آگاه: مجموعه پیام‌های حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی‌خامنه‌ای در بازه زمانی اسفند ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵، در شرایطی خطاب به ملت ایران و جهان اسلام صادر شده است که کشور درگیر سه جنگ متوالی نظامی، امنیتی و ترکیبی بوده است. این پیام‌ها، فارغ از محتوای سیاسی و دینی آنها، حاوی منظومه‌ای منسجم و راهبردی از دغدغه‌های اقتصادی است. شعار صریح سال ۱۴۰۵ یعنی «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» را نباید یک نام‌گذاری تشریفاتی دید، بلکه چکیده‌ای از یک نظریه بومی توسعه و پیشرفت در شرایط جنگی و پساجنگ محسوب می‌شود. در این یادداشت، با بررسی کلیدواژه‌های اقتصادی به‌کار رفته در این پیام‌ها، دغدغه‌ها و اولویت‌های اقتصادی رهبری را در چهار محور اصلی دسته‌بندی و تحلیل می‌کنیم. البته باید توجه داشت که این تحلیل مبتنی بر پیام‌های محدود کنونی است. با گذر زمان و انتشار بیانات و پیام‌های بیشتر، درک ما از منظومه فکر اقتصادی ایشان دقیق‌تر و کامل‌تر خواهد شد.

یک: اقتصاد مقاومتی، راهبرد محوری مواجهه با جنگ اقتصادی
یکی از پررنگ‌ترین کلیدواژه‌های اقتصادی در پیام‌ها، «اقتصاد مقاومتی» است. این مفهوم، نه به‌مثابه یک نظریه انتزاعی، بلکه به‌عنوان پاسخ عملی به «جنگ اقتصادی» دشمن و «تحریم‌های ظالمانه» مطرح می‌شود. رهبر انقلاب، با تأسی به رهبر شهید که «در سال‌های مختلفی محور اصلی و شعار سال را متوجه امر اقتصاد کرده بودند»، بر درون‌زا بودن و برون‌گرایی توأمان اقتصاد مقاومتی تاکید دارند. اقتصاد مقاومتی در این چارچوب، نه یک گزینه، بلکه «مسیر حل» مشکلات و یک «نظریه بومی توسعه» تلقی می‌شود که در تقابل با الگوهای وابسته‌ساز غربی قرار دارد. در شرایطی که دشمن «روزنه امید» خود را «بهره‌گیری از ضعف‌های اقتصادی و مدیریتی» می‌داند، اقتصاد مقاومتی به‌مثابه «سپر دفاعی» و «مبنای پیشروی» در برابر این تهدید، اولویت نخست راهبردی است.

دو: معیشت مردم، کانون اصلی سیاست‌گذاری اقتصادی
در کنار راهبرد کلان اقتصاد مقاومتی، معیشت مردم به‌عنوان دغدغه فوری و عینی، محور مکرر پیام‌هاست. عبارت «تامین معیشت مردم» در کنار «تولید ثروت برای عموم مردم»، از اولویت‌های بی‌واسطه اقتصادی به‌شمار می‌رود. رهبر انقلاب، «گره‌گشایی از دغدغه‌های مردم خصوصا مسائل اقتصادی و معیشتی» را در زمره مهم‌ترین وظایف مسئولان و نمایندگان مجلس معرفی می‌کنند و بر «ثبات اقتصادی، کاهش تورم، مدیریت نقدینگی، رونق تولید» به‌عنوان «دستور کار اصلی» سال ۱۴۰۵ تاکید می‌ورزند. این رویکرد، نشان‌دهنده آن است که راهبرد کلان اقتصاد مقاومتی، بدون حل مسائل روزمره معیشتی اقشار مختلف، فاقد مشروعیت و کارایی لازم خواهد بود.

سه: تولید، اشتغال و کارگر، ستون‌های اقتصاد مقاومتی
در پیام روز کارگر و معلم، زنجیره‌ای از مفاهیم مرتبط با تولید و اشتغال به‌صورت منظومه‌ای به‌هم‌ پیوسته ترسیم شده است. «پیشرفت هر کشوری رهین دو بال علم و عمل است» و کارگران «از موثرترین عناصر در نبرد اقتصادی» قلمداد می‌شوند. رهبر انقلاب از صاحبان کسب‌وکارهای آسیب‌دیده می‌خواهند «تا حد ممکن از تعدیل نیرو و جداسازی نیروی کار خود... اجتناب نمایند» و هر کارگری را «به‌منزله ثروت آن واحد تولیدی» بدانند. همچنین، بر «اولویت دادن به مصرف کالاهای ساخت داخل» و «حمایت از کارگران مولد» تاکید می‌شود. این گزاره‌ها، نشان‌دهنده نگاه راهبردی به نیروی کار و تولید داخلی به‌عنوان دو مؤلفه اساسی تاب‌آوری اقتصادی در برابر فشارهای خارجی است.

چهار: حکمرانی اقتصادی، عدالت و مبارزه با فساد
محور چهارم دغدغه‌های اقتصادی، به کیفیت حکمرانی و نظارت قضایی بر آن بازمی‌گردد. در پیام هفته قوه قضاییه، «حق امنیت اقتصادی و دسترسی عادلانه به فرصت‌ها» و «مبارزه با مفاسد» به‌عنوان مصادیقی از «احقاق حقوق عامه» مطرح شده است. رهبر انقلاب از قوه قضاییه می‌خواهند که «قاطعیت در مقابله با انواع مفاسد» و «کاهش تضییع حقوق» را در دستور کار قرار دهد. همچنین در پیام افتتاحیه مجلس، بر «مبارزه با فساد مالی» و «محرومیت‌زدایی همه‌جانبه» به‌عنوان وظایف نمایندگان، تاکید شده است. این نگاه، اقتصاد را صرفا یک عرصه فنی نمی‌داند، بلکه آن را با عدالت، شفافیت و سلامت نظام اداری گره می‌زند.

جمع‌بندی: منظومه‌ای به‌هم ‌پیوسته از راهبرد تا معیشت
آنچه در این پیام‌ها به‌چشم می‌خورد منظومه‌ای منسجم از دغدغه‌های اقتصادی است که در آن، اقتصاد مقاومتی به‌عنوان راهبرد کلان، معیشت مردم به‌عنوان هدف فوری، تولید و اشتغال به‌عنوان ابزار عملیاتی و عدالت و مبارزه با فساد به‌عنوان شرط تحقق، در یک زنجیره منطقی به‌هم پیوند خورده‌اند. این منظومه، در بستر «وحدت ملی» و «امنیت ملی» معنا می‌یابد و «شکر عملی نعمت» را در «تلاش بی‌وقفه برای رسیدن به ایران قوی» تعریف می‌کند. در نهایت، رهبر انقلاب با وعده تدوین «نسخه‌ علاجی کارساز و کارشناسی‌شده» برای مشکلات اقتصادی، بر عزم خود برای عبور از «ضعف‌های مدیریتی» و حرکت به‌سوی «اقتصاد مقاومتی درون‌زا و برون‌گرا» تاکید می‌ورزند؛ مسیری که تحقق آن را در گرو «همکاری همه آحاد ملت» و «حضور موثر در صحنه» می‌دانند.