آگاه: از منظر اعتقادات اسلامی، اصل نخست در مواجهه با تهدید، حفظ حیات و دفع ظلم است. قرآن کریم در توصیف فلسفه دفاع می‌فرماید: «وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِیَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ» (حج: ۴۰). بنابراین، دفاع صرفا یک مسئله نظامی نیست؛ بلکه در سطحی عمیق‌تر، با صیانت از انسان، جامعه، امنیت و امکان زیست دینی پیوند دارد.
در چنین چارچوبی، سخن از «قوی‌ شدن» را نباید صرفا به افزایش تجهیزات یا توسعه ظرفیت‌های نظامی تقلیل داد. قدرت دفاعی هنگامی پایدار است که پشتوانه علمی، فناورانه، اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی داشته باشد. تجربه دفاع مقدس نیز نشان داد که وابستگی در حوزه‌های حساس، می‌تواند امنیت ملی را آسیب‌پذیر کند. از همین‌رو، حرکت به سوی توانمندی بومی در حوزه دفاعی، در ادبیات جمهوری اسلامی به‌تدریج به یکی از مولفه‌های مهم سیاست بازدارندگی تبدیل شد. در این میان، نقش امام شهیدمان سیدعلی خامنه‌ای در سال‌های دفاع مقدس را می‌توان از زاویه «پیوند میدان و راهبرد» بررسی کرد. ایشان در دوران جنگ ایران و عراق، هم در شورای عالی دفاع حضور داشت و هم در مقاطعی در عرصه عملیاتی جنگ‌های نامنظم فعالیت کرد. این تجربه، برای یک مسئول سیاسی درگیر جنگ، صرفا تجربه‌ای شخصی نبود؛ بلکه امکان مواجهه نزدیک با واقعیت‌های میدان، محدودیت‌های تجهیزات، اهمیت ابتکار و ضرورت سازماندهی نیروها را فراهم می‌کرد.
اما اهمیت این تجربه زمانی آشکارتر می‌شود که آن را در امتداد سال‌های بعد مطالعه کنیم. تاکید مکرر بر افزایش توان دفاعی و کاهش وابستگی خارجی، در واقع تلاشی برای تبدیل تجربه جنگ به یک الگوی پایدار سیاست دفاعی بود. از این منظر، «قدرت» در اندیشه دفاعی جمهوری اسلامی صرفا برای استفاده در جنگ تعریف نمی‌شود؛ بلکه قرار است با ایجاد هزینه برای مهاجم، اساسا احتمال جنگ را کاهش دهد. این همان نقطه‌ای است که مفهوم «بازدارندگی» وارد بحث می‌شود.
بازدارندگی، در ساده‌ترین تعریف، یعنی ایجاد شرایطی که طرف مقابل بداند اقدام خصمانه، هزینه‌ای جدی در پی خواهد داشت. این مفهوم در نظریه‌های روابط بین‌الملل نیز جایگاه مهمی دارد؛ اما تفاوت اساسی در مبانی توجیه‌کننده قدرت است. در قرائت اسلامی، قدرت دفاعی در صورتی مشروعیت می‌یابد که در خدمت دفع تجاوز و حمایت از امنیت و مصالح عمومی باشد، نه اینکه خود به ابزاری برای سلطه‌جویی تبدیل شود. 
از همین رو، می‌توان میان «قدرت برای دفاع» و «قدرت برای توسعه‌طلبی» تمایز گذاشت. این تمایز از منظر کلامی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا یکی از پرسش‌های همیشگی درباره نسبت دین و قدرت آن است که آیا قدرت با اخلاق دینی سازگار است؟ پاسخ را می‌توان در تمایز میان «قدرت هدف» و «قدرت ابزار» جست‌وجو کرد. در منطق دینی، قدرت فی‌نفسه غایت نیست؛ ابزار تحقق خیر عمومی و جلوگیری از ظلم است. بنابراین، قدرتی که امکان دفاع از جامعه را فراهم می‌کند، با قدرتی که برای تحمیل اراده بر دیگران به کار می‌رود، از نظر اخلاقی و کلامی یکسان نیست.
از این منظر، تجربه دفاع مقدس و تحولات پس از آن را می‌توان یک آزمایش تاریخی برای این گزاره دانست: جامعه‌ای که می‌خواهد مستقل بماند، باید از «توان دفاع از خود» برخوردار باشد. البته این گزاره به معنای نادیده گرفتن هزینه‌های انسانی و اجتماعی جنگ نیست. برعکس، عقلانیت دفاعی زمانی معنا پیدا می‌کند که هدف آن جلوگیری از تکرار جنگ و کاهش آسیب به جامعه باشد.
شاید یکی از مهم‌ترین درس‌هایی که باید برای نسل آینده روایت شود، همین نکته باشد: دفاع، پیش از آنکه هنر جنگیدن باشد، هنر جلوگیری از جنگ است. جامعه‌ای که هیچ توان دفاعی ندارد، اگر صلح‌طلب هم باشد، الزاما در موقعیت امنی قرار ندارد. در مقابل، قدرتی که با عقلانیت، اخلاق و مسئولیت همراه شود، می‌تواند به جای آنکه جنگ را آغاز کند، هزینه تجاوز را چنان افزایش دهد که جنگ برای مهاجم نیز انتخابی پرهزینه باشد.
از این زاویه، بازخوانی نقش امام شهید و تصمیم‌گیران دوران دفاع مقدس نباید به قهرمان‌سازی یا روایت‌های احساسی محدود شود. نسل جدید بیش از هر چیز به تحلیل نیاز دارد: اینکه چگونه یک کشور درگیر جنگ، تجربه‌های تلخ خود را به دانش، سازمان، فناوری و بازدارندگی تبدیل کرد و چگونه مفهوم قدرت در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی با مفاهیمی چون استقلال، دفاع، مقاومت و مسئولیت اخلاقی پیوند خورد. باید به این نکته مهم پی ببریم، «قوی ‌شدن» از منظر اعتقادات اسلامی، صرفا برخورداری از قدرت بیشتر نیست؛ بلکه توانایی صیانت از حق، جلوگیری از ظلم و حفظ کرامت جامعه است. قدرت هنگامی ارزشمند است که در خدمت انسان قرار گیرد و هنگامی مشروعیت اخلاقی خود را از دست می‌دهد که انسان را وسیله تحقق خود کند. این تمایز، کلید فهم درست میراث دفاع مقدس برای نسل امروز است: ایمان بدون تدبیر، کافی نیست و قدرت بدون اخلاق نیز خطرناک است؛ آنچه امنیت پایدار می‌سازد، پیوند ایمان، عقلانیت و توان دفاعی است.