آگاه: برای بعضی از کودکان، پول توجیبی هنوز با خوراکی‌های مدرسه تعریف می‌شود؛ بستنی، ساندویچ، کیک یا هر چیزی که بتوان در زنگ تفریح خرید. برای بعضی دیگر اما پول توجیبی به یک حساب کوچک شخصی تبدیل شده است پولی که می‌توان آن را خرج کرد، نگه داشت یا برای رسیدن به یک هدف مشخص کنار گذاشت.
افشین یکی از کودکانی که با او صحبت کرده‌ایم، درباره شیوه دریافت پولش می‌گوید: پول‌هایش را پدرش ماهانه به کارت بانکی‌اش واریز می‌کند و او هم مدتی است از این پول برداشت نمی‌کند تا مبلغ بیشتری جمع شود. هدفش هم خرید یک دوچرخه است و می‌خواهد با پس‌اندازی که انجام می‌دهد، برای خرید آن به پدرش کمک کند. او ماهی یک میلیون تومان می‌گیرد و کلاس ششم است.
این روایت، تصویری متفاوت از پول توجیبی در نسل امروز ارائه می‌دهد؛ پولی که دیگر الزاما چند اسکناس تاخورده در جیب کودک نیست و می‌تواند در حساب بانکی قرار داشته باشد و برای رسیدن به یک هدف مشخص، دست‌نخورده باقی بماند. اما برای همه کودکان، پول توجیبی هنوز چنین کارکردی ندارد. یک کودک ۱۱ ساله می‌گوید: هفته‌ای ۳۰۰ هزار تومان پول می‌گیرم و بیشتر در مدرسه بستنی می‌خرم، چون خیلی دوست دارم. بعضی وقت‌ها که پول توجیبی من بیشتر باشد، ساندویچ از بوفه مدرسه می‌گیرم. او درباره کارت بانکی‌اش هم می‌گوید که اجازه برداشت پول ندارد، مگر اینکه والدینش خبر داشته باشند با این حال خودش یاد گرفته از عابربانک پول برداشت کند.
این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که پول توجیبی در خانواده‌های امروز فقط به «مقدار پول» محدود نمی‌شود؛ نحوه 
در اختیار گذاشتن پول، میزان استقلال کودک و حتی نوع رابطه او با بانک و کارت بانکی نیز تغییر کرده است.

پنج تومان برای چند مشت تخمه
اما اگر به چند دهه قبل برگردیم، ماجرا شکل دیگری داشت. یکی از مادرانی که تجربه پول توجیبی دوران کودکی خود را به یاد می‌آورد، می‌گوید: من پنج تومان می‌گرفتم و با این پول به اندازه پنج مشت تخمه می‌خریدم. ولی در مدرسه زنگ تفریح پیراشکی می‌گرفتم یا پولم را جمع می‌کردم تا بتوانم نوشابه بخرم. برای او، پول توجیبی فقط پول خرید نبود فرصتی بود برای اینکه یاد بگیرد اگر همه پولش را یک‌باره خرج کند، دیگر چیزی برای خریدهای بعدی باقی نمی‌ماند. او می‌گوید: این پول به من یاد داد که چطور پس‌انداز و پولم را مدیریت کنم.
خاطره پدر او هم به همین تجربه اشاره دارد: من نان و پنیر به مدرسه می‌بردم. آنقدر پولم نمی‌رسید که هر روز از بوفه خرید کنم، ولی هر چند روز یک‌بار می‌توانستم با پولی که جمع کرده بودم، نوشابه و کیک بگیرم. شاید مبلغ‌ها و قیمت‌ها در آن سال‌ها با امروز قابل مقایسه نباشد، اما منطق تصمیم‌گیری همان است؛ کودک پول محدودی دارد و باید میان «الان خرج کردن» و «بعدا خریدن» یکی را انتخاب کند. 
کارشناسان حوزه کودک، اصل آشنا کردن کودک با مفهوم پول را می‌توانند بخشی از آموزش مهارت‌های زندگی بدانند؛ به‌ویژه زمانی که پول توجیبی با گفت‌وگو درباره نیازها، خواسته‌ها، پس‌انداز و انتخاب همراه باشد. در این زمینه سمیرا زمان، روانشناس کودک به «آگاه» می‌گوید: کودکی که مبلغ مشخصی دریافت می‌کند، به تدریج با یک واقعیت ساده اقتصادی روبه‌رو می‌شود؛ منابع محدودند و نمی‌توان همه خواسته‌ها را همزمان برآورده کرد. برای مثال، ممکن است کودک تصمیم بگیرد تمام پولش را در همان روز صرف بستنی کند یا بخشی از آن را کنار بگذارد تا در روز دیگری بتواند ساندویچ بخرد. حتی اگر انتخاب اول او از نظر والدین بهترین تصمیم نباشد، همین تجربه می‌تواند به او نشان دهد که هر انتخاب مالی، نتیجه‌ای دارد. در سنین بالاتر نیز می‌توان مفهوم هدف مالی را وارد زندگی کودک کرد درست مانند کودکی که پولش را برای خرید دوچرخه نگه می‌دارد. از این منظر، پول توجیبی زمانی ارزش آموزشی بیشتری پیدا می‌کند که کودک بداند چقدر پول دارد، قرار است این پول برای چه مدت باشد و خودش باید درباره نحوه خرج کردن آن تصمیم بگیرد.

