آگاه: افتتاحیه چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر روز شنبه ۲۷ دی در کرمان با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد. این افتتاحیه درواقع اختتامیه بخش جشنواره تئاتر فجر که در کرمان برگزار شد، بود. چند سالی است که در پی تمرکززدایی رویدادهای فرهنگی- هنری در تهران، برخی جشنوارهها در شهرهای دیگری غیر از تهران برگزار میشوند و پیرو همین موضوع هم امسال بخشهای مسابقه عکس، پوستر، پژوهش، نمایشنامهنویسی و رادیوتئاتر چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر در کرمان برگزار شد. بخش مربوط به کرمان از ۲۲ تا ۲۷ دی برگزار شد و بخش مربوط به تهران هم قرار است، طبق روال هرسال از اول تا ۱۲ بهمن برپا شود. دبیری چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر بر عهده سیدوحید فخرموسوی است. در مراسم افتتاحیه جشنواره تئاتر فجر از پوستر جشنواره امسال هم رونمایی شد.
چرا کرمان؟
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان در مراسم افتتاحیه جشنواره از اینکه کرمان برای این رویداد انتخاب شده بسیار استقبال کرد و گفت: کرمان مهد تمدن و مرکز ثقل هنر در ادوار مختلف تاریخ بوده و هنر تئاتر جایگاه برجستهای در آن دارد. اینجا مهد هنرمندانی است که هر کدام افتخار ایرانزمین هستند. تئاتر، هنر زندگی و عرصه رویش استعدادهاست و ظرفیتهای خوبی در حوزه هنر در کشور و استان دارد. وی با اشاره به اینکه این استان مهد هنرمندان، نویسندگان و شاعران بلند آوازه است، عنوان کرد: هنر این سرزمین ریشه در خون مردمان این دیار دارد و این هنر زمینه رویش قهرمانان بزرگی در عرصههای مختلف است. حماسه در روح این مردم جاری است و ما قهرمانانی چون سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی داریم. کرمان قهرمانانی در عرصههای هنری چون مهدی ثانی دارد که البته چند روزی است عرصه هنر این استان او را از دست داده و از همین جا یاد ایشان را گرامی میدارم و نسبت به همه هنرمندان عزیز و تمام پیشکسوتان این استان ادای احترام میکنم. بخش نمایشگاه پوستر و عکس جشنواره تئاتر فجر ۲۳ دی در کرمان افتتاح شد و هنوز هم ادامه دارد. در این نمایشگاه ۶۰ عکس و ۶۰ پوستر برگزیده تئاترهایی که از آذر ۱۴۰۳ تا آذر ۱۴۰۴ در کشور به روی صحنه رفتند در تالار فرهنگ و هنر به نمایش گذاشته شده است. بخش رادیو تئاتر این جشنواره که شامل اجرای رادیویی نمایش است نیز از ۲۴ تا ۲۶ دی با حضور پنج اثر از استانهای مختلف در کرمان برگزار شد. همچنین در ایام برگزاری جشنواره تئاتر در کرمان، هشت کارگاه آموزشی با حضور اساتید تئاتر کشور برپا شد.
پیوند تمدنها با قصه و نمایش
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که برای مراسم افتتاحیه رسمی جشنواره به کرمان سفر کرده بود گفت: بر اساس آنچه در شمارههای اندک روزنامه تئاتر در دوران مشروطیت به قلم طباطبایینائینی آمده، تربیت و تمدن سه ضلع، لازم دارد؛ مدرسه، روزنامه و تئاتر. این سه رکن، سه ضلع حیاتی هستند که شکلگیری و دوام یک تمدن را تضمین میکنند و اهمیت تئاتر در این سه ضلع بنیادین، ریشه در ماهیت آن دارد. وی با طرح این پرسش که چرا تمدنها با قصه و نمایش پیوند دارند؟ گفت: تمدنها با قصه و نمایش شکل میگیرند و میمانند. تمدنها نیاز به مکاشفه حقیقت و روایت حقیقت دارند؛ تئاتر، هنر مکاشفه حقیقت و روایت حقیقت است.
