آگاه: چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر از اول هفته گذشته یعنی شنبه ۱۱ بهمن آغاز به کار کرد و از همان ابتدا با چالش همراه بود. از همین منظر شاید بتوان گفت این دوره از جشنواره با سایر دورههای جشنواره خیلی تفاوت داشت. غم بزرگ جامعه بابت از دست دادن عزیزانشان در وقایع اخیر پایش به پردیس ملت باز شده بود و در همه نشستهای خبری، عوامل فیلمها ابراز تاسف و همدردی با خانواده داغدیدگان کردند. به عقیده این گروه از شرکت کنندگان در جشنواره، تحریم جشنواره کاری را از پیش نمیبرد و اتفاقا باید از این فضا و پتانسیل موجود برای حرف زدن استفاده کرد، در مقابل اما بسیاری با تحریم جشنواره و عدم حضور در آن اعتراض خود را نسبت به وضعیت موجود اعلام کردند و این رفتار حسابی حال و هوای جشنواره امسال را تغییر داده بود.
در پردیس ملت امسال کمتر چهرههای آشنا دیده میشود؛ چه چهره آشنای سینمایی و چه از اهالی رسانه و علاقهمندان به سینما که هرسال از یک هفته مانده به جشنواره ذوق حضور در آنجا و دید و بازدید با دوستان جشنوارهایشان را داشتند. در این دوره از جشنواره فشردگی که در دوره قبل وجود داشت دیگر نبود و در پردیس ملت تنها سه فیلم در سانسهای ۱۴، ۱۶:۳۰ و ۱۹ نمایش داده شد که با سال گذشته که برنامه نمایش فیلمها از صبح تا شب بود، قابل مقایسه نبود؛ ضمن اینکه سال گذشته در سانس پایانی یکسری از فیلمهای خارج از مسابقه توقیفی به نمایش گذاشته شد که از اتفاقات خوب آن دوره بود. اگرچه همه آنها کمی از بعد از جشنواره مجوز گرفتند و اکران عمومی شدند مثل غریزه و پیر پسر.
فرش قرمز امسال پردیس ملت برخلاف سالهای گذشته خیلی برای عکاسان پربار نیست چون سلبریتیهای پربازدید در شبکههای اجتماعی حضور ندارند و از آنجایی که بسیاری از فیلمها، فیلم اولی بود بازیگرانشان هم ناشناخته یا خیلی تازهکار بودند. فیلمهایی هم که بازیگر شناخته شده مثل امیر جدیدی و هدی زینالعابدین داشتند در جشنواره حاضر نشدند و همین بودن و نبودنها موضوع دعوای خیلیها در فضای مجازی بود.
اما روز گذشته (جمعه ۱۷ بهمن) فیلمهای حاشیه به کارگردانی محمد علیزادهفرد، پل به کارگردانی محمد عسگری و کافه سلطان به کارگردانی مصطفی رزاقکریمی به ترتیب در ساعتهای ۱۴، ۱۶:۳۰ و ۱۹ نمایش داده شد.
فیلمی با موضوع «حاشیهنشینی»
فیلم سینمایی «حاشیه» نخستین تجربه بلند محمد علیزادهفرد در مقام کارگردان است که با تهیهکنندگی یوسف منصوری و در قالب یک اثر معمایی–پلیسی ساخته شده و نخستین نمایش خود را در چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر داشت. در این فیلم، بازیگرانی چون هادی کاظمی، مهران احمدی، سجاد بابایی، ونوس کانلی، میترا رفیع، جواد قامتی، محمود نظرعلیان، محمد موحدنیا، حسین شهبازی و آندیا عبدالرضایی ایفای نقش کردند.
محمد علیزادهفرد کارگردان فیلم سینمایی «حاشیه» که با این اثر، اولین فیلم سینمایی بلند خود را ساخته است، درباره ایده این فیلم و پرداختش توضیح داد: ایده اولیه «حاشیه» متعلق به سال ۱۳۹۸ است که برای بار اول تصمیم گرفتم فیلمنامه بلندی بنویسم و کاری را شروع کنم؛ این ایده با دغدغه معضل اجتماعی حاشیهنشینی شکل گرفته است. معضل حاشیهنشینی یکی از معضلات جدی محسوب میشود و این معضل تبعاتی در مسائل فرهنگی و اجتماعی ایجاد میکند که آسیبهای گستردهای را دربر میگیرد. دوست داشتم در این زمینه کار کنم و چند باری هم برای ساختش، خیز برداشتم که با مشکلات متعددی از جمله صادر نشدن مجوز ساخت مواجه شدیم که در نهایت در سال ۱۴۰۴ توانستیم مجوز ساخت بگیریم و از موانع ساخت عبور و کار را شروع کنیم. وی تصریح کرد: اتفاقی که افتاد این بود که طی این سالها، شکاف طبقاتی کم که نشد بلکه بیشتر هم شد و همین سبب شد «حاشیهنشینی» بیشتر برای همگان ملموس شود و الان به شکلی شده که خیلی از مردم که در طبقه متوسط هستند نیز به واسطه حادثه یا اتفاقی پیشبینی نشده به ناگهان طبقه اجتماعیشان تغییر میکند و مجبور میشوند به حاشیهنشینی روی بیاورند.
