آگاه:
۱. کارکرد «بیعت مجدد» (تجدید عهد) در قرآن و سنت: در جامعهشناسی دورکیم، آیینها باعث تقویت همبستگی میشوند. در اسلام، این همبستگی حول امام، مفهوم «بیعت» و «تولی» (دوستی با اولیای الهی) را تداعی میکند. تشییع علاوه بر وداع، یک «بیعت مجدد» جمعی با خط فکری امام شهید است. جمعیت با حضور خود، «عقد اخوت» را محکمتر میکند.
۲. تطهیر و تزکیه نفس جمعی (کارکرد پالایشی): در اسلام، تشییع جنازه مومن، موجب «تزکیه» میشود. از منظر کارکردی، این حضور عظیم، یک «خودپالایی اجتماعی» است. گریههای شدید و برخورد هیجانی با کاروان تابوت، مانند یک «سوگواری محرم» عمل میکند که در آن، جامعه کینهها و اضطراب ناشی از جنگ و فشارهای سیاسی را تخلیه میکند و به یک «طهارت روانی» دست یافت. این موضوع تطابق دارد با فلسفه گریه بر سیدالشهدا که موجب حیات دلهاست. اما این تنفس جمعی، تخلیه اندوه و بازسازی امید در سایه تهدید جان رهبر رشید فعلی کمی رنگ اضطرار به خود گرفته است.
۳. کارکرد تحدید حدود (افراز هویت): این رویداد، «ما» را از «آنها» جدا میکند. در تشییع امام راحل و امام شهید، شیعه بودن در عصر غیبت، به یک «امر عینی» تبدیل میشود. این حضور، مانند نماد «دایره ولایت» در عرفان اسلامی، مرزهای اعتقادی را بازتعریف میکند؛ یعنی هر کس در این صف بود، بر «کفر» دشمنان خط امام صحه گذاشت. این بالاترین کارکرد انسجامبخشی در برابر نظام سلطه بود.
۴. بازسازی مشروعیت در شرایط اضطرار (قانونگرایی اسلامی): تشییع امام، مانند «حدیث ثقلین» عمل میکند که قرآن و عترت را به یادگار میگذارد. جمعیت عظیم با این تشییع، به اصل قانون اساسی «رأی اعتماد» مجدد میدهد و کارکرد «استمرار ثبات» را در جمهوری اسلامی و «تثبیت قدرت» جانشین امام شهید را ذیل تهدیدهای امنیتی تضمین میکند. اگرچه قبلا حضور مردم در خیابانها و بعث آنها چنین کارکردهایی را تا حدی اثبات کرده بود.
۵. مسیر زیارتی: «احیای هویت فراملی شیعه»: در تشییع امام خمینی، مسیر تشییع عمدتا در تهران متمرکز بود. اما مسیر تشییع امام شهید چندشهری و فرامرزی طراحی شده است: از تهران به قم، به نجف، به کربلا و نهایتا مشهد.
هر یک از این شهرها یک «لایه هویتی» را فعال میکند:
-تهران (پایتخت): کارکرد بازنمایی دولت-ملت، بسیج تودههای شهری و مدرن و «فراگیرشدن پیام سیاسی.»
- قم: کارکرد «مشروعیت حوزوی» و تاکید بر جایگاه فقهی رهبر شهید.
- کربلا (در عراق): کارکرد «پیوند با حماسه عاشورا» و نمایش «مقاومت و شهادت» بهعنوان ارکان ایدئولوژیک نظام.
- نجف (در عراق): کارکرد «مشروعیت سند ولایت»، «جهانیسازی تشیع» و سیاست فراقومیتی.
- مشهد؛ زادگاه رهبر شهید و مدفن امام رضا (ع): کارکرد «بازگشت به خاستگاه» و پایان دادن به سفر رهبر شهید در مقدسترین نقطه ایران، همتراز با مفهوم «رجعت» و «لقاءالله» در عرفان شیعی. همجواری مدفن شهید با امام معصوم کارکرد «سلسله مراتب قداست» را بازتولید و پیام «امتداد ولایت فقیه در راستای ولایت الهی معصومین» را منتشر میکند.
۲۰ تیر ۱۴۰۵ - ۲۳:۱۵
کد مطلب: ۲۳٬۶۶۸
پیام تشییع تاریخساز از تهران تا قم، عراق و مشهد
کارکردهای اجتماعی تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب
عبدالله محققشیرازی _ آگاه مسائل سیاسی
تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، همچون تشییع امام راحل(ره) فراتر از یک مراسم مذهبی، یک پدیده اجتماعی تمامعیار است اما در بستری متفاوت از لحاظ خطر، تاخیر و جانشینی. این رویداد کارکردهای متعددی از جمله موارد زیر را دارد.
نظر شما