آگاه: آنچه این روزها، بازار بزرگ تهران را تحت تاثیر قرار داده، تغییر در الگوی مصرف خانوارهاست. پیش از جنگ، مردم در آغاز ماه اسفند و ماه مبارک رمضان در پی تدارک سفرهای نوروزی و خریدهای عید و مایحتاج سال نو بودند. به همین دلیل همیشه از اواخر بهمن تا روزهای اول فروردین، بازار بزرگ تهران مملو از مردمی می‌شد که قصد خرید داشتند اما با شروع جنگ و اتفاقات ناگواری که پس از آن رخ داد، همچنین موشکباران و احتیاط برخی مردم به انجام ندادن ترددهای غیرضروری در شهر، خیلی از مردم نه تنها عید نداشتند، بلکه از خریدهای سال نو نیز منصرف شدند. به همین دلیل فروشندگان بازار تهران، با رکود محسوسی مواجه بودند.
برخلاف فصل‌های گذشته، سطح مراجعه مشتریان به بازار به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است. بسیاری از کسبه از «کاهش کم‌سابقه فروش» سخن می‌گویند. خریداران نیز به کالاهای اساسی‌تر روی آورده‌اند. احمد سیدی از فروشندگان خشکبار است که به «آگاه» گفت: ایام نزدیک به عید معمولا اوج خرید خانوار است، اما جنگ و مسائل اقتصادی تاثیر زیادی در رفتار خریداران داشت و باعث شد بازاریان از یکی از مهم‌ترین دوره‌های فروش خود بهره‌مند نشوند و بسیاری از خریدهایی که داشتند، روی دست‌شان بماند.
مهدی رحمت‌الهی، یکی دیگر از کسبه بازار تهران و فروشنده لباس‌های مردانه و بنکدار پوشاک است که به «آگاه» گفت: در شرایطی که نااطمینانی اقتصادی افزایش یافته، اولویت‌های هزینه‌ای نیز دگرگون شده است. خانوارهایی که تا پیش از این در آستانه سال نو بخشی از درآمد خود را صرف خرید پوشاک، لوازم خانگی یا کالاهای غیرضروری می‌کردند، اکنون ترجیح می‌دهند منابع محدود خود را برای تامین کالاهای اساسی یا حتی ذخیره‌سازی آنها صرف کنند.

بازگشت به قبل زمانبر است
این تغییر رفتار در گفته‌های رحمت‌اللهی نشان می‌دهد، مصرف‌کننده به‌جای «بهبود کیفیت زندگی»، به سمت «حفظ بقا و امنیت اقتصادی» حرکت می‌کند. نتیجه مستقیم چنین تغییری، کاهش شدید تقاضا در بازارهای مصرفی است؛ موضوعی که به‌وضوح در فضای بازار بزرگ تهران قابل مشاهده است و رحمت‌الهی نیز آن را تایید کرد و گفت: فروشنده‌ها درصدد هستند اگر پولی دارند آن را در بازار نریزند بلکه برای روزهای آتی نگه دارند یا کالاهای سرمایه‌ای بخرند. او همچنین ادامه داد که برگشت بازار تهران به قبل از تنش‌ها «زمانبر» است ولی آنچه اکنون می‌بینیم این است که همه منتظر شرایط کشور هستند؛ چه خریدار و چه فروشنده.
این در حالی است که وارد کردن کالا به‌ویژه برای صنوفی که وابستگی به واردات دارند، با ریسک بالایی همراه است. از این‌رو، بسیاری از فعالان بازار ترجیح می‌دهند با حداقل موجودی فعالیت کنند تا در صورت بروز شوک‌های جدید، متحمل زیان کمتری شوند.

احتیاط در خرید
گزارش‌های میدانی «آگاه»؛ از راسته‌های مختلف بازار تهران نشان می‌دهد که بسیاری از بازاریان از کاهش حجم خریدهای عمده و ورود کالاهای جدید خبر می‌دهند و بسیاری از فعالان بازار ترجیح می‌دهند با حداقل موجودی فعالیت کنند تا در صورت بروز شوک‌های جدید، متحمل زیان کمتری شوند. همین اقدام موجب شده تا تنوع کالاها کاهش یافته و جذابیت بازار برای خریداران اندک نیز کمتر شود.
طی سال‌های اخیر، اقتصاد ایران با تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و افت قدرت خرید مواجه بوده است؛ روندی که در دوره‌های تنش سیاسی و نظامی تشدید می‌شود و مستقیما بر رفتار بازارها اثر می‌گذارد. اکنون نیز نااطمینانی ناشی از تهدیدهای نظامی و آینده اقتصادی کشور، یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش تمایل خرید مردم به کالاهای غیراساسی است. این نااطمینانی، از طریق تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، به‌طور مستقیم بر بازارهای داخلی اثر می‌گذارد. تمایل به پس‌انداز، افزایش ذخیره‌سازی کالاهای اساسی و پرهیز از هزینه‌های غیرضروری، همگی از پیامدهای چنین نگرشی هستند؛ پیامدهایی که مستقیما به کاهش رونق بازار منجر می‌شوند.
در چنین شرایطی، بازارهایی مانند بازار تهران که وابستگی بیشتری به مصرف روزمره مردم دارند، بیش از سایر بخش‌ها آسیب می‌بینند. با این حال وضعیت کنونی بازار بزرگ تهران را نمی‌توان صرفا یک رکود مقطعی تلقی کرد؛ بلکه باید آن را نشانه‌ای از شرایط پیچیده‌تر اقتصاد ایران دانست. بازاری که روزگاری نماد پویایی و تحرک اقتصادی بود، اکنون درگیر نوعی ایستایی شده است.