آگاه: کرونا از مرز هشدار پایین عبور کرده و آنفلوآنزا نیز همزمان نشانههای افزایش فعالیت را نشان میدهد؛ دو ویروس تنفسی در آستانه پاییز بار دیگر به صدر نگرانیهای نظام سلامت برگشتهاند. با این حال، آنچه شرایط امسال را حساستر میکند، نه بازگشت به روزهای بحرانی کرونا، بلکه همزمانی افزایش موارد با محدودیت در تامین واکسن آنفلوآنزا و کاهش مراجعه بیماران برای تشخیص و درمان است.
کرونا آرام برگشته است
آمارهای نظام دیدهبانی عفونتهای تنفسی وزارت بهداشت نشان میدهد روند ابتلا به کووید-۱۹ در هفتههای اخیر افزایشی بوده است. قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، اعلام کرده که از حدود سه هفته پیش افزایش موارد کرونا در کشور آغاز شده و در هفته منتهی به هشتم شهریور، حدود ۸.۳ درصد از افرادی که با علائم عفونتهای تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کردهاند، تست کرونای مثبت داشتهاند. این رقم از آستانه هشدار پایین پنجدرصدی عبور کرده است.
مرادی در عین حال تاکید کرده که عبور از این آستانه به معنای شکلگیری یک بحران یا ظهور یک ویروس ناشناخته نیست. به گفته او، نظام مراقبت همچنان رفتار ویروس، میزان انتقال و شدت بیماری را رصد میکند و در شرایط فعلی، سویههای در گردش غیرمنتظره نیستند. با این حال، او احتمال ثبات یا حتی افزایش موارد ابتلا در هفتههای آینده را منتفی ندانسته است.
محمدرضا صالحی، رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز درباره وضعیت فعلی کرونا گفت: «اگرچه افزایش موارد ابتلا را تجربه میکنیم اما پیک بیماری نداریم، جهش قابل توجهی نیز در ویروس مشاهده نشده و موارد بیماری چندان شدید نیست.» به گفته او، بخش قابل توجهی از موارد فعلی با علائمی شبیه سرماخوردگی و آنفلوآنزا بروز میکند. این یعنی کرونا در سال ۱۴۰۵ نه با چهره روزهای اوج همهگیری، بلکه بهعنوان یک بیماری تنفسی بومی و فصلی در حال بازگشت است؛ بازگشتی که شاید برای عموم مردم چندان نگرانکننده نباشد، اما برای سالمندان و بیماران زمینهای همچنان اهمیت دارد.
آنفلوآنزا هم در کمین است
در سوی دیگر ماجرا، آنفلوآنزا نیز در حال افزایش است. قباد مرادی اعلام کرده حدود ۵.۵ درصد از افرادی که با علائم عفونت تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کردهاند، از نظر آنفلوآنزا مثبت بودهاند و در حال حاضر نوع B بیشترین سهم را در میان ویروسهای آنفلوآنزای در گردش دارد. همزمانی این دو بیماری، تشخیص را هم دشوارتر میکند. ایرج خسرونیا، رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران، با اشاره به افزایش موارد کرونا طی یک ماه اخیر گفت: «معمولا هر سال با نزدیک شدن به پاییز، موارد آنفلوآنزا و کرونا افزایش پیدا میکند. خوشبختانه در حال حاضر با موج شدیدی روبهرو نیستیم، اما طی ۳۰ روز اخیر تعداد مبتلایان به کرونا نسبت به ماه قبل افزایش پیدا کرده است.»
به گفته خسرونیا، افزایش سفرها و جابهجایی افراد نیز میتواند در انتقال بیماریهای تنفسی نقش داشته باشد. مسئله مهمتر اما گروههایی هستند که در صورت ابتلا، احتمال بروز عوارض شدید در آنها بیشتر است؛ سالمندان، بیماران قلبی و ریوی، مبتلایان به دیابت و نارسایی کلیه و افرادی که به دلیل سرطان یا درمانهای مربوط به آن سیستم ایمنی ضعیفتری دارند.
