آگاه: برگزاری این نشست در مسجد کبود ایروان پایتخت ارمنستان، به‌عنوان یکی از نمادهای برجسته پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و ارمنستان، حامل پیامی روشن بود و آن هم اینکه میراث فرهنگی، صرفا مجموعه‌ای از بناها و اشیای تاریخی نیست، بلکه حافظه تاریخی ملت‌ها، هویت تمدنی جوامع و بخشی از میراث مشترک بشریت است.
در همین چارچوب، اسناد معتبر بین‌المللی نیز بر ضرورت حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه تاکید دارند؛ از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه که به‌عنوان نخستین معاهده جامع بین‌المللی در این حوزه شناخته می‌شود، کنوانسیون ۱۹۷۲ میراث جهانی یونسکو و نیز قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد که تخریب غیرقانونی میراث فرهنگی را در بستر درگیری‌های مسلحانه محکوم می‌کند. همچنین حقوق بشردوستانه بین‌المللی بر اصول بنیادینی چون تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی و تناسب در عملیات نظامی تاکید دارد.
در این برنامه خلیل شیرغلامی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان تصریح کرد: نشست ایروان به‌طور ویژه به موضوع حملات علیه اماکن تاریخی و میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اختصاص یافته است.
سفیر ایران با تبیین مبانی حقوقی این موضوع، تاکید کرد که در حقوق بشردوستانه بین‌المللی، اصل تفکیک میان اماکن نظامی و غیرنظامی و نیز اصل تناسب در استفاده از ابزارهای جنگی، از اصول اساسی و غیرقابل اغماض به‌شمار می‌رود؛ اصولی که نقض آنها، به‌ویژه زمانی که متوجه آثار تاریخی و فرهنگی باشد، صرفا یک تخلف عملیاتی نیست، بلکه تعرض به حافظه تاریخی ملت‌ها و میراث مشترک بشری محسوب می‌شود. این چارچوب حقوقی با مواضع کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و اسناد یونسکو نیز هم‌راستا است.

تلاشی برای ضربه‌ زدن به بنیان‌های هویتی
وی با اشاره به اینکه میراث فرهنگی فقط سنگ و آجر و چوب نیست، خاطرنشان کرد: این آثار، نشانه‌های هویت، روح جمعی و تداوم تاریخی ملت‌ها هستند و تخریب آنها، در حقیقت حمله به پیوند یک جامعه با گذشته و آینده خویش است.
سفیر ایران همچنین تاکید کرد: آنچه در جریان تجاوزات اخیر علیه ایران رخ داده، از منظر ارائه‌شده در این نشست، تنها آسیب به چند بنای منفرد نیست، بلکه تلاشی برای ضربه ‌زدن به بنیان‌های هویتی و تمدنی یک ملت به‌شمار می‌رود. شیرغلامی در بخش دیگری از سخنان خود، با استناد به کنوانسیون‌های بین‌المللی مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی، این‌گونه حملات را مصداقی از جنایت جنگی و تروریسم فرهنگی دانست و تصریح کرد: جامعه علمی و فرهنگی، به‌ویژه متخصصان حوزه تاریخ، باستان‌شناسی و میراث فرهنگی، مسئولیتی مضاعف در محکوم ‌کردن چنین رفتارهایی بر عهده دارند. وی با یادآوری نمونه‌های تاریخی تخریب میراث در منطقه، از جمله آنچه در پالمیرا و بامیان رخ داد، هشدار داد که بی‌تفاوتی در برابر این روند، عادی‌سازی بربریت در برابر فرهنگ است. ارزیابی او از منظر حقوق بین‌الملل فرهنگی، با روح اسناد یونسکو و شورای امنیت نیز قابل تطبیق است؛ اسنادی که بر ارزش جهانی میراث و محکومیت تخریب عامدانه آن تاکید می‌کنند.
سفیر ایران با تاکید بر اینکه ملت ایران در طول تاریخ، ملتی تمدن‌ساز، فرهنگ‌دوست و اهل صلح بوده اما در برابر تجاوز، همواره استوار ایستاده است، شعری از شاعر ارمنی، هوهانس شیرازی، قرائت کرد و از پایداری ملت ایران در برابر یورش‌ها و تجاوزها سخن گفت.
محمد اسدی‌موحد، رایزن فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان نیز تاکید کرد: برگزاری چنین نشست‌هایی تنها یک اقدام نمادین یا تشریفاتی نیست، بلکه حامل پیامی روشن به جهان و به‌ویژه به دشمنان فرهنگ، تمدن و انسانیت است. وی گفت: ملت‌ها و نخبگان فرهنگی در برابر حمله به منابع تاریخی، آثار تمدنی و حافظه بشری، سکوت نخواهند کرد و هرجا که تاریخ و فرهنگ هدف قرار گیرد، اهل علم و فرهنگ موضع خواهند گرفت.
رایزن فرهنگی همچنین با گرامی‌داشت یاد رهبر انقلاب اسلامی و شهدای جنگ تحمیلی سوم، تاکید کرد که پیام این جمع علمی، پیامی آمیخته با انسانیت، مسئولیت‌پذیری و دفاع از شأن فرهنگ در برابر بربریت است. اسدی‌موحد در ادامه، از یک سامانه دوزبانه فارسی و ارمنی برای ثبت پیام‌های تسلیت و دل‌نوشته‌ها درباره رهبر انقلاب اسلامی رونمایی کرد و از حاضران خواست تا از طریق QR Code طراحی‌شده، پیام‌های خود را ثبت کنند. بنا بر اعلام برگزارکنندگان، این سامانه در صفحات مجازی رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان نیز در دسترس قرار گرفته است.

