آگاه: ایران بیش از یک سال است که درگیر جنگ شده و حلقه تحریم‌های ناعادلانه آمریکا علیه مردم ایران که بیش از ۳۰ سال سابقه دارد، هر روز تنگ‌تر می‌شود به طوری که در شرایط فعلی مردم از نظر معیشتی روزهای دشواری را پشت سر می‌گذارند. هزینه بالای خوراکی، هزینه‌های مسکن، گرانی دارو، درمان و حتی سخت ‌شدن تحصیل برخی از این موارد هستند. در چنین شرایطی راه‌های اقتصاد مولد و رشد آن در داخل کشور چیست؟ آیا با کمترین وابستگی به اقتصاد بین‌المللی می‌توان برای بهبود اقتصاد و وضعیت معیشت مردم کاری کرد؟ آیا می‌توان با فعال کردن اتحادهای اقتصادی منطقه‌ای و تلاش در مجموعه‌هایی چون بریکس یا شانگهای، بخشی از نیازهای اولیه تولید داخلی را تامین کرد؟
اقتصاد ایران در وضعیتی قرار دارد که فشارهای بیرونی از یک سو و ضعف ساختارهای درونی از سوی دیگر، معیشت میلیون‌ها خانوار را به تنگنا کشانده است. در چنین شرایطی دولتمردان از افزایش مقدار کالابرگ سخن می‌گویند یا از برخی راهکارهای اقتصادی خبر می‌دهند اما واقعیت این است که باید فکری به حال تولید و اقتصاد کلان کشور کرد. البته این مسیر هموار نیست اما راه‌هایی برای رونق اقتصاد مولد با تمرکز و توجه به سرمایه‌های داخلی وجود دارد.
نخستین گام، تغییر جهت نقدینگی از فعالیت‌های سوداگرانه به سمت تولید است. به خوبی می‌دانیم که بخش بزرگی از سرمایه‌های خرد و کلان در سال‌های گذشته به جای ورود به چرخه تولید و ایجاد ارزش افزوده، به بازارهای غیرمولد مانند ارز، طلا و مسکن هدایت شده‌اند. این جریان، سرمایه‌گذاری واقعی را محدود و فشارهای تورمی را تداوم بخشیده است که علت بخشی از این مسئله بی‌اعتمادی مردم به ساختارهای بانکی و مالی کشور و شرایط جنگی است. اما اصلاح نظام مالیاتی با هدف کاهش جذابیت سفته‌بازی و اعطای معافیت‌های هدفمند به بنگاه‌هایی که سرمایه خود را در توسعه تولید به کار می‌گیرند، می‌تواند این مسیر را تغییر دهد. در کنار آن، هدایت تسهیلات بانکی به سمت تولید و اشتغال، از راهکارهای عملیاتی است که کارشناسان بر آن تاکید دارند.
دومین محور، توسعه زنجیره‌های تولید داخلی با تمرکز بر صنایع دارای مزیت نسبی است. پتروشیمی، صنایع غذایی، معدن، ماشین‌سازی و تجهیزات پزشکی از حوزه‌هایی هستند که ظرفیت جانشینی واردات و حتی صادرات را دارند. بخش کشاورزی نیز با تولید حدود ۸۰ درصد نیاز داخلی، ستون فقرات تاب‌آوری اقتصاد در بحران‌ها بوده است. توسعه صنایع تبدیلی و بسته‌بندی می‌تواند ضایعات کشاورزی را تا ۵۰ درصد کاهش دهد و ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند که بازار مصرف آن هم می‌تواند کشورهای اطراف یا متحدان منطقه‌ای باشد.
سومین راهبرد، تقویت اقتصاد دانش‌بنیان به عنوان موتور محرکه رشد درون‌زاست. اکوسیستم استارتاپی ایران با بیش از ۶۰۰۰ شرکت فعال، حتی تحت تحریم نیز به رشد خود ادامه داده است. سهم فناوری در تولید ناخالص داخلی از ۳.۸ به ۶.۹ درصد افزایش یافته و صادرات محصولات دانش‌بنیان رشد ۶۸ درصدی را تجربه کرده است.
چهارمین محور، توسعه تجارت منطقه‌ای و سازوکارهای جایگزین مالی است. ایران با تکیه بر ۱۵ کشور همسایه و کریدورهای زمینی و ریلی، توانسته تا حدودی جریان تجاری خود را حفظ کند. همچنین استفاده از تهاتر و توافق‌های تجاری دوجانبه با کشورهای منطقه، مسیرهای تازه‌ای برای تامین نیازهای اساسی فراهم کرده و می‌کند.
اما مسئله نهایی اینکه هیچ‌یک از این راهکارها بدون توجه به معیشت مردم پایدار نخواهد بود. اصلاح نظام یارانه‌ها به نفع مصرف‌کننده نهایی، پرداخت حمایت معیشتی مستقیم به خانوارها و کنترل تورم از طریق تقویت بخش واقعی اقتصاد، حلقه وصل رشد تولید به بهبود زندگی مردم است.