۲۸ دی ۱۴۰۴ - ۱۱:۴۳
کد خبر: ۱۹٬۶۷۷

«فیلم ما»؛ نهضت مردمی فیلم‌های آماتور

از انحصار تا اصالت

حنانه سادات مطلبی ـ آگاه مسائل فرهنگی

سینما، به‌عنوان قدرتمندترین زبان بصری دوران معاصر، همواره عرصه‌دار بازنمایی واقعیت و درنتیجه، مهندسی ادراک جمعی بوده است اما در دهه‌های متمادی، این عرصه تحت سیطره فرمول‌ها و سلیقه‌های مشخصی قرار داشت که میدان عمل را از مردم عادی ربوده بود.

آگاه: سینمای غالب، با تکیه بر سرمایه‌های کلان، تجهیزات پیشرفته و شبکه‌های توزیع گسترده، انحصاری نیمه‌ساختاری بر روایتگری تحمیل کرده بود. در دل این حلقه بسته، ظهور هر جریان نوینی ناگزیر از ارائه تزی بنیادین درباره جایگاه هنرمند و اثر بود. در چنین چارچوبی، جشنواره مردمی فیلم عمار و به‌ویژه بخش «فیلم ما»، یک اعلام موضع صریح در باب دموکراسی فرهنگی در عرصه فیلم‌سازی به شمار می‌رود.
«فیلم ما» تلاشی منسجم و ریشه‌دار است که اعلام می‌کند فیلم‌سازان اصلی، کسانی هستند که از میان عموم جامعه برمی‌خیزند و با حداقل امکانات، روایت‌هایی ناب و سرشار از صداقت می‌آفرینند؛ روایت‌هایی که بی‌واسطه با دغدغه‌های زیسته مردم گره خورده است. ریشه این نگاه در اندیشه محوری امام خمینی (ره) و مقام رهبری نهفته است که مردم را به‌عنوان صحنه‌گردان اصلی فرهنگ می‌دانند. بخش «فیلم ما» این اندیشه را در عرصه فیلم‌سازی محقق کرده‌است؛ در این بخش مردم نه فقط مخاطب اثر، بلکه خود خالق اثرهستند.
هدف بنیادین این بخش شکستن مرزهای تکنیکی و اقتصادی است که بخشی از جامعه را از ورود به عرصه فیلم‌سازی یا روایت محروم کرده‌است. «فیلم ما» با ایجاد بستری عمومی برای نمایش آثار مردمی، فرصت شنیده‌شدن را به صداهایی می‌دهد که سال‌ها در سایه سنگینی هژمونیک و شکاف طبقاتی خاموش مانده‌اند. 
این بخش بر این اصل استواراست که کیفیت محتوا، خلاقیت و ارتباط ارگانیک با زیست طبیعی، می‌تواند جایگزین بزرگنمایی تبلیغاتی و تجملات تکنولوژیک شود. این اصل، در تضاد مستقیم با تولیداتی قرار دارد که اگرچه از لحاظ فرم و تکنیک بی‌نقص باشند اما از منظر ارتباط عمیق با واقعیت اجتماعی، دچار استحاله شده‌اند. همچنین قهرمانان این آثار نیز مانند سایر آثار سینمایی، آرتیست‌های خیالی نیستند بلکه مردم عادی در مساجد، مدارس، کارگاه‌ها و... هستند؛ افرادی که زندگی روزمره آنها مملو از نبردهای کوچک و بزرگ هویتی و معیشتی است. در این بخش ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی بر ارزش‌های زیبایی‌شناختی صرف، تقدم دارد. این همان جوهره «فیلم ما» یعنی بازتاب واقعیت بی‌واسطه، درقالب‌های ساده و تولید شده با کمترین‌امکانات است. گویی این بخش نوعی دموکراسی فرهنگی در سینمای ایران ایجاد کرده است.
امروز که بیش از یک دهه از فعالیت این بخش می‌گذرد، می‌توان گفت که «فیلم ما» می‌تواند به یک الگوی فرهنگی در سطح ملی تبدیل شود. در جهانی که پروپاگاندا، اغلب با ظاهری بین‌المللی و پرهزینه عرضه می‌شود، این بخش می‌تواند با کمترین هزینه‌های ظاهری، بالاترین سطح از همذات‌پنداری مخاطب را ایجاد کند. صدها فیلم‌ساز از شهرهای کوچک و روستاها، با الهام از این روحیه، دوربین یا تلفن همراه خود را در دست گرفته‌اند تا روایتگر صدای خود باشند. «فیلم ما» به‌مانند یک مقاومت فرهنگی نرم در برابر پروژه‌های کلان تحریف‌شده خارجی و روایت‌های تهی‌شده داخلی عمل کرده است.
این جریان ثابت کرده است که سینما می‌تواند چیزی فراتر از یک سرگرمی باشد. فیلم‌های این بخش، اغلب به مسائل و سوژه‌های حقیقی مردم مانند روایت زندگی خانواده شهدا، مسائل خرد و کلان معیشتی، هویت جوانان در مواجهه با تغییرات سریع اجتماعی یا بازخوانی وقایع تاریخی از منظر محرومان می‌پردازد. همچنین تاثیربخش «فیلم ما» را می‌توان در افزایش سطح آگاهی انتقادی فضاهای محلی مشاهده کرد؛ جایی که افراد تنها مخاطب منفعل نیستند، بلکه با دیدن یک فیلم ساخته شده توسط نزدیکانشان، به بیان تجربه خود تشویق می‌شوند.
درنهایت، آنچه این بخش را متمایز کرده شکل‌گیری مسئولیت اجتماعی بر محور عدالت است. در بخش «فیلم ما» جشنواره مردمی فیلم عمار، مردم نه یک مصرف‌کننده صرف بلکه خالق و منتقد اثر هستند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.