همدردی نخبگان ارمنی
پس از سخنان سفیر، دکتر روبن ملکونیان، رئیس دانشکده شرق‌شناسی دانشگاه دولتی ایروان و از استادان برجسته تاریخ، ضمن ابراز همدردی با ملت ایران، شهادت رهبر انقلاب اسلامی، فرماندهان و شهروندان بی‌گناه را تسلیت گفت و بر این نکته تاکید کرد که رنج‌های انسانی و فرهنگی ناشی از جنگ، صرفا محدود به یک جغرافیا نمی‌ماند، بلکه وجدان منطقه را متاثر می‌سازد. وی با اشاره به جایگاه ایران در تاریخ تمدن منطقه، آسیب به آثار تاریخی و فرهنگی این کشور را مسئله‌ای فراتر از یک رخداد ملی توصیف کرد و ابراز امیدواری کرد که روندهای سیاسی و دیپلماتیک به تثبیت صلحی پایدار و شرافتمندانه منجر شود.
در ادامه، خانم خراطیان، پژوهشگر حوزه مردم‌شناسی از آکادمی علوم ارمنستان، تخریب میراث فرهنگی را نه صرفا تجاوز به اموال، بلکه تعرضی مستقیم به مسیر تکامل تاریخی بشر دانست. او تصریح کرد که هر حمله علیه میراث فرهنگی، در اصل حمله به تاریخ بشر و انقطاع مصنوعی در حافظه تمدنی انسان است. این نگاه، با ادبیات یونسکو نیز همخوانی دارد؛ نهادی که میراث فرهنگی را دارایی دارای ارزش جهانی برجسته و متعلق به همه بشریت می‌داند. خراطیان همچنین با اشاره به تجربه‌های تلخ منطقه قفقاز جنوبی در حوزه تخریب یا بی‌توجهی نسبت به آثار تاریخی، هشدار داد که نهادهای بین‌المللی نباید اجازه دهند حملات به میراث فرهنگی، زیر عنوان کلی و مبهم پیامدهای جنگ تقلیل یابد؛ زیرا در چنین حالتی، امکان مسئولیت‌گریزی عاملان و تکرار جرم فراهم می‌شود.

