آگاه: جماران برای بسیاری از حاضران در این نشست فقط یک مکان نبود؛ بخشی از حافظه انقلاب بود. در میان چهرههای حاضر، از بنیانگذاران و مدیران سالهای نخست جهاد سازندگی گرفته تا نیروهای جوانی که تجربه جهاد را در قالب اردوهای خدمترسانی و فعالیتهای مردمی سالهای اخیر کسب کردهاند، دیده میشدند. نشست اما با مرور گذشته آغاز شد؛ گذشتهای که از نگاه سخنرانان، نه صرفا یک خاطره تاریخی بلکه الگویی برای حل مسائل امروز کشور است.
از روستاهای محروم تا جبهههای جنگ
یکی از پیشکسوتان جهاد سازندگی، روایت شکلگیری این نهاد را از روزهای نخست پس از پیروزی انقلاب بازگو کرد. او تاکید داشت که جهاد سازندگی محصول یک تصمیم دفعی یا اداری نبود، بلکه از دل مطالبات و انگیزههای جوانان انقلابی شکل گرفت. به گفته او، بلافاصله پس از پیروزی انقلاب، گروههای مختلف دانشجویی، روحانیون و نیروهای مردمی برای خدمت به مناطق محروم اعلام آمادگی کردند و این حرکت به تدریج به تاسیس جهاد سازندگی در ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ انجامید. او توضیح داد که در آن سالها بخش بزرگی از جمعیت کشور در روستاها و مناطق محروم زندگی میکردند؛ مناطقی که همچنان با ساختارهای سنتی اداره میشدند و فاصله زیادی با امکانات و خدمات عمومی داشتند. جهادگران وارد چنین فضایی شدند و تلاش کردند میان مردم و نظام تازهتاسیس جمهوری اسلامی پیوند برقرار کنند.
به گفته این پیشکسوت، دستاورد جهاد سازندگی فقط ساخت جاده، برقرسانی، آبرسانی یا توسعه کشاورزی نبود. مهمترین اتفاق، ایجاد یک تحول اجتماعی و سپردن امور به مردم بود. او تاکید کرد که جهادگران توانستند در مدت کوتاهی مردم روستاها را به بازیگران اصلی توسعه تبدیل کنند و همین تجربه بعدها در دوران دفاع مقدس نیز به پشتوانهای برای کشور بدل شد. این روایت تاریخی، زمینهای شد برای ورود به بحث اصلی جلسه؛ اینکه آیا امروز نیز میتوان همان روحیه و همان الگوی مردممحور را برای حل مسائل پیچیده کشور به کار گرفت؟
پاسخ بخش مهمی از سخنرانان به این پرسش مثبت بود. در این میان، حسین یکتا، عضو شورای مرکزی قرارگاه عمار، بیش از دیگران تلاش کرد میان تجربه گذشته و نیازهای امروز پیوند برقرار کند.
«موج در اقیانوس»؛ مطالبهای فراتر از اقدامات
حاج حسین یکتا سخنانش را با یاد جماران آغاز کرد؛ مکانی که به گفته او، هنوز هم فضای آن آکنده از خاطره امام خمینی (ره)، شهیدان انقلاب و روزهای سرنوشتساز کشور است. یکتا گفت سخن گفتن در جماران آسان نیست؛ جایی که نامهایی چون شهید بهشتی، شهید رجایی و شهید باهنر در حافظه آن ثبت شده و هنوز برای نیروهای انقلاب معنایی ویژه دارد.
اما آنچه بیش از همه در سخنان یکتا برجسته بود، تاکید او بر ضرورت سازماندهی نیروهای مردمی بود. او با اشاره به دیدارهای فعالان جهادی با رهبر انقلاب گفت که سالهاست درباره ضرورت شکلگیری یک شبکه گسترده و حرفهای از نیروهای جهادی بحث میشود. به گفته او، در یکی از این دیدارها به رهبر انقلاب گفته شده بود که نسل جدیدی از نیروهای مومن و فعال در حال ورود به میدان هستند و کشور به یک سازماندهی فراگیر در عرصه اجتماعی نیاز دارد.
حاج حسین با اشاره به پاسخ رهبر انقلاب گفت: ایشان تاکید کردند که باید به فکر موج در اقیانوس بود، نه موج در تشت. یعنی حرکت جهادی نباید در حد اقدامات محدود و پراکنده باقی بماند؛ باید به یک جریان فراگیر و اثرگذار تبدیل شود.
این بخش از سخنان او در واقع محور اصلی جلسه را شکل میداد. بسیاری از حاضران معتقد بودند که حرکت جهادی پس از سالها فعالیت، اکنون در نقطهای قرار گرفته که باید از مرحله اقدامات موردی عبور کند و وارد مرحله طراحی ساختارهای پایدار شود. یکتا در ادامه با یادآوری شهید آیتالله سیدابراهیم رئیسی، از نقش او در حمایت از جریانهای جهادی سخن گفت. او تاکید کرد که شهید رئیسی در سالهای اخیر تلاش داشت میان ظرفیتهای مردمی و ساختارهای اجرایی کشور پیوند برقرار کند و به همین دلیل، فقدان او برای فعالان جهادی محسوس است.
