آگاه: بر اساس آمار، از ابتدای سال آبی جاری، یعنی ابتدای مهر تا ۳۰ خرداد، مجموع ورودی مخازن سدهای کشور به ۴۳.۹۴ میلیارد مترمکعب رسیده است. این میزان در مدت مشابه سال گذشته ۲۴.۴۰ میلیارد مترمکعب بوده که نشاندهنده افزایش حدود ۸۰ درصدی ورود آب به مخازن است.
افزایش ورودیها در حالی اتفاق افتاده که حجم آب موجود در مخازن نیز رشد قابل توجهی داشته است. حجم آب موجود در سدهای کشور تا این تاریخ ۳۴.۳۶ میلیارد مترمکعب ثبت شده؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۵.۳۶ میلیارد مترمکعب بوده است. به این ترتیب، ذخیره آب موجود در مخازن نسبت به سال گذشته حدود ۳۵ درصد افزایش یافته است.
با این حال، افزایش ذخایر به معنای پر شدن همه سدهای کشور نیست. بر اساس آمار اعلامشده، میزان پرشدگی سدهای کشور تا ۳۰ خرداد ۶۶ درصد بوده است؛ یعنی هنوز حدود یکسوم ظرفیت مخازن خالی مانده است.
ذخایر پنج سد همچنان زیر ۱۰ درصد
شاید مهمترین بخش این آمار، تفاوت میان وضعیت سدهای مختلف کشور باشد. در حالی که برخی مخازن به طور کامل پر شدهاند، پنج سد مهم همچنان با ذخایر بسیار پایین مواجه هستند.
بر اساس آمار موجود، میزان پر شدگی سدهای لار، دوستی، پانزده خرداد، بارزو و ساوه کمتر از ۱۰ درصد است. در مقابل، سدهای ارس، نهند، آزادی، دویرج و ایلام به ۱۰۰ درصد پرشدگی رسیدهاند. این اختلاف نشان میدهد که نمیتوان تنها با تکیه بر میانگین ۶۶ درصدی، وضعیت آب کشور را مطلوب ارزیابی کرد. عدد ۶۶ درصد یک شاخص کلی برای مخازن است، اما در سطح منطقهای، برخی حوضهها همچنان با کمبود جدی آب مواجهاند. به بیان دیگر، افزایش ذخایر آب در بخشی از سدها الزاما به این معنا نیست که تمام مناطق کشور از شرایط مشابهی برخوردار شدهاند. وضعیت ذخایر پنج سد زیر ۱۰ درصد و در مقابل، پنج سد کاملا پر، نمونه روشنی از همین ناهمگونی در توزیع منابع آب است.
بارندگی به میانگین بلندمدت رسید
آمار بارش نیز نکته قابل توجه دیگری دارد. ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور از ابتدای سال آبی تا ۳۰ خرداد ۲۳۳.۶ میلیمتر اعلام شده است. این رقم تقریبا با میانگین بلندمدت دوره مشابه برابری میکند؛ چرا که میزان بارش در دوره مشابه درازمدت ۲۳۳.۸ میلیمتر بوده است. بنابراین بارش ثبتشده در سال آبی جاری تنها حدود ۰.۲ میلیمتر کمتر از میانگین بلندمدت بوده است.
در مقایسه با سال گذشته اما وضعیت بسیار متفاوت است. بارش دوره مشابه سال آبی گذشته ۱۴۴ میلیمتر بوده و رقم امسال نشان میدهد میزان بارندگی حدود ۶۲ درصد بیشتر از سال گذشته بوده است. در نتیجه، یکی از عوامل مهم بهبود وضعیت ورودی سدها را میتوان افزایش بارش نسبت به سال گذشته دانست؛ هرچند برای ارزیابی دقیق وضعیت منابع آب، صرفا مقدار بارش کافی نیست و زمان، شدت و محل وقوع بارندگی نیز اهمیت دارد.
ورودی آب بیشتر شد
در همین حال، افزایش ورودی سدها به معنی آن نیست که تمام آب واردشده در مخازن باقی مانده است. طبق آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران، میزان کل خروجی سدهای کشور نیز نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد افزایش داشته است. این موضوع از یک سو نشاندهنده افزایش میزان آب قابل تنظیم و امکان تامین نیازهای مختلف از محل ذخایر سدهاست، اما از سوی دیگر باید در تحلیل وضعیت مخازن مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که بخشی از آبی که وارد سدها شده، برای مصارف مختلف از مخازن خارج شده است.
مقایسه سه شاخص ورودی، خروجی و ذخیره نیز تصویر روشنتری ارائه میدهد: ورودی سدها نسبت به سال گذشته ۸۰ درصد افزایش یافته، خروجی ۲۰ درصد بیشتر شده و در نهایت حجم آب موجود در مخازن ۳۵ درصد رشد کرده است. این ارقام نشان میدهد افزایش بارش و ورودی آب توانسته وضعیت ذخایر را نسبت به سال گذشته بهبود دهد، اما همزمان بخشی از این منابع نیز مصرف شده و همه افزایش ورودی به ذخیره نهایی مخازن تبدیل نشده است.
سال آبی بهتر از سال گذشته
رضا پیرصادقی، کارشناس مهندسی آب درباره این آمار و ارقام به «آگاه» میگوید: اگر تنها عملکرد سال آبی جاری را با سال گذشته مقایسه کنیم، شرایط بدون تردید بهتر شده است. ورودی مخازن از ۲۴.۴۰ به ۴۳.۹۴ میلیارد مترمکعب رسیده و حجم آب موجود نیز از ۲۵.۳۶ به ۳۴.۳۶ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است. بارندگی نیز نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی داشته و تقریبا به میانگین بلندمدت رسیده است. اما اگر سوال این باشد که آیا این آمار به معنای پایان بحران آب در کشور است، پاسخ منفی است.
وی ادامه میدهد: وجود پنج سد مهم با پرشدگی کمتر از ۱۰ درصد، در کنار پنج سد کاملا پر، نشان میدهد که بهبود منابع آب در کشور یکنواخت نیست. از سوی دیگر، پرشدگی ۶۶ درصدی به این معناست که هنوز حدود ۳۴ درصد ظرفیت مخازن پر نشده است. بنابراین، آمار جدید را باید بیش از آنکه نشانه پایان تنش آبی بدانیم، نشانه بهبود نسبی وضعیت منابع آبی نسبت به سال گذشته تلقی کنیم. این بهبود، بهویژه در مقایسه با سال آبی گذشته، قابل توجه است؛ اما همچنان نمیتوان از کنار ذخایر بسیار پایین برخی سدهای مهم و تفاوت وضعیت حوضههای مختلف کشور عبور کرد. واقعیت این است که افزایش بارش و ورودی سدها فرصت مناسبی برای تقویت ذخایر آبی ایجاد کرده است، اما تداوم این وضعیت به میزان بارش در سالهای آینده، نحوه مصرف آب و مدیریت منابع موجود وابسته خواهد بود. از همین رو، عدد ۶۶ درصد نباید باعث ایجاد تصور وفور آب شود؛ همانطور که افزایش ۸۰ درصدی ورودی سدها نیز نباید به تنهایی به عنوان رفع تنش آبی تعبیر شود. تصویر کلی آب کشور اکنون بهتر از سال گذشته است، اما این بهبود هنوز شکننده و نامتوازن است؛ برخی سدها به ظرفیت کامل رسیدهاند و برخی دیگر همچنان در محدوده بحرانی قرار دارند.
نظر شما