میناب فقط یک نام جغرافیایی نیست
یکی دیگر از سخنرانان این نشست، پروفسور وسکانیان، رئیس کرسی ایران‌شناسی بود که در سخنانی صریح اعلام کرد: حمله به فرهنگ و تمدن ایران، حمله به فرهنگ و تمدن بشریت و ارمنستان است. او با یادآوری پیوندهای عمیق تاریخی ایران و ارمنستان، تصریح کرد که ایران تنها یک کشور همسایه نیست، بلکه یکی از ستون‌های تمدنی منطقه است و هر ضربه به این میراث، دامنه‌ای فراتر از مرزهای سیاسی دارد. وی با اشاره به تجربه تاریخی ایران، خاطرنشان کرد که تمدن ایرانی در طول قرون متمادی با وجود تهاجم‌های گوناگون، نه‌تنها از میان نرفته، بلکه بسیاری از مهاجمان را درون سنت فرهنگی و تمدنی خود جذب کرده است. از نگاه او، حتی اگر کسی بتواند به میراث ملموس ایران آسیب وارد کند، نابودی میراث ناملموس ایران از زبان و شعر تا حافظه فرهنگی و جهان‌بینی تمدنی ممکن نیست.
این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به فاجعه شهادت دانش‌آموزان میناب، از پیوند عاطفی و پژوهشی خود با آن منطقه سخن گفت و تصریح کرد که برای بسیاری از دانشگاهیان و ایران‌شناسان ارمنی، میناب فقط یک نام جغرافیایی نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی زنده ایران است.

میراث مسیحی ایران؛ شاهدی بر تنوع فرهنگی
در بخش دیگری از برنامه، شرلی آودیان، پژوهشگر حوزه باستان‌شناسی، مدیر پایگاه جهانی کلیساهای ایران و نویسنده حوزه معماری و آثار تاریخی، با نگاهی تخصصی به میراث مسیحی ایران سخن گفت و تاکید کرد: در ایران، میراث مسیحی همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از میراث ملی و فرهنگی کشور تلقی شده و کلیساها و صومعه‌های تاریخی ارامنه، تحت حمایت و مرمت مستمر قرار داشته‌اند.
اشاره او به مجموعه کلیساهای ارامنه ایران اهمیت ویژه‌ای داشت؛ آثاری که از سال ۲۰۰۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند و نمونه‌ای برجسته از همزیستی دینی، تنوع فرهنگی و پیوندهای تاریخی عمیق در ایران به‌شمار می‌روند. ثبت این مجموعه در فهرست میراث جهانی، بیانگر آن است که چنین آثاری فقط ارزش ملی ندارند، بلکه حامل ارزش جهانی برای تمام بشریت هستند.
آودیان خاطرنشان کرد: کلیساها صرفا ساختمان نیستند، بلکه لایه‌هایی از حافظه، ایمان، هویت و تداوم تاریخی را در خود جای داده‌اند. او همچنین از نمونه‌هایی از همکاری مشترک متخصصان ایرانی و ارمنی در مرمت و حفاظت از این آثار سخن گفت و یک نمونه عینی از این هم‌افزایی را در پروژه‌های مرتبط با کلیساهای تاریخی ایران یادآور شد: همکاری‌هایی که نشان می‌دهد صیانت از میراث فرهنگی، می‌تواند به بستری برای گفت‌وگوی تمدنی و همکاری فراملی بدل شود.

تاکید بر مستندسازی جنایات علیه میراث
در جریان این برنامه، کلیپی تخصصی درباره آثار تاریخی و باستانی ایران و تخریب‌ها و آسیب‌های واردشده به آنها به نمایش درآمد. همچنین در پایان برنامه، بخشی از فعالیت‌های مرمتی و همکاری‌های معماری و حفاظتی میان متخصصان ایرانی و ارمنی، به‌ویژه در حوزه کلیساهای تاریخی ایران، برای حاضران معرفی شد.