اما بخش مهمتر سخنان یکتا، طرح مجموعهای از پرسشها بود که به اعتقاد او باید در مرکز توجه جریان جهادی قرار گیرد. او خطاب به فعالان حاضر در جلسه پرسید: برنامه جهادگران برای اقتصاد مقاومتی چیست؟ برای حل ناترازی انرژی چه باید کرد؟ برای تقویت تولید ملی و استفاده از ظرفیتهای مردمی چه برنامهای وجود دارد؟ چگونه میتوان سرمایههای اجتماعی و اقتصادی مردم را از طریق وقف، نذر و مشارکتهای مردمی در مسیر توسعه کشور به کار گرفت؟
به گفته او، شرایط امروز کشور با دهههای گذشته تفاوت کرده است و اگرچه روحیه جهادی همچنان اهمیت دارد، اما کافی نیست. آنچه امروز نیاز است، تبدیل این روحیه به برنامه، ساختار و راهبرد است. او در بخش دیگری از سخنان خود به جمعیت جوان کشور اشاره کرد و گفت: امروز میلیونها نوجوان و جوان در کشور حضور دارند. هر سال نیز بر تعداد آنان افزوده میشود. سوال این است که چه برنامهای برای بهکارگیری این ظرفیت عظیم وجود دارد؟
یکتا معتقد بود که نسلهای جدید، صرفا منتظر شنیدن شعار نیستند. آنان به دنبال نقشآفرینی واقعی در حل مسائل کشور هستند و جریان جهادی باید بتواند برای این مطالبه پاسخ روشنی ارائه کند. موضوع رسانه نیز یکی از محورهای مهم سخنان او بود. یکتا با تاکید بر نقش رسانه در شکلدهی افکار عمومی گفت: امروز بخش مهمی از چالشهای کشور در عرصه رسانه رقم میخورد. اگر برای تربیت و سازماندهی یک لشکر بزرگ از انسانرسانهها برنامهای نداشته باشیم، در این میدان عقب خواهیم ماند. او همچنین از ضرورت توجه به جهاد علمی سخن گفت و تاکید کرد که کشور به شبکهای از نخبگان و نیروهای متخصص نیاز دارد که بتوانند در حوزههای دانشبنیان، فناوری و حل مسائل زیرساختی ایفای نقش کنند.
جهادگران و نقشه راه حل مسائل کشور
در بخش دیگری از نشست، یکی از فعالان جهادی به دیدارهای رهبر انقلاب با گروههای جهادی اشاره کرد و گفت که رهبر انقلاب در یکی از این دیدارها، در کنار تاکید بر مسائل کلان و راهبردی، از فعالان جهادی خواسته بودند از مسائل کوچک و ملموس مردم نیز غافل نشوند. او نقل کرد که رهبر انقلاب در آن دیدار خطاب به جهادگران گفته بودند که در کنار برنامههای بزرگ، نباید از ساختن خانه یک پیرزن محروم یا حل مشکلات روزمره مردم غفلت کرد. به گفته این سخنران، همین نکته نشان میدهد که نگاه جهادی باید همزمان دو سطح را ببیند؛ هم مسائل کلان کشور و هم نیازهای روزمره مردم.
این سخنان، در واقع مکمل دیدگاههایی بود که در طول جلسه بارها مطرح شد؛ اینکه حرکت جهادی اگرچه باید به سمت حل مسائل ساختاری و ملی حرکت کند، اما نباید ارتباط خود را با میدان و مردم از دست بدهد. در طول نشست، بارها از مفهوم «مردمسپاری» سخن گفته شد. مفهومی که هم پیشکسوتان جهاد سازندگی بر آن تاکید داشتند و هم نسل جدید فعالان جهادی. از نگاه آنان، بسیاری از مشکلات کشور زمانی قابل حل خواهد بود که مردم نه به عنوان مخاطب، بلکه به عنوان بازیگر اصلی در فرآیند توسعه و پیشرفت حضور داشته باشند.
شاید به همین دلیل بود که در سخنان اغلب حاضران، نوعی نگرانی مشترک دیده میشد؛ نگرانی از اینکه ظرفیت عظیم نیروهای مردمی و جوانان کشور بدون سازماندهی و برنامهریزی مناسب، پراکنده بماند. در پایان نشست، آنچه بیش از همه به چشم میآمد، تلاش برای بازخوانی تجربه جهاد سازندگی در پرتو نیازهای امروز بود. اگر نسل اول جهادگران توانست در سالهای نخست انقلاب میان مردم و نظام پیوندی تازه ایجاد کند، اکنون نسل جدید در برابر پرسشی متفاوت قرار دارد؛ اینکه چگونه میتوان همین روحیه را در عرصههایی چون اقتصاد، رسانه، فناوری، فرهنگ و حکمرانی به کار گرفت.
نشست جماران بیش از آنکه یک مراسم یادبود برای جهاد سازندگی باشد، تلاشی برای پاسخ دادن به همین پرسش بود؛ پرسشی که پاسخ آن، از نگاه بسیاری از حاضران، نه در ساختمانهای اداری بلکه در میدان، در میان مردم و در سازماندهی ظرفیتهای گسترده اجتماعی نهفته است. شاید به همین دلیل بود که سخنرانان، در کنار مرور خاطرات گذشته، بیش از هر چیز از آینده گفتند؛ از نسلی که قرار است پرچم این مسیر را در دهههای پیش رو به دست بگیرد و از الگویی که میتواند بار دیگر مفهوم جهاد را از یک خاطره تاریخی به یک برنامه عملی برای اداره کشور تبدیل کند.
نظر شما