آگاه: همزمان با فرارسیدن ۳۱ اردیبهشت، روز بومگردیها، دومین گردهمایی ملی بومگردیهای کشور در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برگزار شد؛ سه سال گذشته این روز برای اولین بار در تقویم ملی ایران نشست.
در برنامه گردهمایی فعالان گردشگری از یک سو، مسئولان دولتی از نقش بومگردی در تقویت هویت ملی، انسجام اجتماعی و توسعه اقتصاد محلی سخن گفتند و از سوی دیگر، فعالان این حوزه از دشواریهای صدور مجوز، تعدد نهادهای نظارتی، ضعف زیرساختها و رقابت نابرابر با واحدهای غیرمجاز گلایه کردند.
فضای نشست، بیش از آنکه رنگ یک مراسم اداری داشته باشد، به روایت دغدغههای مشترک روستاها شباهت داشت؛ دغدغه حفظ خانههای قدیمی، ماندگاری جمعیت، بازگشت جوانان به زادگاه، احیای صنایع دستی و زنده نگه داشتن آیینهایی که در بسیاری از مناطق ایران در معرض فراموشی قرار گرفتهاند. سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در این گردهمایی تلاش کرد تصویری فراتر از تعریف اقتصادی بومگردی ارائه دهد. او بومگردی را «کانون بازتولید فرهنگ، هویت و همبستگی ملی» توصیف کرد و گفت: این حوزه صرفا ساخت یک اقامتگاه یا ایجاد یک کسبوکار گردشگری نیست، بلکه بازتابی از شیوه زیست ایرانیان در طول تاریخ است. او با اشاره به ظرفیتهای تمدنی ایران اظهار کرد: ایران یکی از بزرگترین گنجینههای تاریخی جهان را در اختیار دارد؛ سرزمینی با بیش از یک میلیون اثر تاریخی، ۴۳ هزار اثر ثبت ملی و ۲۹ اثر ثبت جهانی که همچنان ظرفیت ثبت آثار جدید را دارد. به گفته او، ملت ایران حق دارد به تاریخ، هنر، موسیقی، فرهنگ و تمدن خود افتخار کند.
هویت مشترک به پهنه ایران
وزیر میراث فرهنگی در ادامه سخنانش، بومگردی را ابزاری برای تقویت انسجام ملی دانست و تاکید کرد: تنوع قومی و فرهنگی ایران نه تهدید، بلکه سرمایهای برای همبستگی ملی است. او از کرد، بلوچ، عرب، لر، ترکمن و فارس بهعنوان اجزای هویت مشترک ایرانی نام برد و گفت موسیقی، آیینها، پوششها و گویشهای متنوع کشور، بخشی از حافظه تاریخی ایران را شکل میدهند. صالحیامیری همچنین با اشاره به روند مهاجرت از روستاها به شهرها طی دهههای گذشته، گفت: توسعه بومگردی میتواند بخشی از این روند را معکوس کند؛ زیرا هر اقامتگاه بومگردی علاوه بر ایجاد اشتغال، به حفظ جمعیت روستایی، رونق صنایع دستی و انتقال فرهنگ بومی کمک میکند.
او با اشاره به سفرهای نوروزی امسال نیز گفت: استقبال گسترده مردم از اقامت در روستاها نشان میدهد جامعه ایران بیش از گذشته به تجربه زیست اصیل ایرانی علاقهمند شده است. به گفته وزیر، زمانی که یک خانواده شهری در خانهای روستایی اقامت میکند، در واقع با خوراک، موسیقی، صنایع دستی و فرهنگ محلی پیوند میخورد و این تجربه را با خود به شهر بازمیگرداند. صالحیامیری در پایان تاکید کرد: دولت قصد دارد با تسهیل صدور مجوزها، حمایت مالی و تقویت اشتغال روستایی، مسیر توسعه بومگردی را ادامه دهد.
