آگاه: نشست اصلی سران کشورهای عضو سازمان شانگهای، اول سپتامبر (۱۰ شهریور) در بیشکک برگزار میشود. قرقیزستان که ریاست دورهای سازمان در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ را بر عهده دارد، این اجلاس را مهمترین رویداد پایانی دوره ریاست خود اعلام کرده است. سازمان همکاری شانگهای امسال بیستوپنجمین سال تاسیس خود را پشت سر میگذارد و قرقیزستان ریاست دورهای آن را با شعار «۲۵ سال سازمان همکاری شانگهای؛ با هم برای صلح، توسعه و رفاه پایدار» دنبال کرده است.
رئیسجمهوری اسلامی ایران هم که دیروز به قرقیزستان رسید درباره اهمیت این اجلاس اظهار کرد: حضور اکثر سران منطقه و گفتوگوهای دوجانبه در حاشیه این نشست، میتواند به روند امنیتی، اقتصادی و سیاسی منطقه کمک کند و انشاءالله دستاوردهای خوبی برای همه کشورها به همراه داشته باشد. مسعود پزشکیان در بخش دیگری از اظهاراتش هشداری هم به دشمن متجاوز داد و تصریح کرد: «ما دنبال جنگ نیستیم و این پیام روشنی است که تاکنون به دنیا اعلام کردهایم، اما در مقابل هرگونه تجاوز، هرگز آرام نخواهیم نشست و پاسخ قاطعی به متجاوزان خواهیم داد. بیثباتی و ناآرامی در منطقه به نفع هیچیک از کشورها نیست و همه را دچار چالش خواهد کرد؛ بنابراین باید دست به دست هم دهیم و برای تامین امنیت، اقتصاد و توسعه منطقه تلاش کنیم.»
این فقط رئیسجمهور نبود که پیرامون اهمیت اجلاس شانگهای سخن گفت. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه نیز که پزشکیان را در این سفر همراهی میکند در گفتوگویی درباره اهداف ایران از حضور در نشست سران کشورهای عضو سازمان شانگهای با بیان اینکه طبیعی است که ابتدا به دنبال احقاق حقوق مردم در رابطه با جنگ و درگیریهای اخیر باشیم، گفت: منطقه متلاطم است و کشورهای عضو شانگهای باید در این خصوص هم مطلع باشند و هم مواضع درست و متحد برای مقابله با آن داشته باشند.
استقبال در بیشکک
ساعت ۹:۵۲ صبح دیروز به وقت تهران، هواپیمای حامل رئیسجمهوری و هیات همراه در فرودگاه بیشکک، پایتخت قرقیزستان به زمین نشست و مسعود پزشکیان مورد استقبال معاون رئیس کابینه آن کشور قرار گرفت و سپس دیدارها و رایزنیهای دوجانبه با همتایانش آغاز شد. در نخستین سفر رئیسجمهور کشورمان و تا زمان تهیه این گزارش در عصر دیروز، پزشکیان با رئیسجمهور قرقیزستان، نخستوزیر هند، نخستوزیر پاکستان و همتای تاجیکستانی خود به صورت جداگانه دیدار و تبادل نظر کرده بود. همچنین قرار است پزشکیان با پوتین و شیجین پینگ رئیسجمهور چین دیدار کند. مسائل امنیتی، تحولات منطقهای، انرژی، تجارت و مناسبات دو جانبه از جمله موضوعات مورد توجه این دیدارها عنوان شده است. حضور پزشکیان در این اجلاس از آن جهت اهمیت دارد که ایران از اعضای سازمان همکاری شانگهای است و تهران در سالهای اخیر تلاش کرده است از ظرفیت این سازمان برای توسعه همکاریهای اقتصادی، ترانزیتی و امنیتی با کشورهای آسیایی و اوراسیایی بهره گیرد.
به هرحال، ایران دیگر به عنوان یک عضو رسمی و نه مهمان در اجلاس شانگهای شناخته میشود، از اینرو یک ضلع تاثیرگذار در تصمیمگیریهای امنیتی و اقتصادی اوراسیا است. حال آمریکا تلاش میکند در قالب جنگ اقتصادی، فشارهای سنگین به «جمهوری اسلامی» تحمیل کند، در حالی که شانگهای بزرگترین بازار جایگزین و زنجیره تامین غیردلاری جهان است. حضور در این اجلاس یعنی اعلام این نکته که راه خروج از تحریمها، از مسیر شرق و بازیگران آن همچون چین و روسیه میگذرد. به همین جهت با توجه به سیاستها و راهبردهای آمریکا و رژیم صهیونی برای ناامنی در منطقه، شانگهای تنها بستری است که قدرتهای بزرگی مثل چین و روسیه در کنار کشورهای آسیای مرکزی جمع میشوند تا با یک «معماری امنیتی جدید» آمریکا را در گوشه رینگ قرار دهند، چرا؟
پاسخ را باید در پیامدهای اجلاس شانگهای برای آمریکاییها دید. بالاخره وقتی رئیسجمهور ایران در مجموعهای قرار میگیرد که اکثر اعضای آن (چین، روسیه و...) خود بازیگران تاثیرگذار و پرقدرتی محسوب میشوند، آمریکا نیز پی میبرد که هم سلاح اقتصادیاش در منطقه اثری ندارد و هم ایران تکیهگاههای قدرتمندی در شرق دارد. عامل دیگر آنکه؛ ایران نه تنها از طریق دیپلماسی، بلکه از طریق همسویی ساختاری با قدرتهای اوراسیا، در حال بازتعریف نقش خود در منطقه است. ایالات متحده به دنبال آن بود با دو جنگ تحمیلی و با شهادت حضرت آیتالله خامنهای (ره) ایران در گوشهای از جهان تنها بماند، اما حالا با صحنهای مواجه شده که اصلا برایش خوشایند نیست؛ ایران در قلب «اتحاد شرق» نشسته است و در حال هماهنگ کردن سیاستهای سیاسی و اقتصادی خود با قدرتهای جهان است.
