۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ - ۱۲:۰۷
کد مطلب: ۲۱٬۷۷۰

تاثیر شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری افکار عمومی

نجمه سادات صباری ـ پژوهشگر فناوری و نوآوری شهری

در قرن بیست‌ویکم، شبکه‌های اجتماعی به یکی از تاثیرگذارترین ابزارهای ارتباطی و رسانه‌ای در جهان تبدیل شده‌اند. این پلتفرم‌ها نه‌تنها شیوه تعامل افراد با یکدیگر را تغییر داده‌اند، بلکه در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و به‌ویژه در زمان جنگ، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری افکار عمومی ایفا می‌کنند. در گذشته، جریان اطلاعات عمدتا در اختیار رسانه‌های رسمی بود، اما امروز هر کاربر می‌تواند به یک «رسانه» تبدیل شود و در تولید و انتشار محتوا نقش داشته باشد. این تحول، جنگ‌ها را از یک پدیده صرفا نظامی به یک پدیده رسانه‌ای و روانی نیز تبدیل کرده است.

آگاه: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شبکه‌های اجتماعی، سرعت و گستردگی انتشار اطلاعات است. در جریان درگیری‌هایی مانند درگیری‌های اسرائیل و غزه، تصاویر و ویدئوهای ثبت‌شده توسط شهروندان در عرض چند دقیقه به سراسر جهان مخابره شدند. این موضوع باعث شد افکار عمومی جهانی سریع‌تر از گذشته نسبت به رویدادها واکنش نشان دهد. در عین حال، این سرعت بالا می‌تواند به انتشار اطلاعات نادرست یا تایید نشده نیز منجر شود، که گاه تاثیرات مخربی بر برداشت عمومی از واقعیت دارد.
از سوی دیگر، شبکه‌های اجتماعی به ابزاری قدرتمند برای جنگ روانی و «مدیریت ادراک» تبدیل شده‌اند. دولت‌ها، گروه‌های نظامی و حتی بازیگران غیر دولتی تلاش می‌کنند با تولید محتوای هدفمند، روایت مورد نظر خود را به مخاطبان القا کنند. در جنگ اوکراین، هر دو طرف درگیر از شبکه‌های اجتماعی برای جلب حمایت بین‌المللی، تقویت روحیه داخلی و تضعیف طرف مقابل استفاده کرده‌اند. انتشار ویدئوهای خاص، استفاده از هشتگ‌ها و حتی بهره‌گیری از اینفلوئنسرها، بخشی از این راهبردهاست.
یکی دیگر از ابعاد مهم این پدیده، «شخصی‌سازی جنگ» است. در شبکه‌های اجتماعی، جنگ دیگر فقط مجموعه‌ای از آمار و تحلیل‌ها نیست، بلکه به داستان‌های فردی از انسان‌ها تبدیل می‌شود. روایت‌های شخصی از سربازان، خانواده‌ها و غیرنظامیان، احساس همدلی و همدردی را در سطح جهانی افزایش می‌دهد. این امر می‌تواند فشار افکار عمومی را بر دولت‌ها برای اتخاذ تصمیمات خاص، مانند توقف جنگ یا ارسال کمک‌های انسانی، افزایش دهد. با این حال، شبکه‌های اجتماعی چالش‌های جدی نیز به همراه دارند. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، گسترش «اخبار جعلی» یا اطلاعات نادرست است. در شرایط جنگی که دسترسی به منابع معتبر محدودتر می‌شود، کاربران ممکن است به‌راحتی تحت تاثیر اطلاعات غلط قرار گیرند. علاوه بر این، الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی معمولا محتوایی را به کاربران نمایش می‌دهند که با علایق و باورهای قبلی آنها همخوانی دارد. این پدیده که به «اتاق پژواک» معروف است، می‌تواند باعث تقویت دیدگاه‌های یک‌جانبه و افزایش شکاف‌های اجتماعی شود. مسئله دیگر، نقش شبکه‌های اجتماعی در بسیج و سازمان‌دهی افکار عمومی است. کمپین‌های آنلاین، هشتگ‌ها و جنبش‌های دیجیتال می‌توانند به‌سرعت توجه جهانی را به یک موضوع خاص جلب کنند. در برخی موارد، این کمپین‌ها منجر به ارسال کمک‌های بشردوستانه، اعمال فشار سیاسی یا حتی تغییر سیاست‌های دولت‌ها شده‌اند. به این ترتیب، شبکه‌های اجتماعی به ابزاری فراتر از اطلاع‌رسانی تبدیل شده و به‌طور مستقیم در تحولات سیاسی و اجتماعی نقش‌آفرینی می‌کنند.
علاوه بر این، شبکه‌های اجتماعی می‌توانند به تشدید یا کاهش تنش‌ها کمک کنند. از یک سو، انتشار تصاویر خشونت‌آمیز یا روایت‌های احساسی می‌تواند خشم و نفرت را افزایش دهد و به گسترش درگیری‌ها دامن بزند. از سوی دیگر، همین پلتفرم‌ها می‌توانند فضایی برای گفت‌وگو، آگاهی‌بخشی و ترویج صلح فراهم کنند. بنابراین، تاثیر شبکه‌های اجتماعی دوگانه است و به نحوه استفاده از آنها بستگی دارد. در نهایت، می‌توان گفت که شبکه‌های اجتماعی به یکی از مهم‌ترین میدان‌های جنگ مدرن تبدیل شده‌اند؛ میدانی که در آن، نبرد بر سر «ذهن‌ها و قلب‌ها» جریان دارد. در چنین شرایطی، سواد رسانه‌ای کاربران اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. توانایی تشخیص منابع معتبر، تحلیل انتقادی اطلاعات و پرهیز از انتشار اخبار تایید نشده، می‌تواند نقش مهمی در کاهش اثرات منفی این فضا داشته باشد. پس با توجه به اینکه شبکه‌های اجتماعی فرصت‌های بی‌نظیری برای اطلاع‌رسانی و مشارکت عمومی فراهم کرده‌اند، اما در عین حال چالش‌های پیچیده‌ای نیز به همراه دارند. در زمان جنگ، این پلتفرم‌ها می‌توانند هم به روشن‌تر شدن حقیقت کمک کنند و هم به تحریف آن. بنابراین، درک دقیق این ابزارها و استفاده مسئولانه از آنها، برای شکل‌گیری افکار عمومی آگاه و منطقی، امری ضروری است.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.