آگاه: فرمان موتورسیکلت برخلاف خودرو، مستقیما به سیستم تعلیق جلو و چرخ متصل است. همین چیدمان باعث میشود که حساسیت آن به هرگونه نقص فنی بسیار بالا باشد. فرمانی که نرم و روان کار میکند، نتیجه هماهنگی دقیق میان لاستیک، رینگ، سیستم تعلیق، یاتاقانهای ستون فرمان و حتی روانکاری قطعات است.
با این حال، به مرور زمان و بر اثر استفاده، عوامل مختلفی میتوانند این هماهنگی را مختل کنند و فرمان را سخت و مقاوم کنند. اگر حس میکنید برای چرخاندن موتور در سرعت پایین یا حتی هنگام ایستادن باید زور زیادی به کار ببرید، حتما این مقاله را تا انتها بخوانید.
دلایل اصلی سفت شدن فرمان
درک این نکته ضروری است که «سفت شدن» میتواند ناگهانی یا تدریجی باشد. گاهی راننده صبح از پارکینگ خارج میشود و متوجه میشود فرمان به سختی جابهجا میشود؛ در حالی که در موارد دیگر، این مشکل طی چند هفته به آرامی ظاهر میشود. در ادامه، رایجترین علت سفت شدن فرمان موتورسیکلت را به تفکیک بررسی میکنیم.
۱ ـ کمبود باد لاستیک جلو
شاید ابتداییترین و در عین حال شایعترین دلیل، فشار ناکافی باد تایر جلو باشد. وقتی باد لاستیک کم باشد، سطح تماس تایر با زمین به طور قابل توجهی افزایش مییابد. این افزایش اصطکاک، مقاومت غلتشی را بالا برده و چرخاندن فرمان را به اندازه قابل توجهی سخت میکند. به علاوه، لاستیک کم باد در مانورهای سرعت پایین حالتی شناور دارد و فرمان را سنگین و بیجان نشان میدهد. همچنین، ناهمواری سطح جاده بیشتر به رینگ منتقل میشود و فشار مضاعفی بر یاتاقانها وارد میکند. بنابراین، اولین قدم در عیبیابی، بررسی دقیق فشار باد لاستیک جلو با فشارسنج استاندارد است.
۲ ـ یاتاقانهای فرمان (ستون فرمان) فرسوده یا خشک
بالای سیستم تعلیق جلو، جایی که لوله فرمان به بدنه موتور متصل میشود، مجموعهای از یاتاقانها یا رولبرینگهای سوزنی قرار دارد که امکان چرخش نرم فرمان را فراهم میکنند. این یاتاقانها به مرور زمان رطوبت و گرد و غبار جذب میکنند و گریس آنها خشک یا آلوده میشود. در نتیجه، فرمان به سختی حول محور خود میچرخد. فرسودگی شدید، پلهدار کردن یاتاقانها را به دنبال دارد؛ یعنی در نقطهای خاص، فرمان به صورت خشک قفل میشود یا در هنگام چرخش صدای تق تق تولید میکند. نداشتن روانکاری مناسب یکی از مهمترین علت سفت شدن فرمان موتورسیکلت است که در معاینات دورهای اغلب نادیده گرفته میشود.
۳ ـ سفت بودن بیش از حد مهره قفل ستون فرمان
در بسیاری از موتورسیکلتها، مهره اصلی ستون فرمان به صورت مخروطی (مخروطی تیغهای) طراحی شده است تا فاصله یاتاقانها را تنظیم کند. اگر این مهره در هنگام تعمیرات قبلی بیش از حد مجاز سفت شده باشد، فشار زیادی به یاتاقانهای بالایی و پایینی وارد میکند. این فشار، حرکت چرخشی را با اصطکاک شدید همراه کرده و فرمان را به شدت سفت و خشک میکند. در چنین حالتی، حتی اگر یاتاقانها سالم باشند، فرمان درست کار نمیکند. نکته جالب توجه اینجاست که بسیاری از موتورسواران این حالت را با «پر بودن فرمان» اشتباه میگیرند و با سفتتر کردن مهره، مشکل را تشدید میکنند.