نیروی محرکه جدید برای اجلاس شانگهای
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین که به دعوت رسمی صدر جباروف، رئیسجمهور قرقیزستان از دیروز برای سفری رسمی وارد بیشکک شده، در یادداشتی برای رسانههای قرقیزستان در مورد اهمیت نشست امسال سازمان همکاری شانگهای نوشت: «روحیه شانگهای فراتر از مفاهیم منسوخی مانند برخورد تمدنها، ذهنیت جنگ سرد و تفکر بازی با حاصلجمع صفر رفته است... چین متقاعد شده است که این اجلاس نیروی محرکه جدیدی برای پیشبرد روحیه شانگهای و ساخت یک جامعه شانگهای با آیندهای مشترک ارائه خواهد داد.»
بر همین اساس، شرکت ایران در شانگهای همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی و تحریمهای ثانویه آمریکا، فضایی برای شکستن تلاش برای محاصره دیپلماتیک و تقویت مواضع چندجانبهگرایی ایجاد میکند. بیانیهها و مواضع شانگهای در نفی یکجانبهگرایی و تحریمهای خارج از چارچوب منشور سازمان ملل، در شرایط تجاوز نظامی آمریکا و فشار واشنگتن به کشورهای جهان برای قطع ارتباط تجاری و مالی با تهران چتر حمایتی و مشروعیت دیپلماتیک بینالمللی برای جمهوری اسلامی فراهم میکند. برای جمهوری اسلامی ایران، اجلاس بیشکک علاوه بر اهمیت چند جانبه، فرصتی برای تقویت روابط با کشورهای آسیای مرکزی و پیگیری همکاریهای اقتصادی و ترانزیتی است. در همین چارچوب، توسعه مسیرهای حمل و نقل و ترانزیتی، انرژی، تجارت، سرمایهگذاری و همکاریهای منطقهای میتواند در دیدارهای رئیسجمهور ایران با مقامهای کشورهای منطقه مورد توجه قرار گیرد. حضور فعال تهران در اجلاس امسال در شرایطی صورت میگیرد که ایران تلاش دارد از ظرفیت سازمانهای منطقهای و سازوکارهای چندجانبه آسیایی برای توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با کشورهای غیر غربی بهره بیشتری بگیرد.
شانگهای و شکلگیری موازنه چندقطبی
حسن قشقاوی _ سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس
ما شاهد شکلگیری نظم نوینی در جهان هستیم و در این زمینه بسیاری از اندیشمندان غربی اذعان دارند که جهان در حال گذار به نظم پساغربی است. به رغم برتری نظامی و فناوری غرب در برخی حوزهها، به تدریج شاهد تغییر موازنه قدرت به نفع پیمانهایی نظیر شانگهای و بریکس هستیم. پیمان شانگهای ابعاد مختلفی در حوزههای امنیتی تا همکاریهای منطقهای دارد و حضور رئیسجمهور در این اجلاس میتواند در شکلگیری موازنه چندقطبی در جهان تاثیرگذار باشد. علاوه بر این، برگزاری دیدارهای دوجانبه توسط رئیسجمهور با سایر اعضای شانگهای در حاشیه این اجلاس، هم هزینههای دیپلماتیک را کاهش میدهد و هم بستری برای تبادل آخرین تحولات منطقهای و جهانی فراهم خواهد کرد و بستر را برای ارتقای روابط اقتصادی هموار خواهد کرد.
چنین سفرهایی فرصتی مغتنم است تا گرههای موجود در روابط دوجانبه با مذاکره میان رؤسای جمهور باز شود. از آنجا که گفتوگوی رئیسجمهور با همتایان خود از سایر کشورها در حاشیه این اجلاس صورت میگیرد، با تصمیمات عالی میتوان مشکلات اجرایی را برطرف کرد. بنابراین تمامی ابعاد این سفر مثبت و سازنده ارزیابی میشود.
واقعیت این است که سلطه دلار به عنوان ابزار قدرت آمریکا همچنان باقی است و نوسانات نرخ ارز در کشور ما نیز تا حدی ناشی از همین مسئله است. اما این به معنای دستبسته بودن جمهوری اسلامی ایران در شرایط تحریم نیست. ما با اتخاذ ابتکارات مشخص، میتوانیم آثار محاصره و تحریمها را کاهش داده و به تعبیر رهبر انقلاب اسلامی آن را خنثی کنیم. حضور در این اجلاس برای رفع محاصره بسیار مهم است تا بتوانیم تصمیماتی اتخاذ کنیم که آمریکا در تحقق محاصره کامل ایران ناکام بماند، چرا که استراتژی عموم اعضای پیمان شانگهای، جلوگیری از سلطه یک قدرت واحد جهانی است؛ موضوعی که اندیشکدههای آمریکایی نیز بارها نسبت به آن ابراز نگرانی کردهاند. ضمن آنکه دیگر چیزی تحت عنوان جامعه جهانی به معنای اجماع مطلق علیه ایران وجود خارجی ندارد. چرا که مواضع روسیه و چین علیه اقدامات آمریکا و مخالفت آنان با سازوکار «اسنپبک»، نشاندهنده تغییر نظم پیشین جهان است. از اینرو، دیدارهایی در این سطح میان رئیسجمهور اسلامی ایران با همتایان خود برای پیشبرد اهداف مشترک بسیار موثر و تعیینکننده است.
نظر شما