پول توجیبی نباید رشوه باشد
وی ادامه می‌دهد: یکی از موضوعات مهم برای والدین، تفاوت میان پول توجیبی و پاداش است. پول توجیبی می‌تواند مبلغی مشخص و متناسب با سن کودک باشد که در فاصله‌های زمانی مشخص در اختیار او قرار می‌گیرد. اما اگر کودک برای هر کاری که انجام می‌دهد از مرتب کردن اتاق تا انجام تکالیف پول دریافت کند، ممکن است به تدریج این تصور شکل بگیرد که هر مسئولیتی باید با دریافت پول همراه باشد. به همین دلیل، بهتر است پول توجیبی به‌طور کامل به ابزار تشویق و تنبیه تبدیل نشود. کودک باید برخی مسئولیت‌های متناسب با سن خود را بدون انتظار دریافت پول انجام دهد و در عین حال، یک مبلغ مشخص نیز برای تمرین مدیریت مالی در اختیار داشته باشد.
او می‌گوید: ورود کارت بانکی به زندگی کودکان، شکل آموزش مالی را هم تغییر داده است. کودکی که پیشتر اسکناس‌هایش را می‌شمرد و در قلک می‌گذاشت، امروز ممکن است موجودی حسابش را ببیند و برای خرج یا پس‌انداز آن تصمیم بگیرد. اما این شکل جدید یک تفاوت مهم دارد. اسکناس، پول را برای کودک ملموس می‌کند؛ وقتی اسکناسی از کیف خارج می‌شود، کودک کاهش پول خود را می‌بیند. در پرداخت‌های بانکی، این کاهش ممکن است برای کودک کمتر قابل لمس باشد. بنابراین اگر والدین برای کودک حساب یا کارت بانکی در نظر می‌گیرند، صرف داشتن کارت به معنای آموزش مدیریت مالی نیست. کودک باید به تدریج با مفاهیمی مانند موجودی، هزینه، پس‌انداز، اولویت‌بندی و هدف مالی آشنا شود. از سوی دیگر، میزان دسترسی کودک به کارت و عابربانک نیز باید متناسب با سن و میزان آمادگی او باشد؛ همان‌طور که روایت کودک ۱۱ ساله نشان می‌دهد، برخی والدین هنوز درباره برداشت مستقل کودک از حسابش احتیاط می‌کنند. 
پاسخ واحدی برای میزان پول توجیبی همه کودکان وجود ندارد. سن کودک، شرایط اقتصادی خانواده، هزینه‌های روزمره، محل زندگی و اینکه خانواده چه هزینه‌هایی را جداگانه پرداخت می‌کند، همگی در تعیین مبلغ مناسب موثرند. مهم‌تر از یک عدد ثابت، منظم بودن و قابل پیش‌بینی بودن پول توجیبی است. کودک باید بداند چه زمانی و چه مبلغی دریافت می‌کند و اگر پولش را زودتر خرج کرد، قرار نیست همیشه بودجه اضافی دریافت کند. همچنین مقایسه پول توجیبی کودکان با دوستان و همکلاسی‌ها می‌تواند مشکل‌ساز شود. هدف از پول توجیبی، ایجاد رقابت اقتصادی میان کودکان نیست؛ قرار است کودک با توجه به امکانات خانواده خودش، مدیریت منابع محدود را یاد بگیرد.

از بستنی تا دوچرخه
در یک طرف این گزارش، کودک ۱۱ ساله‌ای قرار دارد که هفته‌ای ۳۰۰ هزار تومان دریافت می‌کند و بخش قابل توجهی از آن را برای بستنی و گاهی ساندویچ مدرسه خرج می‌کند؛ در طرف دیگر، کودکی قرار دارد که پول ماهانه‌اش را در کارت بانکی نگه می‌دارد تا با پس‌انداز خود به خرید یک دوچرخه کمک کند.
میان این دو روایت نیز خاطرات نسلی قرار گرفته که پول توجیبی‌اش چند تومان بیشتر نبود؛ نسلی که گاهی نان و پنیر را از خانه به مدرسه می‌برد و پولش را برای یک نوشابه و کیک کنار می‌گذاشت. آنچه میان همه این تجربه‌ها مشترک است، شاید نه مبلغ پول، بلکه تجربه انتخاب باشد. پول توجیبی اگر فقط پولی برای خرید بستنی باشد، بخشی از یک هزینه روزمره است. اما اگر کودک یاد بگیرد بخشی را خرج کند، بخشی را نگه دارد و برای یک خواسته آینده برنامه‌ریزی کند، همان مبلغ کوچک می‌تواند به یکی از نخستین درس‌های واقعی زندگی تبدیل شود. نسل‌های قدیم این درس را با اسکناس و قلک یاد گرفتند؛ نسل امروز ممکن است آن را با کارت بانکی و حساب دیجیتال یاد بگیرد. ابزار تغییر کرده است، اما سوال همان است: کودک قرار است فقط پول داشته باشد یا یاد بگیرد با پولش تصمیم بگیرد؟