کمک میکردند تا در فضای رزمندگی، احساس مشارکت و همدلی کنند. کتابخانه سیار روستایی میامی نیز در روستای کلاته اسد، کارگاه نقاشی، ساخت کاردستی موشک و امانت کتاب را در محل مسجد روستا برگزار کرد. این ابتکار با هدف برقراری عدالت فرهنگی و تقویت خلاقیت کودکان روستایی انجام شد و استقبال پرشور اهالی منطقه را به دنبال داشت. در خراسان جنوبی، مراکز کانون پرورش فکری در قالب «پیک پیروزی» با حضور فعال در تجمعهای شبانه اقتدار ملی، برنامههای فرهنگی ویژهای را برای کودکان و نوجوانان اجرا کردند. این حضور، همراهی با جریان اقتدار ملی را نشان میداد و فضایی شورانگیز و آموزشی برای نسل جوان فراهم میآورد.
پویش ۱۴ کتاب
استان همدان یکی از استانهایی بود که حضور کتابخانههای سیار در آن بسیار پررنگ و مستمر گزارش شد. مربیان و کارشناسان کانون با همراهی کتابخانههای سیار، طی ۴۵ شب متوالی در تجمعهای مردمی میدان امام و روستاها حضور یافتند و خدمات متنوع فرهنگی و هنری ارائه کردند. غرفه امانتسپاری کتاب توسط کتابخانه سیار شهری در میدان امام خمینی (ره) دایر و پویش «۱۴ کتاب، ۱۴ روز بهاری» از روزهای ابتدایی جنگ رمضان اجرا شد. این پویش با اهدای کتاب به منازل اعضا آغاز شد و در تعطیلات نوروز با حضور مربیان در تجمعات شبانه ادامه یافت. امانت بیش از ۷۰۰۰ جلد کتاب تنها در دو هفته، عضویت رایگان کودکان و نوجوانان در محل تجمعات مردمی و برگزاری برنامههای جانبی، از جمله اقدامات جهادی این کتابخانهها بود. کاروان کتابخانههای سیار روستایی و شهری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان همدان با عنوان «ایستادهایم تا ابد برای وطن» در مقابل این جنگ تحمیلی، به ایجاد شور و نشاط اجتماعی پرداخت و نقش موثری در کاهش اضطراب و افزایش سرانه مطالعه کودکان ایفا کرد.
کارگاههای خلاقانه و ایستگاههای خانگی
در کهگیلویه و بویراحمد، مربی کانون پرورش فکری یاسوج در قالب طرح «پیک امید» به روستای آباده لوداب رفت و کارگاههای نقاشی و سفالگری را برای کودکان برگزار کرد. این برنامه با محوریت گرامیداشت اربعین رهبر شهید و شهدای کودک، بستری برای شکوفایی خلاقیت فراهم آورد و خلأ مراکز فرهنگی در این منطقه محروم را تا حدی جبران کرد. استان اصفهان نیز با برپایی ایستگاههای کتابخوانی خانگی توسط مراکز پستی و کتابخانههای سیار در فریدونشهر، اصفهان و کاشان، جریان مطالعه را حفظ کرد. این طرح امکان امانت کتاب و دسترسی آسان به فعالیتهای فرهنگی را در مقابل منازل اعضا فراهم آورد و هدف آن ایجاد نشاط برای کودکان و نوجوانان در شرایط ویژه کشور بود.
دلنوشته برای شهدای دانشآموز
کتابخانه سیار کانون جهرم با حضور در روستاهای چدروئیه و یوسفآباد، برنامههایی مانند شعرخوانی، معرفی کتاب و کارگاه ساخت موشک کاغذی را اجرا کرد. این فعالیتها با ادای احترام به دانشآموزان شهید حادثه میناب همراه بود و هدف آن گسترش عدالت فرهنگی و تقویت مهارتهای کودکان روستایی بود. در رستم، کتابخانه سیار با برپایی موکب فرهنگی، فعالیتهایی نظیر ساخت کاردستی، نقاشی و مسابقات فرهنگی را پیش برد. بخش ویژه این برنامه، ساخت نمادین موشک و نگارش دلنوشته روی کارتپستالهای مزین به تصاویر شهدای دانشآموز بود که فرهنگ مقاومت را ترویج میکرد و خلاقیت شرکتکنندگان را تقویت مینمود.
از روستای عشایری لرستان تا ستاد جنگ
کاروان کتابخانههای سیار کانون لرستان به روستای عشایری «درهباغ» پلدختر سفر کرد و با اجرای قصهگویی، کتابخوانی و بازیهای گروهی، عدالت فرهنگی را در این منطقه محقق ساخت. کاروان «پیک امید» نیز در مناطق محروم شهرستان پلدختر حضور یافت و با استقبال گسترده مواجه شد. در استان البرز، «ستاد جنگ قرارگاه کودک» با همراهی کتابخانه سیار، برنامههای فرهنگی و مهارتی متنوعی از جمله نقاشی و بازیهای گروهی را برای کودکان مناطق آسیبدیده اجرا کرد.
