آگاه: با فرارسیدن فصول گرم سال، ایران بار دیگر به یکی از کانون‌های اصلی پویایی حیات وحش در خاورمیانه تبدیل می‌شود؛ سرزمینی که به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد و تنوع زیستی شگفت‌انگیزش، نقشی حیاتی در کریدورهای مهاجرتی پرندگان ایفا می‌کند. با تغییر فصل و آغاز کوچ‌های بزرگ، هزاران پرنده مهاجر از سراسر جهان، کیلومترها مسیر پرخطر را پشت سر می‌گذارند تا یا در تالاب‌ها، دشت‌ها و کوهستان‌های ایران مأوا گزینند.
ایران به عنوان پلی میان آسیا، اروپا و آفریقا، میزبانی شایسته برای این مسافران بال‌دار است که برای ادامه حیات و تداوم نسل خود، به پناهگاه‌های امنی که در این سرزمین می‌یابند، وابسته‌اند. در حالی که برخی از این گونه‌ها با یافتن شرایط اقلیمی مناسب و منابع غذایی کافی، ماه‌های گرم سال را در ایران سپری می‌کنند، گروهی دیگر تنها توقفی کوتاه در تالاب‌های بین‌المللی یا مناطق حفاظت‌شده دارند تا پس از سوخت‌گیری بیولوژیک، پرواز خود را از سر بگیرند. در این گزارش، نگاهی دقیق‌تر به این مهاجرت‌های باشکوه و اهمیت استراتژیک زیستگاه‌های ایران خواهیم داشت.
ایران به دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی، در فصول گرم سال به میعادگاه گونه‌های متعددی تبدیل می‌شود که هر کدام با غریزه‌ای شگفت‌انگیز، مسیرهای هزاران کیلومتری را برای رسیدن به مقصد پیموده‌اند. فلامینگوهای پرشور، با پشت سر گذاشتن کرانه‌های شمالی دریای خزر، قزاقستان و بخش‌هایی از اروپا، از اواخر زمستان تا بهار میهمان تالاب‌های شور مرکزی ایران می‌شوند. حضور دسته‌های بزرگ آنها در دریاچه ارومیه، تالاب مهارلو و شادگان، جلوه‌ای از شکوه حیات‌وحش است که این تالاب‌ها را به زیستگاه‌هایی حیاتی برای زادآوری تبدیل می‌کند. در همین حال، لک‌لک‌ها که سفیران بهار نامیده می‌شوند، از شرق اروپا و شمال آفریقا به سوی دشت‌های سبز ایران پر می‌کشند. حضور آنها در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور از جمله آذربایجان غربی، کردستان و لرستان، بخشی از بافت زنده دشت‌های کشاورزی ما شده است.
از سوی دیگر، پلیکان‌های باشکوه با مهاجرت از اروپای شرقی و سواحل دریای سیاه، تالاب‌های مهمی همچون هورالعظیم، شادگان و میانکاله را برای توقف و استراحت انتخاب می‌کنند. در کنار آن‌ها، حواصیل‌ها نیز که از پهنه‌های آبی قفقاز و آسیای میانه می‌آیند، تالاب انزلی، هامون و حاشیه رود کارون را به عنوان ایستگاه‌های امن خود برمی‌گزینند. در میان این پرندگان بزرگ‌جثه، مسافران رنگارنگی همچون زنبورخوار اروپایی نیز دیده می‌شوند که از مسیر شرق آفریقا و عربستان، خود را به دشت‌های فارس، خوزستان و کرمان می‌رسانند. همچنین جنبانک‌ها، با سفری طولانی از سیبری و شرق اروپا، حاشیه شالیزارهای شمال و رودخانه‌های مرکزی مانند زاینده‌رود را برای تجدید قوا انتخاب می‌کنند.
به گزارش فارس، فرامرز مهرابی، پژوهشگر حیات‌وحش و محیط‌زیست، در خصوص اهمیت این پدیده می‌گوید: مهاجرت پرندگان تنها یک جابه‌جایی فصلی ساده نیست، بلکه یک شاخص کلیدی از سلامت اکوسیستم‌های سیاره ماست. ایران در چهارراه جهانی مهاجرت پرندگان قرار دارد و این یعنی مسئولیت ما در قبال امنیت این زیستگاه‌ها دوچندان است. وی می‌افزاید: بسیاری از این گونه‌ها، ایران را نه فقط برای استراحت، بلکه برای گذراندن دوره‌های حیاتی زندگی مانند جفت‌گیری و پرورش جوجه‌ها انتخاب می‌کنند. تخریب تالاب‌ها، تغییر کاربری اراضی و خشکسالی‌های متوالی، فشار مضاعفی بر این کریدورهای مهاجرتی وارد کرده است. وقتی تالابی مانند هامون یا دریاچه ارومیه با چالش آب مواجه می‌شود، در واقع بخشی از شبکه ایمنی مهاجرت پرندگان در خاورمیانه آسیب می‌بیند. بنابراین، حفاظت از این پهنه‌های آبی، صرفاً یک اقدام زیست‌محیطی داخلی نیست، بلکه ایفای تعهدی در سطح بین‌المللی برای جلوگیری از انقراض گونه‌های مهاجر است.