واکسن؛ حلقهای که هنوز کامل نیست
در چنین شرایطی، موضوع واکسن آنفلوآنزا بیش از همیشه اهمیت پیدا میکند. با وجود افزایش فعالیت ویروسهای تنفسی، گزارشها از محدودیت در تامین واکسن آنفلوآنزا حکایت دارد؛ موضوعی که میتواند برای گروههای پرخطر اهمیت بیشتری داشته باشد. خسرونیا با اشاره به محدودیت واکسن تاکید کرده است که کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای زمینهای باید در اولویت دریافت واکسن قرار بگیرند. او همچنین گفت: «واکسن ممکن است تمام انواع ویروس آنفلوآنزا را پوشش ندهد، اما حتی در صورت ابتلا میتواند در کاهش شدت بیماری موثر باشد.»
محمدرضا صالحی نیز درباره وضعیت تامین واکسن گفت: اطلاعی از میزان دقیق تامین واکسن آنفلوآنزا برای امسال ندارد، اما این احتمال وجود دارد که میزان واکسن نسبت به سالهای گذشته کمتر باشد. او در عین حال تاکید کرده که اواخر شهریور تا اواخر آبان معمولا فرصت مناسبی برای واکسیناسیون است و گروههای پرخطر باید در اولویت قرار گیرند. به این ترتیب، مسئله فقط «نبود واکسن» نیست؛ مسئله مهمتر، دسترسی به واکسن برای کسانی است که بیش از دیگران به آن نیاز دارند. در شرایطی که هم کرونا و هم آنفلوآنزا در حال افزایشاند، هرگونه اختلال در تامین یا توزیع واکسن میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
آمار رسمی شاید همه مبتلایان را نشان ندهد
یک بخش کمتر دیدهشده ماجرا، فاصله میان آمار ثبتشده و تعداد واقعی مبتلایان است. کاهش تستهای کرونا نسبت به سالهای اوج همهگیری باعث شده شناسایی موارد خفیف دشوارتر شود. از سوی دیگر، هزینه درمان نیز میتواند افراد را از مراجعه به پزشک منصرف کند. خسرونیا در اینباره گفت: «بسیاری از مبتلایان با تصور سرماخوردگی یا آنفلوآنزای خفیف در خانه خوددرمانی میکنند و در آمارهای رسمی ثبت نمیشوند.» او همچنین افزایش هزینه ویزیت، دارو و آزمایش را یکی از عواملی دانسته که ممکن است مراجعه بیماران را به تعویق بیندازد. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که بخشی از گردش واقعی ویروس ممکن است خارج از نظام رسمی تشخیص باقی بماند. فردی که با تب، بدندرد، سرفه یا علائم گوارشی در خانه میماند، هم ممکن است بیماری را به دیگران منتقل کند و هم در صورت داشتن عوامل خطر، با تاخیر برای درمان مراجعه کند.
پاییز؛ فصل بازگشت بیماریهای تنفسی
با آغاز فصل سرد، حضور بیشتر مردم در فضاهای بسته، مدارس، دانشگاهها، وسایل حملونقل عمومی و محیطهای کاری میتواند زمینه انتقال ویروسهای تنفسی را بیشتر کند. توصیه متخصصان نیز بر همین اساس ساده اما جدی است: تهویه مناسب، شستوشوی دستها، استفاده از ماسک در محیطهای شلوغ و بهویژه برای افراد پرخطر و ماندن در خانه هنگام ابتلا.
متخصصان درباره محیطهای پرتراکم هشدار داده و گفتهاند در مترو، اتوبوس، محیطهای کاری، مدارس و کلاسهای شلوغ باید مراقبت بیشتری انجام شود. از سوی دیگر، بر استفاده از ماسک در اماکن پرتراکم، تهویه محیطهای بسته و رعایت آداب بهداشت تنفسی تاکید شده است.
آنچه امروز در حال رخ دادن است، تکرار روزهای بحرانی کرونا نیست؛ اما نمیتوان افزایش همزمان کووید-۱۹ و آنفلوآنزا را نیز نادیده گرفت. کرونا از مرز هشدار پایین عبور کرده، آنفلوآنزا در حال افزایش است و در کنار همه اینها، محدودیت واکسن آنفلوآنزا نگرانی تازهای ایجاد کرده است. پاییز امسال بیش از آنکه فصل بازگشت یک بیماری باشد، فصل آزمون آمادگی نظام سلامت و مسئولیت اجتماعی مردم است؛ آزمونی که نتیجه آن تا حد زیادی به میزان پایش بیماری، دسترسی گروههای پرخطر به واکسن و جدی گرفتن همان توصیههای سادهای بستگی دارد که پس از سالها همهگیری، هنوز معتبرند.
نظر شما