آگاه: این وعده، با توجه به جایگاه میادین میوه و ترهبار در الگوی خرید خانوارهای تهرانی، اهمیت دوچندانی داشت. امروز شبکه میادین و بازارهای میوه و ترهبار تهران با ۳۲۱ میدان و بازار، یکی از گستردهترین شبکههای توزیع کالاهای مصرفی در پایتخت محسوب میشود. براساس آمارهای رسمی، بیش از ۵۳ درصد شهروندان تهرانی دستکم بخشی از خرید روزانه خود را از این مراکز انجام میدهند؛ آماری که نشان میدهد هر تصمیمی درباره نحوه فعالیت این بازارها، مستقیما بر زندگی میلیونها نفر اثر میگذارد. اما چند ماه پس از اعلام اتصال میادین به سامانه کالابرگ، بررسیهای «آگاه» نشان میدهد این وعده دستکم در همه بازارهای میوه و ترهبار محقق نشده است. اگرچه در برخی میادین بزرگ و مرکزی همچنان امکان استفاده از کالابرگ وجود دارد، اما بسیاری از میادین محلی دیگر این خدمت را ارائه نمیکنند؛ موضوعی که سبب شده یکی از مهمترین بخشهای سبد غذایی خانوار، عملا از چرخه استفاده از کالابرگ خارج شود.
بازارهای محلی؛ حلقهای که نباید نادیده گرفته شود
طرح کالابرگ الکترونیکی از ابتدا با هدف تقویت قدرت خرید خانوارها و هدایت یارانهها به سمت تامین کالاهای اساسی طراحی شد. دولت در مراحل مختلف اجرای این طرح، تلاش کرد تعداد فروشگاههای پذیرنده را افزایش دهد تا مردم بتوانند با سهولت بیشتری از اعتبار اختصاصیافته استفاده کنند.
برخلاف تصور رایج، نقش میادین میوه و ترهبار تنها به عرضه میوه و سبزی محدود نیست. طی سالهای گذشته این مراکز به بازارهای چندمنظورهای تبدیل شدهاند که شهروندان بخش قابل توجهی از خرید روزانه خود را از آنها انجام میدهند. گوشت قرمز، مرغ، ماهی، تخممرغ، لبنیات، حبوبات، برنج، خشکبار و بسیاری از کالاهای ضروری، امروز در غرفههای این بازارها عرضه میشود و همین موضوع سبب شده میادین، جایگاهی فراتر از یک بازار سنتی پیدا کنند.
مزیت دیگر این مراکز، قیمتهای پایینتر نسبت به بسیاری از واحدهای صنفی سطح شهر است؛ موضوعی که در سالهای اخیر و همزمان با افزایش هزینههای معیشت، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. برای بسیاری از خانوادهها، بهویژه دهکهای متوسط و پایین درآمدی، خرید از میادین نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای مدیریت هزینههای زندگی است.
از همین رو، اتصال این شبکه گسترده به سامانه کالابرگ میتوانست یکی از موثرترین بخشهای طرح باشد؛ زیرا اعتبار حمایتی دولت را به همان جایی میرساند که بخش بزرگی از خرید روزانه خانوار انجام میشود.
واقعیت بازار با اطلاعیهها فاصله دارد
با وجود اطلاعرسانیهای رسمی، آنچه این روزها در بخشی از میادین محلی مشاهده میشود، تصویر دیگری را نشان میدهد.
پیگیریهای «آگاه» از تعدادی از میادین و بازارهای محلی میوه و ترهبار تهران نشان میدهد امکان خرید با کالابرگ در بسیاری از این مراکز دیگر وجود ندارد. فروشندگان به مشتریان اعلام میکنند سامانه غیرفعال است و خرید تنها از طریق پرداخت نقدی یا کارت بانکی انجام میشود.
در مقابل، بررسیها نشان میدهد در برخی میادین بزرگتر و مراکز اصلی همچنان امکان استفاده از کالابرگ برقرار است. همین تفاوت، این پرسش را ایجاد میکند که چرا طرحی که قرار بود به صورت سراسری در شبکه میادین اجرا شود، اکنون تنها در بخشی از این شبکه فعال است؟
در ظاهر، شبکه پذیرندگان کالابرگ همچنان فعال است و فروشگاههای زنجیرهای بخش قابل توجهی از کالاهای مشمول را عرضه میکنند. اما سبد غذایی خانوار تنها به اقلام بستهبندیشده محدود نمیشود.
اما چه عاملی باعث شده بخشی از این شبکه گسترده از چرخه اجرای کالابرگ خارج شود؟ آیا این مشکل ناشی از مسائل فنی است یا ریشه در اختلافات مالی میان مجریان طرح و پذیرندگان دارد؟ پیگیریهای «آگاه» از منابع مطلع، پاسخ دیگری به این پرسش میدهد؛ پاسخی که میتواند بخشی از ابهامات موجود درباره سرنوشت کالابرگ در میادین محلی را روشن کند.
پشت پرده توقف؛ وقتی مطالبات پرداخت نمیشود
پیگیریهای «آگاه» از منابع مطلع نشان میدهد توقف ارائه خدمات کالابرگ در بخشی از میادین محلی، بیش از آنکه ناشی از نقص فنی یا اختلال در سامانه باشد، به مشکلات مالی و تسویه نشدن مطالبات برخی بهرهبرداران بازمیگردد.
بر اساس اطلاعات به دست آمده، اجرای طرح کالابرگ در میادین محلی برای مدتی برقرار بوده و شهروندان امکان خرید اقلام مختلف را با اعتبار کالابرگ داشتهاند؛ اما با گذشت زمان و همزمان با تاخیر در پرداخت مطالبات، ادامه همکاری برای بخشی از غرفهداران و بهرهبرداران با دشواری همراه شده است.
