آگاه: خورشید که در بسیاری از نقاط ایران بیش از ۳۰۰ روز در سال میتابد، میتواند به یک منبع قابل اتکا برای تولید برق تبدیل شود. با این حال، هنوز تعداد ساختمانهایی که از پنلهای خورشیدی بهره میبرند، در مقایسه با ظرفیتهای موجود بسیار محدود است.
در سالهای اخیر، همزمان با افزایش قطعیهای برق و رشد هزینههای انرژی، توجه مردم به نصب سامانههای خورشیدی بیشتر شده است؛ اما بررسیها نشان میدهد مهمترین مانع توسعه این فناوری در بخش خانگی، هزینه اولیه نسبتا بالای خرید و نصب تجهیزات است. بسیاری از خانوادهها علاقهمند هستند بخشی از برق مورد نیاز خود را از خورشید تامین کنند، اما سرمایه اولیه مورد نیاز برای راهاندازی یک نیروگاه کوچک خانگی، تصمیمگیری را برای آنها دشوار میکند. اگرچه هزینه اولیه نصب پنلهای خورشیدی بالاست، اما این فناوری در بلندمدت میتواند به کاهش هزینههای انرژی، افزایش امنیت تامین برق و حتی ایجاد درآمد برای خانوارها کمک کند.
برخلاف تصور رایج، پنلهای خورشیدی تنها یک مدل ندارند و بسته به نیاز مصرفکننده، انواع مختلفی از سامانههای خورشیدی طراحی و نصب میشود. طالبزاده، کارشناس فنی نیروگاه خورشیدی، در گفتوگو با «آگاه» توضیح میدهد که نوع کاربری مهمترین عامل تعیینکننده هزینه است. وی میگوید: پنلهای خورشیدی مدلهای متفاوتی دارند و قیمت آنها نیز بر اساس نوع استفاده متفاوت است. برخی افراد تنها میخواهند هنگام قطع برق، وسایل ضروری خانه فعال بماند و از خاموشی آسیب نبینند. برای این دسته از مصرفکنندگان، سامانههای کوچکتری طراحی میشود. به گفته وی، در حال حاضر حداقل هزینه اولیه برای چنین سامانهای حدود ۳۳۰ میلیون تومان است؛ سامانهای که میتواند در زمان قطعی، برق مورد نیاز تجهیزات ضروری را تامین کند.
طالبزاده توضیح میدهد: گاهی در خانه بیماری وجود دارد که به دستگاه پزشکی وابسته است یا فردی فعالیتی انجام میدهد که قطع برق برای او خسارتبار است. در این شرایط، هدف اصلی جلوگیری از خاموشی است، نه کسب درآمد از تولید برق. مدل دیگری از نیروگاههای خورشیدی خانگی، علاوه بر تامین برق مصرفی، امکان فروش برق به شبکه را نیز فراهم میکند. در این شیوه، برق تولیدی توسط پنلها به شبکه برق تزریق میشود و مالک سامانه میتواند در قالب قراردادهای مشخص، درآمدی از محل فروش برق کسب کند.
طالبزاده میگوید: فردی که قصد دارد برق تولیدی را علاوه بر مصرف شخصی به شبکه نیز بفروشد، باید پنل دارای اینورتور و باطری که به شبکه متصل است را نصب کند. هزینه اولیه این مدل بیشتر است، اما در بلندمدت میتواند سرمایه اولیه را جبران کرده و به درآمدزایی برسد. نوع دیگری از سامانههای خورشیدی، برق تولیدی را در باتری ذخیره میکند تا در زمان قطع برق مورد استفاده قرار گیرد. این مدل بهویژه در مناطقی که خاموشیهای مکرر وجود دارد یا برای خانوارهایی که تجهیزات حساس دارند، جذابتر است. طالبزاده میگوید: برخی افراد تمایل دارند برق تولیدشده در باتری ذخیره شود تا در زمان قطع برق بتوانند از آن استفاده کنند. در این حالت نیز هزینهها بر اساس تعداد پنلها، ظرفیت باتری و میزان مصرف خانوار متفاوت خواهد بود. وجود باتری معمولا هزینه نهایی پروژه را افزایش میدهد، اما در مقابل امکان استفاده از برق تولیدشده در ساعات شب یا زمان قطع شبکه را فراهم میکند.
هر کیلووات برق خورشیدی به چه فضایی نیاز دارد؟ این پرسش خیلی از مردم است. در این باره هم طالبزاده میگوید: به طور معمول برای هر کیلووات ظرفیت نصبشده، حدود ۱۰ متر مربع فضا نیاز است. حداقل نیروگاهی که معمولا احداث میشود، نیروگاه پنج کیلوواتی است. بنابراین حدود ۵۰ متر مربع فضا مورد نیاز خواهد بود. تمام این فضا به پنلها اختصاص پیدا نمیکند و بخشی از آن برای دسترسی، تعمیر و نگهداری و همچنین جلوگیری از ایجاد سایه روی پنلها در نظر گرفته میشود.
