آگاه: آن روزها یک اتفاق دیگر هم کنار خریدهای مدرسه جریان داشت؛ دانشآموزی که با مادر یا پدرش برای خرید دفتر و مداد میرفت، گاهی چند قلم هم برای دانشآموز دیگری کنار میگذاشت. یک دفتر، یک بسته مداد، یک کیف یا حتی مبلغی کوچک در صندوقهای جشن عاطفهها میانداختند تا مهر برای کودکی که خانوادهاش توان خرید نداشت، بیدفتر و مداد آغاز نشود. حالا اما مهر از راه رسیده و پیش از آنکه زنگ مدرسه به صدا دربیاید، یک زنگ دیگر برای خانوادهها به صدا درآمده است: زنگ حسابوکتاب.
یک سبد ساده، چند برابر گرانتر
در شهریور ۱۴۰۴، برآوردها از هزینه نوشت افزار یک دانشآموز ابتدایی، شامل ۱۲ دفتر مشق سیمی ساده، یک بسته مداد مشکی و قرمز و مدادرنگی و مدادشمعی با احتساب کیف، لباس فرم و سایر لوازم، حدود سه میلیون و ۸۵۰ هزار تومان برآورد شده بود. حالا یک سال جلوتر برویم. در قیمتهای تیر و مرداد ۱۴۰۵ از بازار نوشتافزار، دفتر ۱۰۰ برگ سیمی حدود ۱۲۵ تا ۱۴۰ هزار تومان قیمت دارد. در همان بازار، بسته ۱۲ عددی مداد مشکی ۳۰۰ هزار تومان و بسته ۱۲ عددی مداد قرمز ۳۰۰ هزار تومان عرضه شده است.
اگر فقط همان ۱۲ دفتر سال گذشته را مبنا بگیریم، هزینه آنها در سال گذشته ۳۵۰ هزار تومان بوده؛ اما با قیمت ۱۲۵ هزار تومان برای هر دفتر در امسال، هزینه همین تعداد به حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان میرسد. یعنی قیمت این بخش از سبد حدود
۴.۳ برابر شده است. متوسط قیمت مدادرنگی ۱۲ رنگ بین ۴۰۰ هزار تومان تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان متغیر است. البته قیمت مداد رنگی بسته به تعداد، نوع بستهبندی و برند متفاوت بوده و جزو نوشت افزار گرانقیمت محسوب میشود.
علاوه بر این قیمت کیف مدرسه نیز از ۷۰۰ هزار تومان سال گذشته به چهار میلیون تومان رسیده است. قیمت لباس فرم هم متفاوت است و میتوان به طور متوسط تا سه میلیون تومان برآورد کرد. این مبالغ در کنار قیمت سایر اقلام مورد نیاز دانشآموزان بعضا تا ۱۵ میلیون تومان برآورد میشود. یعنی قیمت یک بسته کاربردی لوازمالتحریر برای یک دانشآموز ابتدایی حدود چهار برابر شده است.
این عدد البته شاخص رسمی تورم نیست؛ قیمتها بسته به شهر، برند، کیفیت و فروشگاه متفاوتند. اما برای نشان دادن تغییری که خانواده هنگام خرید احساس میکند، معنای روشنی دارد: بخشی از سبد ساده مدرسه، دیگر با همان پول سال گذشته قابل خرید نیست.
ایرانی یا خارجی؛ کدام بهصرفهتر است؟
بخش بزرگی از کالاهای اصلی بازار نوشتافزار در داخل تولید میشود و در شرایطی که قدرت خرید خانوار پایین آمده، محصول ایرانی میتواند انتخاب اقتصادیتری باشد. اما «ایرانی بودن» لزوما به معنای کیفیت پایینتر نیست. بازار داخلی در سالهای گذشته شاهد حضور برندهایی بوده که در بخشهایی از نوشتافزار توانستهاند کیفیت قابل قبولی ارائه دهند.
از سوی دیگر، محصولات خارجی همچنان در بخشهایی از بازار حضور دارند؛ بهخصوص در کالاهای برندمحور، فانتزی و برخی اقلام تخصصی. مسئله اینجاست که واردات، فقط رقیب تولیدکننده ایرانی نیست؛ در عین حال بخشی از زنجیره تولید داخل نیز به واردات وابسته است. افزایش نرخ ارز و دشواری واردات مواد اولیه، میتواند حتی قیمت محصول ایرانی را بالا ببرد. بنابراین سوال درست این نیست که «واردات خوب است یا بد؟» سوال این است که در کدام بخشها واردات لازم است و در کدام بخشها میتواند تولید داخلی را عقب براند؟
و پاسخ این سوال برای بازار نوشتافزار مهم است؛ بازاری که طبق گفته فعالان صنفی، بخش قابل توجهی از نیاز خود را همین حالا از تولید داخل تامین میکند. رقابت با کالای خارجی اگر باعث ارتقای کیفیت تولیدکننده ایرانی شود، میتواند مفید باشد؛ اما واردات کالاهایی که نمونه با کیفیت داخلی آن موجود است، در بلندمدت ممکن است سرمایهگذاری در تولید را هم کاهش دهد. به عنوان مثال میتوان به موج واردات نوشت افزار کمکیفیت چینی با تصاویر و کاراکترهای ناشناخته و مغایر فرهنگ کشور اشاره کرد که نه تنها کیفیت و کارایی لازم را ندارد بلکه به لحاظ برند و اثرگذاری فرهنگی هم مخرب است. اما همچنان با قیمتهای پایین در دسترس عموم دانشآموزان قرار دارد.
مسئله فقط قیمت نیست؛ مسئله توان انتخاب است
در بازار امروز نوشتافزار، کالا کم نیست. قفسهها پرند، برند ایرانی و خارجی کنار هم دیده میشوند و حتی برای خانوادهای که توان مالی محدودی دارد، گزینههای اقتصادی وجود دارد. اما مسئله این است که قدرت خرید از تنوع بازار عقب مانده است.
خانواده میتواند دفتر ساده بخرد، کیف سال گذشته را دوباره استفاده کند، مدادرنگی ارزانتری انتخاب کند یا خرید برخی اقلام را به ماههای بعد موکول کند. اما هرکدام از این انتخابها بخشی از کیفیت و آسودگی آغاز سال تحصیلی را تغییر میدهد. مهر، زمانی فصل خرید دفتر و مداد بود؛ حالا به یکی از فصلهای جدی حسابوکتاب خانوار تبدیل شده است.
شاید بتوان تفاوت مهر دیروز و امروز را در یک تصویر خلاصه کرد: کودکی که همراه مادرش برای خرید لوازم مدرسه میرفت، در کنار دفترهای خودش، گاهی چیزی هم برای دانشآموزی ناشناس میخرید. امروز اما ممکن است همان کودک و همان مادر، پیش از رسیدن به صندوق فروشگاه، مجبور شوند حساب کنند که آیا پول خرید همه دفترهای خودشان را دارند یا نه و اینجاست که گرانی نوشت افزار دیگر فقط داستان یک دفتر گرانتر نیست؛ داستان کوچک شدن توان خانواده برای انتخاب است.
نظر شما