عدالت آموزشی در محلههای کمبرخوردار
طرح «پیک امید» کانون هرمزگان در محله مسجد سلمان فارسی بندرعباس اجرا شد و کارگاه نجوم، ساخت کاردستی منظومه شمسی، آموزش اوریگامی و بازیهای بومی و محلی را شامل میشد. در این رویداد، فرآیند عضویت در کتابخانه و امانت کتاب نیز برای کودکان و نوجوانان کمبرخوردار انجام گرفت و عدالت آموزشی را تقویت کرد.
بستههای فرهنگی و پویشهای روایت همدلی
علاوه بر این فعالیتهای استانی که در نقاط مختلف کشور جریان داشت، کانون پرورش فکری در سطح ملی نیز ابتکارات مهمی را به پیش برد. توزیع بستههای فرهنگی ویژه کودکان آسیبدیده از جنگ، شامل کتاب و سرگرمیهای سازنده، به ایستگاههای تجمع مردمی در تهران و محلهای اسکان آسیبدیدگان انجام شد. مربیان کانون نه تنها این بستهها را تحویل میدادند، بلکه نقش مربیگری و همراهی مستقیم با کودکان را نیز ایفا میکردند. پویشهایی مانند «بچههای ایران» با مشارکت استانهایی همچون تهران، بوشهر و خراسان رضوی، و «روایت همدلی» برای ثبت روایتهای کودکان از وقایع جنگ، به تقویت روحیه امید و تابآوری کمک کردند.
جریان امید در شرایط جنگ
تماشاخانههای سیار کانون نیز به عنوان مکمل کتابخانههای سیار، تحت عنوان «پیک امید» در بخشهای آسیبدیده حضور یافتند. این تماشاخانهها با اجرای برنامههای هنری و نمایشی، جریان امید و مطالعه را تداوم بخشیدند و بیش از صدها هزار کودک و نوجوان را در ماههای جنگ تحت پوشش قرار دادند. تولید و انتشار گسترده آثار فرهنگی رایگان، از جمله کتابهای شنیداری، انیمیشنها و محتوای دیجیتال، توسط معاونت تولید کانون، امکان دسترسی آسانتر به محتوای مناسب را در شرایط محدودیتهای جنگی فراهم آورد. این آثار با هدف پر کردن اوقات فراغت، معرفی چهره واقعی دشمن و نمایش رشادتهای ملت ایران طراحی شده بودند.
فعالیت کتابخانههای سیار کانون پرورش فکری در جنگ تحمیلی سوم، فراتر از یک برنامه فرهنگی صرف بود. این اقدامات، بخشی از مقاومت همهجانبه ملت ایران در برابر جنگ ترکیبی دشمن به شمار میرفت. جایی که دشمن با حملات موشکی و پهپادی به دنبال ایجاد وحشت و اختلال در زندگی روزمره بود، کتابخانههای سیار با رساندن کتاب، رنگ، قصه و بازی به کودکان، دیوار امید و دانایی را در برابر این توطئهها برپا کردند. این حضور مستمر، عدالت فرهنگی را در مناطق محروم و آسیبدیده محقق ساخت و نشان داد که حتی در سختترین شرایط، میتوان با خلاقیت و فعالیت اختصاصی، نسل آینده را برای ادامه راه مقاومت آماده کرد.
مربیان کانون که بسیاری از آنها خود در مناطق جنگی یا نزدیک به مناطق درگیری حضور داشتند، با روحیه جهادی و بدون توقع، شبها را در تجمعات مردمی سپری کردند و روزها را به برنامهریزی برای روستاها اختصاص دادند. این تلاشها نه تنها سرانه مطالعه را در ایام جنگ حفظ کرد، بلکه به کاهش آسیبهای روانی ناشی از جنگ در کودکان کمک شایانی نمود. خانوادهها نیز با استقبال گسترده از این برنامهها، نشان دادند که فرهنگ و آموزش، در کنار امنیت نظامی، از ارکان اصلی پایداری ملی هستند.
در پایان، باید گفت که کتابخانههای سیار کانون پرورش فکری در جنگ تحمیلی سوم، الگویی موفق از «مقاومت فرهنگی» ارائه دادند. این الگو میتواند برای آینده نیز الهامبخش باشد؛ جایی که هر تهدید خارجی، فرصتی برای تقویت بنیه فرهنگی و تربیتی نسل جوان تبدیل شود. کانون با این اقدامات، بار دیگر ثابت کرد که «کودک» نه تنها آیندهساز، بلکه امروز نیز بخشی فعال از مقاومت ملی است و کتابخانه سیار، ابزاری موثر برای رساندن این پیام به دورترین نقاط کشور. این تجربه گرانبها، سند دیگری بر غنای فرهنگی ایرانیان و توانمندی نهادهای انقلابی در شرایط بحران افزود و امید است که در سالهای آتی، با گسترش بیشتر این ظرفیتها، عدالت فرهنگی به سطح بالاتری برسد.
نظر شما