آیا همه ساختمانها مناسب نصب پنل هستند؟
یکی دیگر از نگرانیهای مالکان ساختمانها، مناسب بودن موقعیت ساختمان برای دریافت نور خورشید است. چون عملکرد پنلهای خورشیدی به میزان تابش مستقیم آفتاب وابسته است و هرگونه مانع مانند ساختمانهای بلند، دکلها یا درختان میتواند بازدهی را کاهش دهد.
طالبزاده میگوید: نباید در مسیر تابش نور خورشید مانعی وجود داشته باشد. لازم است از سمت شرق، جنوب و غرب تابش مناسبی دریافت شود، اما حدود ۸۰ درصد ساختمانها این شرایط وجود دارد و امکان نصب پنل فراهم است. پنلها معمولا با زاویهای بین ۳۰ تا ۳۵ درجه نصب میشوند تا بیشترین میزان انرژی خورشیدی را دریافت کنند. البته در ساختمانهایی که فضای کافی وجود ندارد یا شرایط معماری خاصی دارند، امکان استفاده از سازههای ویژه و طراحیهای متفاوت نیز وجود دارد؛ اما این راهکارها هزینه پروژه را افزایش میدهد.
نگهداری دشوار نیست
بخش عمده هزینههای یک نیروگاه خورشیدی مربوط به مرحله خرید و نصب است و پس از آن، هزینه نگهداری چندان زیاد نیست. طالبزاده میگوید: نگهداری از پنلها کار دشواری نیست. افراد میتوانند خودشان گردوغبار روی پنلها را پاک کنند یا با شرکتهای خدماتی قرارداد ببندند.
ایران از نظر میزان تابش خورشید در میان کشورهای مستعد توسعه انرژی خورشیدی قرار دارد. بسیاری از استانهای مرکزی، جنوبی و شرقی کشور از ساعات طولانی تابش آفتاب برخوردارند و همین موضوع ظرفیت قابل توجهی برای تولید برق خورشیدی ایجاد کرده است. بر اساس برآوردهای بینالمللی، میانگین تابش خورشیدی در بخشهای گستردهای از ایران بالاتر از بسیاری از کشورهای اروپایی است؛ کشورهایی که امروزه بخش مهمی از برق خود را از انرژی خورشیدی تامین میکنند.
با این حال، سهم نیروگاههای خورشیدی خانگی در سبد انرژی کشور همچنان محدود است. هزینه اولیه بالا، نبود تسهیلات کافی، آشنایی محدود مردم با فناوریهای جدید و پیچیدگیهای اداری در این زمینه موثر است. اگرچه مزایای پنلهای خورشیدی فراوان است، اما تقریبا مهمترین مانع توسعه این فناوری در بخش خانگی، هزینه اولیه است.
برای بسیاری از خانوادهها، تامین چند صد میلیون تومان سرمایه اولیه برای نصب سامانه خورشیدی آسان نیست؛ حتی اگر این سرمایه در سالهای آینده بازگردد. طالبزاده نیز معتقد است که قیمت تجهیزات همچنان مهمترین عامل محدودکننده بازار است. با این حال، وی از برنامههایی برای عرضه مدلهای کوچکتر و ارزانتر خبر میدهد. او میگوید: تعداد محدودی از سامانههای موجود را عرضه کردیم که در مدت کوتاهی به فروش رسید. همچنین قرار است در آینده مدلهای دیگری با ظرفیت حدود دو و نیم کیلووات تولید شود که هزینه اولیه کمتری خواهد داشت و برای مصارف خانگی مقرون بهصرفهتر است.
آیندهای که از پشتبامها آغاز میشود
افزایش مصرف برق، رشد خاموشیها، ضرورت کاهش استفاده از سوختهای فسیلی و ظرفیت بالای تابش خورشید در ایران، همگی نشان میدهد انرژی خورشیدی میتواند در سالهای آینده نقش مهمتری در زندگی شهروندان ایفا کند. با این حال، توسعه گسترده پنلهای خورشیدی در خانهها تنها به فناوری وابسته نیست؛ بلکه نیازمند حمایتهای مالی، تسهیلات بانکی، کاهش هزینه تجهیزات و افزایش آگاهی عمومی است.
امروز بسیاری از خانوادهها هنگام نگاه کردن به پشتبام خانه خود، شاید تنها فضایی خالی ببینند؛ اما کارشناسان انرژی معتقدند همان فضای خالی میتواند به یک نیروگاه کوچک تبدیل شود؛ نیروگاهی که هم برق مورد نیاز خانه را تامین کند، هم در روزهای خاموشی آرامش بیشتری به خانواده بدهد و هم در آینده به منبعی برای کسب درآمد تبدیل شود. تا آن زمان، مهمترین چالش همچنان پابرجاست؛ فاصله میان ظرفیت عظیم خورشید و توان مالی خانوارهایی که میخواهند از آن بهره بگیرند.
نظر شما