علیزادهفرد بیان کرد: در این فیلم سعی کردم به بخشی از اتفاقاتی که در حاشیه رخ میدهد از منظر نگاه خانوادهای که عضوی از طبقه متوسط جامعه است و به واسطه یک اتفاق، مجبور به زندگی در حاشیه شهر میشوند، بپردازم. البته هدفم، پرهیز از ارائه صرفا تلخی و سیاهی از این پدیده بوده است. وی که پیش از این سیمرغ چهل و دومین جشنواره فیلم فجر را برای فیلم کوتاه داستانی «شریف» دریافت کرده است، درباره تفاوت نگاهش از سینمای کوتاه به بلند، گفت: نگاه فیلمسازان در فیلم کوتاه و بلند خیلی تفاوتی ندارد و قطعا در سینما به دنبال تعریف کردن داستانی جذاب بودم و معما همیشه برایم از جذابیت برخوردار است چه در «حاشیه» چه در فیلم کوتاه «شریف» چه در فیلم ویدئویی «تروآ»؛ چراکه آن چیزی که هسته مرکزی قصه را تشکیل داده، معمایی است که ایجاد میشود و شخصیتهای فیلم درصدد حل آن برمیآیند. این موضوع، در درگیر کردن مخاطب به من کمک میکند.
کارگردان و نویسنده «حاشیه» در مورد ترکیب بازیگران از مهران احمدی و هادی کاظمی تا محمود نظرعلیان، نیز گفت: توانمندی مهران احمدی هم در کارهای جدی و هم کمدی، دیده شده و جزو انتخابهای اول من بود و خوشبختانه در فیلم حضور پیدا کرد. بر حضور هادی کاظمی بسیار مصر بودم چراکه افرادی که نقش کمدی ایفا میکنند و نبض مخاطب را در کمدی به دست بگیرند، از پس نقشهای جدی هم خیلی خوب برمیآیند؛ به نظر من هادی کاظمی نیز یکی از همین پتانسیلهایی است که با کمدی شناخته شد و در فضای سینمای جدی نیز درخشیده است. در «حاشیه» هر چه در کار جلوتر رفتیم، دغدغهمند بودن هادی کاظمی بیشتر مشهود میشد و خروجی هم آن چیزی بود که من از آن راضی هستم.
وی درباره حضور کمال تبریزی به عنوان مشاور کارگردان توضیح داد: هر فیلمسازی که بخواهد فیلم اولش را بسازد، باید از حضور یک کارگردان باسابقه در کارش بهره بگیرد که اکثرا فقط اسمشان پای کار قرار دارد اما در مورد کمال تبریزی اصلا اینگونه نبود و تجربه او بسیار در کار به من کمک کرد. در بازنویسی نهایی لطف کرد و مفصل صحبت و تغییراتی ایجاد کردیم و در مسیر ساخت نیز استوری بوردهایی که داشتیم و دکوپاژها را با آقای تبریزی چک میکردم. ایشان در فرآیند تدوین نیز در کنارمان بود؛ یعنی از صفر تا صد دلسوزانه کنار ما بود. من هم تلاشم بر این بود که از حضور این کارگردان باسابقه بهره کافی را ببرم.
روایت زندگی یک رزمنده عملیات خیبر
محمد عسگری از جمله کارگردانانی است که با ساخت آثار دفاع مقدسی شناخته میشود و پیش از این فیلمهایی چون «آسمان غرب» و «اتاقک گلی» را در همین فضا ساخته است. او این بار با فیلم سینمایی «پل» در عرصه جشنواره حضور پیدا کرده و تجربه تازهای را در ادامه مسیر حرفهای خود رقم زده است.
فیلم «پل» به تهیهکنندگی مصطفی احمدی ساخته شده و فیلمنامه آن را پدرام کریمی با همکاری محمد عسگری به نگارش درآوردهاند. این اثر با تمرکز بر مفاهیم انسانی و خانوادگی در بستر دفاع مقدس، تلاش دارد روایتی متفاوت از پیوند جبهه و خانواده ارائه دهد. داستان فیلم در بازه زمانی عملیات خیبر و بر یک پل ۱۴ کیلومتری روایت میشود و درباره مصطفی، رزمندهای است که خانوادهاش مدتهاست هیچ خبری از او ندارند. در این میان موسی، برادر کوچکتر و دانشآموز او، تصمیم میگیرد برای یافتن مصطفی راهی جبهه جنوب شود؛ مسیری که او را با واقعیتهای تازهای روبهرو میکند.
