آگاه: در شرایطی که نرخ ارز به یکی از متغیرهای تعیینکننده در فضای اقتصادی کشور تبدیل شده، پرسش اساسی این است که چرا حفظ ارزش پول ملی اهمیت دارد و چه نسبتی با تقویت اقتصاد داخلی پیدا میکند؟
ارزش پول ملی پیش از آنکه صرفا یک شاخص عددی در تابلوی صرافیها باشد، بازتابی از سطح اعتماد عمومی به اقتصاد کشور است. هرگاه شهروندان احساس کنند قدرت خریدشان در حال کاهش است، نخستین واکنش، حرکت سرمایههای خرد به سمت بازارهای موازی مانند طلا، ارز، مسکن یا خودرو خواهد بود. این رفتار، اگرچه در سطح فردی برای حفظ داراییها منطقی به نظر میرسد، اما در مقیاس کلان به تشدید بیثباتی اقتصادی منجر میشود. کاهش ارزش پول ملی به معنای افزایش هزینه واردات، بالا رفتن قیمت کالاهای واسطهای و در نهایت رشد قیمت تمامشده تولید داخلی است. در چنین شرایطی، حتی تولیدکنندگانی که مواد اولیه داخلی مصرف میکنند نیز از موج تورمی در امان نمیمانند، چراکه بسیاری از تجهیزات، ماشینآلات یا فناوریهای مورد نیاز وابسته به بازار جهانی است.
رابطه مستقیم نرخ ارز و معیشت مردم
نرخ ارز در اقتصاد ایران، بهویژه در سالهای اخیر، نقشی فراتر از یک متغیر تجاری داشته و به شاخصی برای سنجش انتظارات تورمی تبدیل شده است. هر افزایش ناگهانی در قیمت ارز، بلافاصله در بازار کالاهای مصرفی و خدمات انعکاس مییابد. این موضوع بهویژه برای دهکهای پایین درآمدی که بخش عمده درآمد خود را صرف کالاهای اساسی میکنند، آثار سنگینتری به همراه دارد. در چنین فضایی، حفظ ارزش پول ملی به معنای دفاع از قدرت خرید مردم است. وقتی پول ملی ثبات داشته باشد، خانوارها میتوانند برای آینده برنامهریزی کنند، بنگاهها چشمانداز روشنی برای تولید داشته باشند و سرمایهگذاران نیز با اطمینان بیشتری وارد فعالیتهای مولد شوند.
حفظ ارزش پول ملی بدون تقویت بنیانهای اقتصاد داخلی ممکن نیست. تجربه کشورهایی که توانستهاند ثبات ارزی ایجاد کنند نشان میدهد که اتکای کمتر به درآمدهای ناپایدار، توسعه صادرات غیرنفتی و افزایش بهرهوری تولید، نقش تعیینکنندهای در این مسیر دارد. در ایران، سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، بر درونزا بودن رشد اقتصادی و کاهش وابستگی به نفت تاکید دارد. این رویکرد، در صورت اجرای دقیق، میتواند زمینهساز افزایش تابآوری اقتصاد در برابر شوکهای ارزی باشد. از سوی دیگر، تقویت بخش خصوصی و بهبود فضای کسبوکار نیز از الزامات اساسی این مسیر است. هرچه فرآیند صدور مجوزها سادهتر، نظام مالیاتی شفافتر و دسترسی به منابع مالی آسانتر باشد، تولیدکنندگان انگیزه بیشتری برای سرمایهگذاری خواهند داشت. رشد تولید داخلی به افزایش عرضه کالا، کاهش فشار تقاضا بر بازار ارز و در نهایت تقویت پول ملی منجر میشود.
بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز و کنترل نقدینگی نقش کلیدی دارد. کنترل رشد پایه پولی، هدایت نقدینگی به سمت فعالیتهای مولد و جلوگیری از خلق بیضابطه پول، از جمله اقداماتی است که میتواند به ثبات ارزش پول ملی کمک کند. هرگونه کسری بودجه مزمن که از طریق استقراض از بانک مرکزی جبران شود، به افزایش تورم و کاهش ارزش پول ملی خواهد انجامید.
