آگاه: سفر رئیس‌جمهور به ترکمنستان نشان می‌دهد ایران به دنبال این است تا با ۱۵ همسایه‌اش روابط نزدیک‌تری داشته باشد و از این همسایگی برای پیشرفت بیشتر امور بهره ببرد. برهمین اساس حضور شخص دوم کشور در دو اجلاس شورای سران کشورهای مشترک‌المنافع و اجلاس زیست محیطی سران کشورهای ساحلی دریای خزر برای این است که ایران در مسائل مهم منطقه در کنار همسایگانش برای حل مشکلات مشترک گام بردارد. پزشکیان قبل از ترک تهران در گفت‌وگویی تلویزیونی با اشاره به اینکه دریای خزر هم‌اکنون در معرض تهدید زیست محیطی قرار دارد و شرکت در اجلاس زیست محیطی سران کشورهای ساحلی دریای خزر از این منظر دارای اهمیت است، تصریح کرد: «دریای خزر سرمایه‌ای برای نسل‌های آینده است، اگر محیط زیست آسیب ببیند مشکلات فراوانی برای کشورهای حاشیه خزر ایجاد خواهد شد.»
او گفت: علاوه بر این، سفر به ترکمنستان فرصت خوبی است تا با کشورهای حاضر در این دو اجلاس گفت‌وگوهایی در خصوص روابط چندجانبه و مقابله با یک جانبه گرایی و همکاری‌های حوزه انرژی و سایر مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی داشته باشیم. وزرای مربوطه در قالب کمیسیون‌های مختلف به ترکمنستان رفته‌اند و گفت‌وگوها در جریان است، این فرصت خوبی است که روابط با همسایگان را عمیق‌تر کرده و مشکلات ناشی از محاصره دریایی را کاهش دهیم. دشمنان نمی‌توانند به این سادگی ایران را مورد محاصره قرار دهند، چرا که ایران با ۱۵ کشور همسایه است و از هر یک از مسیرها می‌تواند تبادلات اقتصادی، تجاری، سیاسی و امنیت ادامه داشته باشد.
رئیس دولت چهاردهم بعد از ورود به شهر «ترکمن‌باشی» نشست‌های دوجانبه‌اش را با همتایان خود برگزار و با رئیس‌جمهور ارمنستان، رئیس‌جمهور آذربایجان، دبیرکل سازمان همکاری شانگهای و ولادیمیر پوتین دیدار و بحث و تبادل نظر کرد. از بین دیدارها، نشست با رئیس‌جمهور روسیه بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی و خارجی پیدا کرد.
در مورد دیدار با ولادیمیر پوتین، نکته مهم این است که هر دو کشور بر ادامه همکاری‌های‌شان تاکید کرده‌اند. رئیس‌جمهور در این دیدار به روشنی گفت: «در حال گفت‌وگو هستیم، اما هر بار که با آمریکا گفت‌وگو می‌کنیم، دوباره حمله می‌کنند، ولی ما از میز مذاکره و گفت‌وگو کنار نخواهیم کشید. پیشنهادهایی داده بودیم و آمریکایی‌ها نیز پیشنهادات جدیدی داده بودند. روی این پیشنهادها اصلاحات خود را انجام داده‌ایم. قرار است پس از نهایی شدن، از طریق رابطینی که وجود دارند بنشینیم و آنها را جمع‌بندی کنیم.» از طرف دیگر، رئیس‌جمهور روسیه هم اشاره کرد، کشورش برای حل اختلافات از راه گفت‌وگو و دیپلماسی پیش می‌رود. در اصل ایران می‌خواهد روابطش با روسیه را هرچه بیشتر تقویت کند و در عین حال هم مذاکره می‌کند و هم هیچ واهمه‌ای از جنگ ندارد اما آیا می‌توان به پیشنهادات آمریکایی‌ها خوش‌بین بود؟
پیشنهاد ایران به آمریکا چیست؟
در همین رابطه عباس گلرو، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به خبرنگار روزنامه «آگاه» می‌گوید: آنچه در هفته‌های اخیر در جریان است، در قالب نسخه‌ای اصلاح‌شده و جدید از تفاهم اسلام‌آباد و با میانجی‌گری طرف‌هایی دنبال می‌شود که تلاش دارند دو طرف را به میز مذاکره بازگردانند. علت برهم خوردن روند قبلی عمل نکردن آمریکا به تعهدات مورد نظر ایران در تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای بود. صرف وجود مذاکره به معنای دستیابی کامل به تفاهم نیست، همان‌گونه که نمی‌توان شرایط فعلی را به معنای پایان مسیر دیپلماسی و ورود قطعی به یک فضای تهدیدآمیز تعبیر کرد.
وی با اشاره به شرایط داخلی آمریکا و محاسبات سیاسی دولت این کشور، افزود: واشنگتن در مقطع فعلی به دستیابی به یک تفاهم نیاز دارد و مجموعه تحولات سیاسی و انتخاباتی داخلی آمریکا بر این محاسبات اثرگذار است. مذاکره یکی از ابزارهای تحقق اهداف سیاست خارجی و تامین منافع و امنیت ملی است؛ مذاکرات سیاسی و دیپلماتیک نیز نوعی مبارزه است، با این تفاوت که این مبارزه پشت میز مذاکره انجام می‌شود.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با بیان اینکه پیشنهادهای جدید جمهوری اسلامی ایران دربر گیرنده مجموعه‌ای از تعهدات مورد انتظار از طرف آمریکایی است و تهران انتظار دارد واشنگتن درباره اجرای این تعهدات تضمین عملی ارائه دهد، تاکید کرد دستاوردهایی که از نگاه ایران در میدان حاصل شده، باید در عرصه سیاسی و دیپلماتیک تثبیت شود و از همین رو، مذاکره را می‌توان بخشی از فرآیند تکمیل‌کننده تحولات میدانی دانست.