۴ ـ گیر کردن سیستم ترمز جلو
ممکن است سفت بودن فرمان به زاویه فرمان ارتباطی نداشته باشد، بلکه از مقاومت چرخ جلو ناشی شود. یکی از علل پنهان، گیر کردن لنت ترمز یا بشقاب ترمز است. اگر پیستونهای کالیپر ترمز به دلیل زنگ زدگی یا آلودگی، پس از رها کردن اهرم ترمز به موقع به عقب برنگردند، لنتها به طور مداوم با دیسک ترمز در تماس باقی میمانند. این تماس مداوم، نه تنها باعث داغ شدن شدید ترمز میشود، بلکه مقاومت چرخشی زیادی ایجاد میکند. راننده حس میکند فرمان سنگین و بیریگ است. برای تست، میتوانید موتور را روی پایه قرار دهید و چرخ جلو را با دست بچرخانید اگر چرخ با سختی میچرخد یا صدای سایش میدهد، ترمز گیر کرده است.
۵ ـ ایراد در سیستم تعلیق جلو (فنر و هیدرولیک)
اگر شاخکهای جلو (فورکها) خم شده باشند، انتهای میلهها نباید با فشار ناهموار مواجه شوند. اما یکی از علل ناشناخته سفت شدن فرمان، بر هم خوردن تراز دو لوله تلسکوپی است. اگر یک شاخک دچار نشتی روغن شده باشد یا هوای اضافه داخل آن حبس شود، فشار یک طرفه به کل سیستم جلو وارد میشود و چرخاندن فرمان هنگام فشار دادن رو (در ترمزهای شدید) یا حتی در استارت حرکت، سخت میشود. به علاوه، خمیدگی جزئی در شاخک که بر اثر تصادف یا ضربه ایجاد شده، اصطکاک جک را بالا میبرد و فرمان را در هر شرایطی سنگین میکند. در این حالت، فرمان تنها در یک سمت به سختی میچرخد و در سمت دیگر نرم است.
۶ ـ نقص در لاستیک و رینگ
گاهی مشکل از زاویه فرمان نیست، بلکه از سطحی است که چرخ روی آن حرکت میکند. اگر رینگ دچار تاب بردگی شود یا لاستیک دچار برآمدگی و پارگی در دیواره جانبی باشد، الگوی اصطکاک با زمین تغییر میکند. رینگ تابداده باعث لرزش منظم فرمان و ایجاد گشتاور مقاومتی نوسانی میشود که در سرعتهای بالا بسیار خطرناک است. همچنین، اگر با سردی هوا از لاستیکهای زمستانی یا ترکیبات لاستیکی خشک استفاده شود، سختی تایر به طور طبیعی افزایش مییابد و فرمان سفتتر از حد معمول حس میشود. همیشه عاج لاستیک را از نظر سایش نامتوازن بررسی کنید؛ سایش لبهای نشانه فشار باد نامناسب و عامل سفت شدن فرمان است.
۷ ـ خشک بودن یا خوردگی کابلها و سیمها در ناحیه فرمان
موتورسیکلتها دارای کابل گاز، کلاچ، سیم ترمز و مجموعه دسته سیم برق هستند که از ناحیه فرمان عبور میکنند. اگر این کابلها بیش از حد سفت یا در اطراف ستون فرمان گیر کرده باشند، هر بار چرخاندن فرمان باید بر مقاومت اضافی این اجزا غلبه کند. علاوه بر آن، برخی موتورسواران بعد از نصب لوازم جانبی، کابلها را بدون رعایت مسیر استاندارد عبور میدهند و در نتیجه، پیچاندن فرمان به حدی سخت میشود که حس میکنید سیستم دچار قفل شدگی جدی شده است. با خشک بودن گریس در پوسته کابل اسپیدومتر یا خمیدگی لوله ترمز فلزی، همین اتفاق رخ میدهد.
برای تشخیص دقیق علت سفت شدن فرمان موتورسیکلت، بهتر است به علائم همراه توجه کنید. در زیر، ارتباط میان نشانهها و احتمال علت را مشاهده میکنید:
سفتی فرمان در سرعت صفر و هنگام هل دادن موتور: احتمال بالای کمبود باد یا گیر کردن ترمز.
خشک چرخیدن در یک نقطه خاص از دور فرمان: فرسودگی یا پله شدن یاتاقان ستون.
صداهای تق تق در ناهمواریها همراه با سفتی: احتمال شل یا سفت بودن نامتعادل مهره اصلی فرمان.
سفتی تدریجی پس از باران یا شستوشو: زنگ زدگی سطح یاتاقانها و نفوذ رطوبت به سیستم.
سنگین شدن فرمان هنگام ترمزگیری: نشتی روغن فورک یا معیوب بودن یک شاخک.
کشیدن فرمان به یک سمت و همزمان سفتی: احتمال شل بودن و تراز نبودن چرخ جلو یا شاخک خمیده.
توجه به این علائم به شما کمک میکند تا از آزمایشهای بینتیجه و تعمیرات گران قیمت جلوگیری کنید.
نظر شما