در این فیلم جمعی از بازیگران سینما و تئاتر حضور دارند که از جمله آنها میتوان به روحالله زمانی، سروش صحت، سعید آقاخانی، آرمین رحیمیان، سامان صفاری، سارا حاتمی، هادی شیخالسلامی، متین حیدرینیا، علی غابشی و صادق برقعی اشاره کرد. عسگری، کارگردان این اثر، «پل» را از «آسمان غرب» متفاوت توصیف کرده و تمایز این اثر با سایر آثار دفاع مقدسی را در این میداند که روایتش دور از موقعیتهای جنگی و فضایی متشنج است و حال و هوایی انسانی و احساسی را به مخاطب القا میکند.
این کارگردان در آثارش تمام تلاشش را میکند تا بیننده را به جهانی ببرد که تاکنون تجربه نکرده است، بهخصوص در آثار ژانر دفاع مقدسی. عسگری عقیده دارد که صرفا هزینه کردن برای فیلمهای دفاع مقدسی نمیتواند آن اثر را متمایز از سایر فیلمهای این حوزه کند بلکه مهمترین موضوع در ساخت این دسته از فیلمها، نحوه روایت و داستان است که میتواند مخاطب را با اثری منحصربهفرد مواجه کند.
فیلمی دیگر با موضوع جنگ ۱۲ روزه
یکی از موضوعاتی که در جشنواره فیلم فجر امسال مورد توجه کارگردانان قرار گرفته بود، سوژههای مختلف جنگ ۱۲ روزه بود. اگرچه معروفترین آثار، فیلم «نیم شب» مهدویان بود اما کارگردانان دیگری هم سراغ این سوژه رفته بودند.
مصطفی رزاقکریمی، فیلمساز سینمای مستند ایران، اینبار با فیلم سینمایی «کافه سلطان» به سراغ روایت روزهای پرالتهاب تجاوز ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی به ایران رفته است؛ جنگی که اگرچه در مقیاس زمانی کوتاه بود، اما پیامدهای اجتماعی، روانی و زیستی عمیقی بر زندگی مردم عادی برجای گذاشت و مسیر روزمره بسیاری از خانوادهها را دستخوش تغییر کرد.
«کافه سلطان» با تمرکز بر همین تاثیرات، داستان خود را نه در میدان نبرد، بلکه در دل جاده و میان مردمی روایت میکند که ناخواسته درگیر تبعات جنگ میشوند. قصه در کویر و حوالی یک کافه متروکه بینراهی میگذرد؛ کافهای که مهری، زن ۶۵ ساله، آن را بهعنوان تنها دارایی و پناه خانواده سرپا نگه داشته است. با آغاز جنگ ۱۲روزه و ناامنشدن مسیرهای اصلی، جاده قدیم دوباره جان میگیرد و موج مسافران، آوارگان و عبوریها به این کافه سرازیر میشود؛ رخدادی که سرنوشت صاحبان کافه و مسافرانش را در بستری از اضطراب، امید، ترس و همدلی تغییر میدهد.
این فیلم که فیلمنامه آن را عطیه زارعآرندی نوشته، تلاش دارد تصویری انسانی و ملموس از جنگ ارائه دهد؛ روایتی که بهجای تمرکز بر صحنههای مستقیم درگیری، به بازتاب جنگ در زیست روزمره مردم، اقتصاد خرد، روابط خانوادگی و مواجهه انسانها با بحران میپردازد. جنگ ۱۲ روزه در «کافه سلطان» عاملی بیرونی است که ناگهان نظم عادی زندگی را برهم میزند و آدمها را در موقعیتهای تازه و گاه ناخواسته کنار هم قرار میدهد. فیلم سینمایی «کافه سلطان»، یکی از ۱۵ پروژه مورد حمایت بنیاد سینمایی فارابی است که در آن بازیگرانی چون محمدرضا شریفینیا، آزیتا حاجیان، لیلا زارع، هومن کیایی، سجاد بابایی، سیاوش طهمورث و مریم مومن بازی کردهاند. اما برنامه امروز (شنبه ۱۸ بهمن) جشنواره تا زمانی که ما مشغول نوشتن این گزارش هستیم -چون در هفته گذشته میزان تغییرات سانسها و جابهجایی فیلمها زیاد بود- عبارت است از: «زندگی کوچک کوچک» ساخته امیرحسین ثقفی، «قایق سواری در تهران» ساخته رسول صدرعاملی و «جانشین» ساخته مهدی شامحمدی.
نظر شما