آگاه: در سال‌های اخیر اگرچه دولت‌ها تلاش کرده‌اند برنامه‌هایی برای احیای دریاچه تدوین و اجرایی کنند اما واقعیت این است که دست‌اندازی در طبیعت کار خود را کرده و بعید است بتوان با چند برگ طرح و حتی خرج میلیون‌ها دلار، به جای طبیعت دریاچه را زنده کرد. اولویت باید با مدیریت اصولی منابع آبی منطقه باشد که حتی در شرایط تغییرات اقلیمی نیز می‌تواند وضعیت دریاچه را در موقعیت مطلوب 
نگاه دارد. شاید بزرگ‌ترین اشتباه در حوضه آبریز دریاچه به تغییر الگوی کاشت و کشاورزی باز می‌گردد که جایگزین کردن باغات سیب به جای تاکستان‌های انگور موجب مصرف چند برابری آب و حفر هزاران حلقه چاه عمیق شد که نتیجه آن کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و به دنبال آن کاهش تراز آب دریاچه بود. همچنین اجرای برخی طرح‌های عمرانی همچون جاده‌کشی از میان دریاچه موجب به هم خوردن تراز اکولوژیک دریاچه شد که نتیجه آن، این روزها به وضوح دیده می‌شود.

بارش‌های امیدوارکننده
مهر امسال کارشناسان هشدار داده بودند که اگر تا دو سال آبی دیگر آب به دریاچه ارومیه نرسد، حتی ذخایر باقی‌مانده سال‌های گذشته نیز برای همیشه از دسترس خارج خواهد شد. اما آذر امسال با بارش‌های خوب و سنگینی که روی داد دوباره حرف از احیای دریاچه ارومیه به میان آمد، اما واقعیت طبیعی و کارشناسی چیز دیگری می‌گوید. در همان ایام محمد کوهانی، دبیر شبکه ملی محیط زیست سازمان‌های مردم نهاد جوانان کشور و فعال محیط زیست در احیای دریاچه ارومیه در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته بود: «تقریبا تمام آبی که وارد سیستم می‌شود، مصرف می‌گردد و سهمی برای دریاچه باقی نمی‌ماند. تنها حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیون مترمکعب آب می‌ماند که آن هم مشخص نیست از طریق روان‌آب‌ها به دریاچه برسد یا نه.» او درباره بارش‌های اخیر نیز گفته بود: «بارش‌هایی که رخ داده، ما را صرفا به سطح بارش‌های نرمال سال‌های گذشته رسانده و هنوز از حد نرمال فراتر نرفته‌ایم؛ بنابراین نمی‌توان گفت دریاچه ارومیه به‌دلیل بارندگی جان گرفته است. دریاچه از وضعیت خشکی مطلق تنها به مرحله‌ای از نمناکی و شکل‌گیری سطحی بسیار محدود از آب رسیده است. از آنجا که دریاچه ارومیه ساختاری فلت‌مانند دارد، یعنی سطحی صاف با شیب بسیار کم، با مقدار اندکی بارش بخش وسیعی از سطح آن آبدار به نظر می‌رسد، اما نکته‌ای که کمتر به آن اشاره می‌شود، عمق این آب است.»
کوهانی تاکید کرده بود: «برخی با استناد به تصاویر ماهواره‌ای می‌گویند تا چند روز پیش که بارندگی وجود نداشت، دریاچه کاملا خشک و نمکی بود، اما اکنون ۷۰ تا ۸۰ درصد سطح آن از آب پوشیده شده است؛ در حالی که ارتفاع این سطح آبی کمتر از پنج سانتی‌متر است و با چند روز آفتاب یا توقف بارش، دوباره جذب بستر دریاچه شده یا تبخیر می‌شود. بنابراین با یک بارش عادی نمی‌توان از احیای دریاچه سخن گفت. شناخت این ویژگی، شرط درک درست وضعیت دریاچه است. این فعال حوزه دریاچه ارومیه به مقایسه دریاچه ارومیه با دریاچه وان در کشور ترکیه اشاره کرده و گفت: «در این میان، مقایسه دریاچه ارومیه با دریاچه وان ترکیه که از سوی برخی پژوهشگران و مردم مطرح می‌شود، قیاسی نادرست است؛ چرا که دریاچه ارومیه عمق بسیار کمی دارد، در حالی که عمق دریاچه وان به ۳۰۰ تا ۴۰۰ متر می‌رسد. دریاچه ارومیه حتی در پرآب‌ترین حالت نیز عمق متوسطی حدود ۶ متر و حداکثر ۱۲ تا ۱۴ متر داشته و به‌هیچ‌وجه قابل مقایسه با پهنه‌های آبی عمیق دیگر نیست.» او می‌افزاید: از نظر علمی، دریاچه ارومیه زمانی در شرایط اکولوژیکی نرمال قرار می‌گیرد که حجم آب آن به حدود ۱۶ میلیارد مترمکعب برسد. بر همین اساس، سندی تدوین شد که طبق آن قرار بود تا سال ۱۴۰۶ این دریاچه به این تراز آبی برسد، اما عوامل مختلفی مانع تحقق این هدف شدند. اکنون بحث اصلی این است که آیا دریاچه به این تراز رسیده یا نرسیده و اساسا می‌توان از احیای آن سخن گفت یا نه؛ چرا که تا پیش از دستیابی به این سطح، نمی‌توان وضعیت دریاچه را خوب یا مطلوب ارزیابی کرد و تنها می‌توان گفت دریاچه ارومیه آب دارد یا ندارد.

