سیده‌سمانه عباس‌میری،پژوهشگر مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران: قرن بیست‌ویکم، عصر گذار به سوی شهرنشینی گسترده است؛ به‌طوری که در حال حاضر نیمی از جمعیت جهان در محیط‌های شهری ساکن هستند و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰، این رقم به دوسوم جمعیت کل جهان برسد. این روند فزاینده شهرنشینی، در کنار تخلیه سکونتگاه‌های روستایی، منجر به تغییر ماهیت جمعیتی از حالت «تولیدکننده» به «مصرف‌کننده» شده است.

آگاه: در این میان، برهم خوردن تعادل میان تولید و مصرف، بحران مواد غذایی را به یکی از چالش‌های بنیادین مدیریت شهری بدل کرده است. در واقع، از یک سو، رشد جمعیت شهری، نیاز به مواد غذایی را به‌شدت افزایش داده و از سوی دیگر، کاهش جمعیت و نیروی کار در روستاها، ظرفیت تولید محصولات کشاورزی را با چالش مواجه کرده است. در نتیجه، جمعیت محدود باقی‌مانده در مناطق روستایی، وظیفه تامین نیاز غذایی جمعیت عظیم شهری را بر دوش می‌کشد که این امر، نارسایی روش‌های سنتی کشاورزی را در پاسخگویی به نیازهای مراکز شهری آشکار می‌سازد.
در چنین شرایطی، بازنگری در شیوه‌های تامین غذا امری اجتناب‌ناپذیر است. در این راستا، «کشاورزی شهری» به‌عنوان راهکاری نوین برای ارتقای امنیت غذایی، کاهش فاصله میان تولید و مصرف و بهبود پایداری شهری مورد توجه جهانی قرار گرفته است. منظور از کشاورزی شهری کاشت و تولید محصولات خرد غذایی با روش‌های آسان و با حداقل امکانات در محدوده بافت شهری است. کشاورزی شهری معمولا با دو هدف عمده کسب درآمد و تفریح و سرگرمی دنبال می‌شود. در واقع کشاورزی شهری با بهره‌گیری از ظرفیت‌هایی نظیر پشت‌بام‌ها، فضاهای بلااستفاده شهری و باغ‌های محلی، علاوه بر تامین بخشی از نیاز غذایی، می‌تواند منجر به بهبود محیط‌زیست شهری، ایجاد فرصت‌های شغلی و کاهش هزینه‌های خانوار گردد. با این حال، توسعه کشاورزی شهری تنها به تولید محدود نمی‌شود و ایجاد سازوکارهای مناسب برای عرضه و فروش این محصولات، یکی از مهم‌ترین الزامات گسترش آن به شمار می‌رود. به عبارتی، نبود سازوکار مشخص برای پیوستن تولیدکنندگان خرد شهری به شبکه توزیع رسمی، مانعی جدی در بهره‌برداری از این ظرفیت است.
در بسیاری از شهرهای جهان، شوراهای سیاست‌گذاری غذا (Food Policy Councils) با گرد هم ‌آوردن ذی‌نفعان نظام غذایی، تلاش می‌کنند ضمن تاثیرگذاری بر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی غذایی، منافع تمامی حلقه‌های زنجیره تامین از جمله تولیدکنندگان خرد، توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان را تضمین کنند. این شوراها به‌عنوان نهادهای تسهیل‌گر، نقش مهمی در پیوند دادن کشاورزی شهری با نظام حکمرانی غذایی ایفا می‌کنند. این پیوند به ادغام کشاورزی شهری در برنامه‌ریزی و سیاست‌های شهری منجر می‌شود؛ به‌گونه‌ای که تولید غذای شهری به‌عنوان بخشی از نظام رسمی تامین غذا مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین شوراهای سیاست‌گذاری غذا با حمایت از دسترسی به زمین‌های شهری و استفاده از اراضی بلااستفاده، زمینه‌های توسعه فیزیکی کشاورزی شهری را تقویت می‌کنند. از سوی دیگر، یکی از مهم‌ترین نقش‌های این شورا، تقویت ارتباط میان تولید و بازار است. شوراهای سیاست‌گذاری غذا با حمایت از بازارهای محلی، فروش مستقیم تولیدکننده به مصرف‌کننده و توسعه زنجیره‌های غذایی کوتاه‌شده، به افزایش کارایی نظام توزیع و ارتقای دسترسی شهروندان به محصولات تازه و محلی کمک می‌کنند. همچنین از طریق آموزش و توانمندسازی، ظرفیت تولیدکنندگان خرد و شهروندان در حوزه کشاورزی شهری را افزایش می‌دهند.
در این چارچوب، تجربه جهانی نشان می‌دهد که تحقق چنین رویکردی نیازمند نهادهای اجرایی و سازمان‌یافته در سطح شهر است. سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار در شهر تهران می‌تواند در توسعه کشاورزی شهری در تهران و به تبع آن بهبود سطح رفاه خانوارهای تهرانی موثر باشد. بر اساس ماده (۳) اساسنامه سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار، فراهم کردن شرایط عرضه مستقیم و تامین سالم مطلوب و با قیمت مناسب میوه و تره‌بار و سایر فرآورده‌های کشاورزی و دامی و آبزی با تاکید بر رعایت شاخص‌های محیط‌زیستی، بهداشتی، کیفی و سلامت فرآورده‌های عرضه شده، در جهت حمایت از مصرف‌کنندگان، تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان این گونه فرآورده‌ها از وظایف سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار است.
در این راستا، سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار می‌تواند با تدوین سازوکارهای اجرایی و نظارتی، محصولات حاصل از کشاورزی شهری را به‌عنوان یکی از منابع تامین محصولات در نظر گیرد. ایجاد نظام ارزیابی و کنترل کیفیت، انجام آزمایش‌های بهداشتی و نظارت بر ایمنی محصولات، از جمله اقداماتی است که می‌تواند اطمینان مصرف‌کنندگان را نسبت به سلامت این محصولات افزایش دهد. با توجه به اینکه تامین و عرضه محصولات سالم، بهداشتی و باکیفیت از جمله وظایف قانونی این سازمان محسوب می‌شود، سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار از ظرفیت لازم برای ساماندهی و نظارت بر عرضه محصولات کشاورزی شهری برخوردار است. با این حال، توسعه کشاورزی شهری و ورود محصولات آن به شبکه رسمی عرضه و توزیع، مستلزم هماهنگی و مشارکت نهادهای مختلف شهری و فرابخشی است. از این‌رو، سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار می‌تواند با الگوبرداری از تجربه سایر شهرهای جهان، متولی یا دبیرخانه شورای سیاست غذایی شهر تهران باشد. این شورا با مشارکت وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه‌ها می‌تواند زمینه سیاست‌گذاری، نظارت و توسعه بازار محصولات کشاورزی شهری را فراهم کند. بدین ‌ترتیب، سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار می‌تواند علاوه بر ایفای نقش سنتی خود در توزیع محصولات کشاورزی، به یکی از ارکان حکمرانی غذایی شهر تهران تبدیل شده و از طریق حمایت از تولیدات کشاورزی شهری، به ارتقای امنیت غذایی، افزایش دسترسی شهروندان به محصولات سالم و بهبود رفاه خانوارهای شهری کمک کند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.