گلرو، یکی از موانع اصلی دستیابی به جمع‌بندی میان ایران و آمریکا را تفاوت محاسبات واشنگتن و تل‌آویو دانست و گفت: اگرچه از نگاه ایران میان آمریکا و رژیم صهیونیستی در رویکرد خصمانه نسبت به جمهوری اسلامی اشتراک وجود دارد، اما تاکتیک‌های آنها یکسان نیست. دولت آمریکا با توجه به ملاحظات داخلی و انتخاباتی به فضای تفاهم نیاز دارد، در حالی که ادامه تنش و درگیری می‌تواند در محاسبات سیاسی نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی جایگاه متفاوتی داشته باشد. وی تصریح کرد: همین تضاد رویکرد، شرایط مذاکرات را پیچیده کرده و سبب شده تحرکات دیپلماتیک و منطقه‌ای همزمان با تلاش برای ادامه مذاکرات دنبال شود.
پیام پزشیکان به دبیرکل سازمان شانگهای
اما رئیس جمهوری در ادامه نشست و برخاست‌های خود در اجلاس شورای سران کشورهای مشترک‌المنافع در دیدار با دبیرکل سازمان همکاری‌های شانگهای با تاکید بر ضرورت تقویت انسجام و همکاری میان کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، گفت: «هدف از شکل‌گیری این اجلاس‌ها، دستیابی به چارچوب‌های مشترک اجرایی در حوزه‌های مالی، اقتصادی، تجاری، امنیتی و سیاسی است و تاثیرپذیری تصمیمات این سازمان‌ها از سیاست‌های داخلی آمریکا می‌تواند قدرت و انسجام آنها را تضعیف کند.»
پیام پزشکیان در این دیدار کاملا آشکار بود. قدرت سازمان‌هایی مثل شانگهای در اتحاد بر اساس منافع مشترک و نه تاثیرپذیری از دستورات بیرونی است. این یعنی ایران می‌خواهد در این سازمان، تکیه بر توان کشورها و تصمیمات مستقل جایگزین هرگونه دخالت خارجی شود تا محاصره و فشارهای آمریکا هیچ اثری در تصمیمات اعضا نداشته باشد. همچنین روز جمعه پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری دو خبر از او منتشر کرد. پزشکیان در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع، حضور ایران برای نخستین بار و به عنوان نخستین کشور دعوت شده در جایگاه مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را فرصتی ارزشمند برای تقویت پیوندهای موجود و گشودن فصل جدیدی از همکاری‌ها با کشورهای این مجموعه عنوان کرد و گفت: منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در اتصال مسیرهاست، برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفا یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. وی تاکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند چندجانبه‌گرایی واقعی در منطقه هستیم. کشورهای این منطقه مهم و استراتژیک باید از بازیگران اصلی در شکل‌دهی به جهان چندقطبی باشند. از این منظر، دیپلماسی منطقه‌ای برای ما، صرفا به معنای برگزاری نشست‌ها نیست؛ بلکه باید به ابزار مدیریت بحران، حفظ ارتباطات، جلوگیری از گسترش درگیری و فعال کردن همکاری‌های عملی تبدیل شود. این همان رویکردی است که در چارچوب سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌کنیم.
حضور و سخنرانی در نشست فوق‌العاده سران حوزه خزر دیگر برنامه رئیس‌جمهور کشورمان بود؛ وی با بیان اینکه هیچ‌یک از کشورهای ساحلی نمی‌توانند به تنهایی خزر را نجات دهند، گفت: جمهوری اسلامی ایران ضمن استقبال از تصمیم این اجلاس برای ایجاد کمیسیون عالی‌رتبه مرکب از معاونان روسای دولت‌های ساحلی، پیشنهاد می‌کند که در چارچوب کنوانسیون تهران یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش سطح آب خزر تدوین و اجرا شود.
حرف آخر
در نهایت، باید توجه داشت با نقش‌آفرینی فعال همسایگان، هرگونه تلاش برای محاصره یا وارد کردن فشار به ایران یا سایر کشورها باطل می‌شود، چرا که پیوند محکم با آنها (همسایگان) سدی در برابر نقشه‌های دشمن است. در همین راستا، ایران در جریان این سفر پیشنهادات خود را روی میز گذاشت و رئیس‌جمهور در دیدارهای جداگانه به صراحت با همتایانش سخن گفت. آنچه در این مسیر کاملا روشن است اینکه ایران هم با اقتدار کامل از منافع کشورش در «میدان» دفاع می‌کند و هرگز کم نمی‌آورد و هم به همان اندازه، توانایی آن را دارد که با درایت گفت‌وگو و با صلابت از حقوق خود دفاع کند.
نظر شما