در بخش دیگری از این گردهمایی، محمد گلزاری، دبیر شورای اطلاعرسانی دولت، بر اهمیت «روایتگری» در حوزه بومگردی تاکید کرد؛ روایتی که به گفته او باید از نگاه صرفا اقتصادی فاصله بگیرد و ابعاد انسانی و اجتماعی این حوزه را برجسته کند. او گفت: بومگردیها میتوانند پناهگاهی برای بازگشت انسان معاصر به گفتوگو، همدلی و تجربه زیست جمعی باشند؛ ظرفیتی که در جهان پرشتاب و فردگرای امروز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
گلزاری با اشاره به بحران تنهایی و گسست اجتماعی در کلانشهرها افزود: بسیاری از مردم شهرهای بزرگ، درگیر نوعی انزوای عاطفی شدهاند و بومگردیها این امکان را دارند که فضاهایی برای تجربه روابط انسانی واقعی ایجاد کنند؛ تجربهای که در خانههای خشتی، حیاطهای قدیمی، سفرههای محلی و شبنشینیهای روستایی شکل میگیرد. او معتقد است: رسانهها باید روایتهای تازه و امیدآفرین از ایران خلق کنند و بومگردیها میتوانند یکی از مهمترین بسترهای این روایت باشند؛ چراکه در آنها، سبک زندگی ایرانی، روابط انسانی و فرهنگ بومی بهصورت زنده دیده میشود. دبیر شورای اطلاعرسانی دولت همچنین از آمادگی این شورا برای حمایت رسانهای از فعالان بومگردی خبر داد و گفت: ایجاد شبکهای هوشمند برای روایتگری گردشگری میتواند تصویر متفاوت و واقعیتری از ایران به جهان ارائه دهد.
اهمیت فاصله گرفتن از مدیریت پراکنده
در این نشست، سیدمالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نیز بومگردی را تنها یک فعالیت اقتصادی ندانست و از آن بهعنوان بخشی از «اقتصاد اجتماعی» نام برد. او تاکید کرد: برای تبدیل بومگردی به یک موتور اقتصادی پایدار، باید از مدیریتهای پراکنده فاصله گرفت و به سمت نهادسازی و مدلهای تعاونی حرکت کرد. حسینی گفت: در مدل تعاونی، فعالان بومگردی میتوانند همزمان مدیر، سهامدار و نیروی کار باشند و با تجمیع منابع کوچک، قدرت مالی و چانهزنی بیشتری پیدا کنند. به گفته او، چنین الگویی میتواند نظام بانکی را نیز به حمایت از این بخش ترغیب کند. او همچنین به هزینههای بالای استانداردسازی و خدماترسانی اشاره کرد و گفت: بسیاری از بومگردیها در شهرستانها بهتنهایی توان تامین این هزینهها را ندارند، اما در قالب تعاونیها میتوانند خدمات مشترک دریافت کنند و کیفیت فعالیت خود را ارتقا دهند.
معاون وزارت کار در بخش دیگری از سخنانش بر ظرفیت «اقتصاد آیین و فرهنگ» تاکید کرد و گفت ایران از نظر آیینهای سنتی، جشنها و مناسک محلی، ظرفیتی کمنظیر دارد؛ ظرفیتی که هنوز بهدرستی وارد چرخه اقتصاد گردشگری نشده است. او افزود بسیاری از کشورها از جشنها و آیینهای بومی خود برای جذب گردشگر استفاده میکنند، در حالی که ایران نیز میتواند مراسم سنتی، بازارچههای محلی و جشنهای قومی را به بخشی از اقتصاد گردشگری تبدیل کند. اما در میان سخنان مسئولان، صدای انتقاد فعالان این حوزه نیز شنیده شد؛ انتقادهایی که نشان میدهد مسیر توسعه بومگردی همچنان با موانع جدی روبهرو است.