آنگونه که پیگیریهای «آگاه» نشان میدهد، مطالبات برخی غرفهداران ماههاست پرداخت نشده و در مواردی، رقم این مطالبات به صدها میلیون تومان و حتی بیش از یک میلیارد تومان رسیده است. اگرچه تاکنون هیچیک از دستگاههای متولی اجرای طرح، آمار رسمی از میزان این بدهیها منتشر نکردهاند، اما گفته میشود همین تاخیرها باعث شده در بسیاری از میادین محلی، پذیرش کالابرگ متوقف شود. موضوعی که این پرسش را ایجاد کرده است که معیار تداوم همکاری برخی پذیرندگان و توقف فعالیت برخی دیگر چیست و آیا سازوکار پرداخت مطالبات برای همه پذیرندگان یکسان اجرا میشود یا خیر؟
رد پای یک مشکل تکراری
این نخستین بار نیست که بدحسابی در پرداخت مطالبات، اجرای طرح کالابرگ را با چالش مواجه میکند.
«آگاه» روز گذشته در گزارشی با عنوان «کالابرگ قربانی بدحسابی» به قطع همکاری تعدادی از سوپرمارکتها و فروشگاههای خرد با این طرح پرداخت؛ گزارشی که نشان میداد بسیاری از واحدهای صنفی کوچک، به دلیل تاخیر در دریافت مطالبات خود، دیگر حاضر به پذیرش کالابرگ نیستند.
آن گزارش نشان میداد مشکل، تنها به چند فروشگاه محدود نمیشود و بخشی از شبکه خردهفروشی نیز از چرخه اجرای طرح خارج شده است. اکنون به نظر میرسد همین مسئله به میادین میوه و ترهبار نیز رسیده و دامنه آن از فروشگاههای خرد به بازارهایی کشیده شده که سهم قابل توجهی در تامین سبد غذایی خانوار دارند.
شنیدههایی درباره هزینههای همکاری
در کنار مسئله مطالبات معوق، شنیدههای «آگاه» حاکی از آن است که در روند همکاری با پذیرندگان، موضوع دریافت حدود دو درصد از مبلغ فروش نیز مطرح شده است.
این موضوع تاکنون از سوی نهادهای مسئول بهطور رسمی تایید یا تکذیب نشده است، اما در صورت صحت، میتواند به یکی دیگر از دغدغههای واحدهای کوچک اقتصادی تبدیل شود؛ زیرا بسیاری از غرفههای میادین و فروشگاههای خرد با حاشیه سود محدودی فعالیت میکنند و هرگونه افزایش هزینه، در کنار تاخیرهای چندماهه در وصول مطالبات، ادامه همکاری را دشوارتر میکند. از سوی دیگر، برخی منابع آگاه معتقدند آنچه بیش از هر عامل دیگری موجب نارضایتی پذیرندگان شده، نه صرفا موضوع کارمزد، بلکه نامشخص بودن زمان پرداخت مطالبات است. فروشندهای که نمیداند مطالباتش چه زمانی تسویه خواهد شد، ناچار است برای حفظ نقدینگی کسبوکار خود، از پذیرش کالابرگ صرفنظر کند؛ تصمیمی که اگرچه برای او یک راهکار اقتصادی است، اما در نهایت دامان مصرفکننده را میگیرد.
ضرورت یک پاسخ شفاف
در ماههای گذشته، بارها بر توسعه شبکه پذیرندگان کالابرگ و افزایش دسترسی مردم به این طرح تاکید شده است. اما اگر بخشی از پذیرندگان به دلیل مشکلات مالی یا تاخیر در پرداخت مطالبات از چرخه خارج شوند، نتیجه نهایی چیزی جز کاهش کارآمدی این طرح نخواهد بود.
اکنون انتظار میرود دستگاههای مسئول، بهویژه متولیان اجرای طرح کالابرگ، به چند پرسش اساسی پاسخ دهند؛ آیا توقف ارائه خدمات در بخشی از میادین محلی ناشی از بدهیهای پرداختنشده است؟ اگر چنین است، زمان تسویه این مطالبات چه زمانی خواهد بود؟ و مهمتر از همه، چه برنامهای برای بازگرداندن بازارهای محلی به شبکه پذیرندگان کالابرگ وجود دارد؟
شفاف شدن پاسخ این پرسشها، نه فقط برای غرفهداران و بهرهبرداران، بلکه برای میلیونها شهروندی اهمیت دارد که هر روز برای تامین مایحتاج خود به این بازارها مراجعه میکنند.
کالابرگ؛ میان وعده و واقعیت
شاید این جمله، کوتاهترین توصیف از وضعیتی باشد که این روزها بخشی از بازارهای محلی با آن روبهرو هستند؛ وضعیتی که در آن، نه اصل طرح متوقف شده و نه اعتبار کالابرگ حذف شده است، اما یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی مردم به این اعتبار، عملا از دسترس خارج شده است.
اگر قرار است کالابرگ، ابزاری برای حمایت از سفره خانوار باشد، این حمایت زمانی کامل خواهد شد که همه حلقههای زنجیره توزیع، از فروشگاههای زنجیرهای تا میادین محلی، امکان حضور پایدار در این طرح را داشته باشند. در غیر این صورت، وعده دسترسی آسان مردم به کالاهای اساسی، همچنان در برخی از پررفتوآمدترین بازارهای پایتخت، پشت تابلوی «کالابرگ غیرفعال است» متوقف خواهد ماند.
نظر شما