طرحی برای سال ۱۴۰۵
اما روز گذشته معاون اول رئیس‌جمهور در جلسه کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه نکات جدیدی درباره وضعیت این دریاچه مهم گفت. محمدرضا عارف با بیان اینکه احیای دریاچه ارومیه نه صرفا یک مسئله ملی بلکه فراملی است، گفت: باید یک برنامه با شاخص‌های کمی تهیه شده و مشخص شود تا پایان سال ۱۴۰۵ سطح آب دریاچه ارومیه باید چه تغییری کند تا بر این اساس بتوانیم عملکردها را ارزیابی کنیم. عارف با قدردانی از اقداماتی که تاکنون برای احیای این دریاچه انجام شده است، گفت: با برنامه‌ریزی‌های مناسب یک سال گذشته، مسیر درستی برای احیای دریاچه ارومیه در حال طی شدن است البته عنایت خداوند هم شامل حال ما شد و با بارندگی‌های اخیر، سطح آب این دریاچه افزایش یافت. وی افزود: احیای دریاچه ارومیه نه صرفا یک مسئله ملی بلکه فراملی است زیرا آثار خشک شدن این دریاچه فقط محدود به ایران نشده و منطقه را نیز دربر می‌گیرد. البته راهبرد ما بعد از انقلاب اسلامی این بوده که مسائل پیش آمده حتی در مواردی که مسئولیت آن فقط متوجه کشورمان نیست را به اتکای توان خود حل کنیم. ما می‌توانستیم برای احیای دریاچه ارومیه سایر کشورهای منطقه را هم سهیم کنیم اما به هر حال با اتکا به نیروی انسانی و امکانات و منابع داخلی مطمئن هستیم از عهده این مسئولیت برمی‌آییم.
معاون اول رئیس‌جمهور اظهار کرد: این دریاچه متعلق به منطقه بوده و اهمیت زیادی نیز برای مردم منطقه دارد ولی ما هم مسئولیت خود برای احیای آن را دنبال کرده و از تجربه، نظرات و منابع سایر کشورها هم می‌توانیم استفاده کنیم.
عارف گفت: پروژه احیای دریاچه ارومیه یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ملی کشورمان است. ما به شرایط اقلیمی منطقه برای چند سال آینده خوشبین نیستیم ولی باید با توجه به همین شرایط اقلیمی، احیای دریاچه ارومیه را با اولویت در دستور کار داشته باشیم تا اینکه احیای این دریاچه موجب نشاط و غرور ملی شده و از مزایای آن هم مردم ما و هم مردم سایر کشورهای منطقه استفاده کنند. وی تاکید کرد: باید یک برنامه با شاخص‌های کمی تهیه شده و مشخص شود تا پایان سال ۱۴۰۵ سطح آب دریاچه ارومیه باید چه تغییری کند تا بر این اساس بتوانیم عملکردها را ارزیابی کنیم. از سویی اصلاح الگوی کشت نیز باید به صورت جدی دنبال شده و بررسی شود محصولات کشاورزی با چه هزینه‌ای تولید می‌شود. برای میزان انتقال آب به دریاچه ارومیه نیز باید شاخص‌های کمی درنظر گرفته شود.
معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به لزوم توجه به واقعیت‌ها و شرایط دریاچه ارومیه، گفت: نمی‌توانیم برنامه‌های خود را با اتکا به منابع غیرمطمئن پیش ببریم بنابراین دبیرخانه کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه با همراهی وزارت نیرو، جهاد کشاورزی، سازمان برنامه و بودجه و استانداری آذربایجان غربی ساز و کار تامین منابع پایدار برای احیای دریاچه ارومیه را تعیین کند تا برنامه‌ها با ثبات پیش برود.
عارف بیان کرد: ما از منابع نهادهای بین‌المللی هم استفاده خوبی نمی‌کنیم؛ گاهی حق عضویتی که پرداخت می‌کنیم بیشتر از استفاده‌ای است که از این نهادها داریم. ما باید از منابع و تجربیات این نهادها هم استفاده بیشتری کنیم. وی همچنین با بیان اینکه اولویت دولت و نظام استفاده از ظرفیت مراکز علمی و دانشگاهی برای حل مسائل کشور است، تصریح کرد: دانشگاه‌های کشور ظرفیت‌های بالایی دارند و طرح‌های مطالعاتی خوبی هم تهیه کردند اما باید طرح‌های آنها دارای نتیجه مورد نظر باشد. ما همچنین می‌توانیم از کشورهای منطقه برای همایش‌های علمی برای بررسی راهکارهای احیای دریاچه ارومیه دعوت کنیم.

کارهایی که برای دریاچه انجام شده
در ادامه این جلسه رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی با اشاره به اقدامات انجام شده برای احیای دریاچه ارومیه، گفت: ما با سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل (فائو)، دانشگاه‌های ارومیه، تبریز و تهران، شرکت‌های دانش بنیان و فعال در زمینه هوش مصنوعی قرارداد امضا کرده‌ایم. اطلس مخابرات رونمایی شده و با سازمان هواشناسی و وزارت جهاد کشاورزی نیز تفاهم‌نامه داریم. چندین کارگاه آموزشی نیز برگزار شده است و در مجموع انسجام بخشی خوبی به اقدامات داده شده است. در سفر اخیر رئیس‌جمهور نیز ۱۰ اقدام مشخص شده که اجرای آنها آغاز شده است.
در این جلسه گزارشی از آخرین وضعیت دریاچه ارومیه ارائه شد. براساس این گزارش تا روز ۱۴ دی ۱۴۰۴،از این دریاچه نسبت به ابتدای سال آبی (اول مهر) به میزان ۵۳ سانتی‌متر افزایش داشته است و وسعت دریاچه نیز ۳۴۳ کیلومتر مربع افزایش داشته و به ۸۲۴ کیلومتر مربع رسیده است.