در کنار سیاستهای پولی، انضباط مالی دولت نیز اهمیت دارد. بودجهریزی مبتنی بر درآمدهای واقعی و پایدار، کاهش هزینههای غیرضرور و اصلاح نظام یارانهای، میتواند از فشار بر منابع ارزی بکاهد. تجربه سالهای گذشته نشان داده هرگاه سیاستهای مالی و پولی هماهنگ عمل کردهاند، ثبات نسبی در بازار ارز نیز حاصل شده است. یکی از مهمترین راهکارهای حفظ ارزش پول ملی، افزایش درآمدهای ارزی پایدار از محل صادرات غیرنفتی است. توسعه صنایع دانشبنیان، پتروشیمی، معدن، کشاورزی مدرن و خدمات فنی مهندسی میتواند تنوعبخشی به سبد صادراتی کشور را به همراه داشته باشد. هرچه درآمد ارزی کشور متنوعتر و پایدارتر باشد، آسیبپذیری در برابر تحریمها یا نوسانات قیمت جهانی نفت کاهش مییابد. افزایش صادرات به معنای ورود ارز بیشتر به کشور و تقویت پشتوانه پول ملی است. البته این امر مستلزم بهبود روابط تجاری، تسهیل حملونقل، ارتقای کیفیت تولید و حضور فعال در بازارهای منطقهای است.
در کنار عوامل اقتصادی، مدیریت انتظارات جامعه نیز نقشی تعیینکننده دارد. فضای روانی بازار ارز گاه بیش از متغیرهای واقعی اقتصادی بر قیمتها اثر میگذارد. انتشار اخبار ضدونقیض، نبود شفافیت در سیاستگذاری و عدم اطلاعرسانی بهموقع میتواند به شکلگیری موجهای سفتهبازی منجر شود. اعتمادسازی از طریق شفافیت، ثبات در تصمیمگیری و پرهیز از سیاستهای مقطعی، میتواند به کاهش التهابات کمک کند. وقتی فعالان اقتصادی بدانند قواعد بازی ناگهان تغییر نمیکند، تمایل کمتری به رفتارهای هیجانی خواهند داشت.
تقویت اقتصاد داخلی صرفا به معنای افزایش تولید نیست، بلکه شامل ارتقای بهرهوری، توسعه فناوری، بهبود زیرساختها و سرمایهگذاری در سرمایه انسانی نیز میشود. کشوری که شبکه حملونقل کارآمد، نظام بانکی سالم، بازار سرمایه پویا و نیروی کار متخصص داشته باشد، در برابر شوکهای خارجی مقاومتر خواهد بود. در چنین اقتصادی، حتی اگر نرخ ارز دچار نوسان شود، اثر آن بر زندگی روزمره مردم محدودتر خواهد بود. چراکه تولید داخلی توان پاسخگویی به نیاز بازار را دارد و وابستگی به واردات کاهش یافته است.
حفظ ارزش پول ملی نه یک هدف صرفا نمادین، بلکه ضرورتی برای ثبات اقتصادی و عدالت اجتماعی است. پول ملی قدرتمند به معنای قدرت خرید بیشتر برای مردم، فضای امنتر برای سرمایهگذاری و چشمانداز روشنتر برای تولید است. اما این هدف تنها با کنترل دستوری نرخ ارز محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری در حوزه تولید، صادرات، سیاستهای پولی و مالی و نیز اعتمادسازی در جامعه است. در نهایت، تقویت اقتصاد داخلی و حفظ ارزش پول ملی دو روی یک سکهاند. هرچه بنیانهای تولید و صادرات کشور مستحکمتر شود، پشتوانه پول ملی نیز قویتر خواهد بود و اقتصاد در برابر تلاطمهای بیرونی مقاومتر عمل خواهد کرد. مسیر دشوار است، اما با سیاستگذاری منسجم و تکیه بر ظرفیتهای داخلی، میتوان به ثبات پایدار و رشد متوازن دست یافت.
نظر شما