تعیین تکلیف برای واحدهای غیرمجاز
یاور عبیری، رئیس جامعه انجمنهای حرفهای اقامتگاههای بومگردی، در این نشست با انتقاد از روند پیچیده صدور مجوزها گفت فعالان بومگردی برای دریافت مجوز باید از دهها مرحله نظارتی عبور کنند؛ از تعزیرات و اداره بهداشت گرفته تا اماکن، نصب دوربینهای متعدد و اپلیکیشنهای نظارتی. او خطاب به وزیر میراث فرهنگی پرسید چگونه میتوان خانوادهها را به اقامت در فضایی دعوت کرد که مملو از دوربین و نظارتهای سنگین است.
عبیری در عین حال تاکید کرد واحدهای غیرمجاز بدون طی این مراحل، آزادانه فعالیت میکنند و همین مسئله رقابت را برای فعالان دارای مجوز دشوار کرده است. او خواستار واگذاری بخشی از اختیارات دولت به انجمنهای تخصصی شد و گفت: تشکلهای بومگردی میتوانند مسئولیتهایی مانند آموزش، درجهبندی و حتی صدور مجوز را بر عهده بگیرند.
به گفته او، اگر دولت بهدنبال توسعه واقعی بومگردی است، باید زیرساختهای گردشگری روستایی را تقویت و دسترسی فعالان این حوزه به تسهیلات مالی را آسانتر کند. گرچه در سالهای اخیر تعداد اقامتگاههای بومگردی در ایران افزایش یافته، اما بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند بومگردیها هنوز در مرحلهای شکننده قرار دارند.
تورم، افزایش هزینههای نگهداری، کمبود تسهیلات بانکی، ضعف زیرساختهای حملونقل و اینترنت، نبود آموزش حرفهای، مهاجرت نیروی کار جوان از روستاها و ناهماهنگی میان دستگاههای اجرایی از جمله مشکلاتی است که فعالان این بخش با آن روبهرو هستند.
در بسیاری از روستاها، نبود راه مناسب، کمبود آب، ضعف شبکه برق یا اینترنت، مانع جذب گردشگر شده است. از سوی دیگر، برخی بومگردیها میگویند روند دریافت مجوز آنقدر طولانی و پرهزینه است که بخشی از متقاضیان ترجیح میدهند بهصورت غیررسمی فعالیت کنند. فعالان این حوزه همچنین معتقدند نگاه بخشی و جزیرهای دستگاهها، یکی از مهمترین موانع توسعه بومگردی است. در حالی که بومگردی ماهیتی چندوجهی دارد و به گردشگری، میراث فرهنگی، کشاورزی، صنایع دستی، محیطزیست و توسعه روستایی پیوند خورده، اما هماهنگی میان نهادهای مختلف همچنان ضعیف است.
اگر توسعه بومگردی بدون برنامهریزی و آموزش انجام شود، ممکن است به تخریب محیطزیست، تغییر هویت روستاها و تجاریسازی افراطی فرهنگ محلی منجر شود؛ موضوعی که در برخی مقاصد گردشگری ایران نشانههای آن دیده میشود.
با این حال، بومگردی همچنان یکی از مهمترین فرصتهای ایران برای توسعه پایدار است؛ مدلی که میتواند همزمان اشتغال ایجاد کند، مهاجرت روستایی را کاهش دهد، صنایع دستی را زنده نگه دارد و بخشی از هویت فرهنگی کشور را حفظ کند. ۳۱ اردیبهشت، روز بومگردیها، امسال در شرایطی فرا میرسد که این اقامتگاهها بیش از هر زمان دیگری میان دو وضعیت قرار گرفتهاند؛ از یک سو به نمادی از احیای فرهنگ و زیست ایرانی تبدیل شدهاند و از سوی دیگر، همچنان با چالشهایی روبهرو هستند که آینده آنها را به سیاستگذاری، حمایت هدفمند و اعتماد بیشتر به جوامع محلی گره زده است.
نظر شما