صالحی با اشاره به نقش تئاتر در بزنگاههای تاریخی، اظهار کرد: در روزگار سختی و تهدید کیان ملت مانند دفاع مقدس، جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و ... کدام قالب هنری بهتر از تئاتر میتواند به کشف و روایت حقیقت بپردازد؟ امروز که ایران عزیز ما در برابر مخاطرات جهانی و منطقهای است، تئاتر یک هنر مهم برای ماندگاری است. وی وجه دوم پیوند تمدنها با تئاتر را در نقش آن در ایجاد گفتوگو و نقد دانست و گفت: تمدنهایی که در آنها نقد و گفتوگو نباشد، مانند خوره از درون خالی میشوند. جامعه، دولت، ملت و تمدن بدون نقد و گفتوگو در سرازیری است. تئاتر هنر نقد است، هنر گفتوگوست؛ این هنر نمیگذارد یک ملت از درون بپوسد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درخصوص جشنواره تئاتر فجر امسال گفت: در جشنواره هنرهای نمایشی امسال با تنوع عظیم و قابل توجهی از آثار روبهرو هستیم. فرمها و مضامین مختلفی در این جشنواره نمود دارند و سهم استانها بیش از ۷۰ درصد از آثار ارسالی به جشنواره را تشکیل میدهد. این رویکرد نشاندهنده استعدادهای خلاق ما در استانهاست و آیندهای پر فروغ برای حوزه هنر، به ویژه هنرهای نمایشی را ترسیم میکند.
نگاهی به وضعیت فعلی تئاتر درکشور
جشنواره تئاتر فجر در حالی در آستانه ۴۴ ساله شدن است که وضعیت تئاتر کشور در طول یک سال گذشته از همه نظر رو به افول بوده است. با اینکه تعداد سالنهای نمایش و اجراها زیاد شده اما کیفیت آثار نمایشی به شدت پایین آمده است؛ درست مثل وضعیتی که حوزه کتاب، به آن مبتلا شده است. تعداد آثار زیاد، اما کیفیت و محتوای آن بسیار پایین است. به نظر میرسد این آفتی است که حوزه فرهنگ و هنر در همه رشتههایش به آن مبتلاست. کمیت بالا، کیفیت پایین. به این مسئله، تاثیر اتفاقات کشور بر این هنر را هم باید در نظر گرفت. چندی پیش به خاطر جنگ ۱۲ روزه بسیاری از گروههای تئاتر کار خود را تعطیل کردند و این مدت هم به خاطر ناآرامیهای کشور اغلب گروههای نمایشی، اجرای خود را متوقف کردند. در چنین وضعیتی چطور میتوان توقع داشت که اوضاع تئاتر بسامان باشد؟
چندی پیش آروند دشتآرای که از کارگردانان باسابقه تئاتر کشورمان است و این روزها هم مشغول کارگردانی نمایش «ماهی بلژیکی» است بیان کرده بود: تولید تئاتر در ایران توسط یک جریان خیلی انحرافی، به شکل فعلی درآمده است. همچنین به دلیل نبود سیاستگذاری درست از سوی متولیان فرهنگی و اختصاص ندادن بودجه و کمکهزینه تولید و رها کردن تئاتر به حال خود، این اتفاق افتاده که متاسفانه همه بار تولید بر دوش گروههای نمایشی افتاده است و این باعث شکلگیری فرآیندی شده که در آن همه چیز طبق فرمولهایی خاص، تولید میشود. یعنی اگر نمایشی بخواهد هزینههای تولید خود را تامین کند، حتما باید از یک شکلی از بازیگر، نمایشنامه، تبلیغات و رفتار فروش استفاده کند وگرنه هر چقدر هم موفق باشد، گویی از نظر فضای عمومی، تئاتری ناموفق محسوب میشود که این واقعا زخم بزرگی بر تئاتر است. وی بیان کرده است: نیاز داریم بخش خاص جامعه، تلاش و کارمان را ببیند و از آن حمایت کند ولی متاسفانه این اتفاق نمیافتد. یعنی میل به تئاتر دیدن، بلیت خریدن، فکر کردن و ... مدام در جامعه ما کمتر و کمتر میشود و حساسیت تماشاگرها روز به روز عامتر و سلیقهشان هم مطابق فرمولهای از پیش تعیینشده میشود و این زنگ خطری است برای تولید هنری زیرا ما باید بتوانیم نمایشهایی بسازیم که توانایی تلنگر زدن و تکان دادن تماشاگر را داشته باشد. در غیر این صورت، چرا او باید تئاتر ببیند در حالی که میتواند در خانهاش بشیند و با تماشای پلتفرمها، سرگرم بشود و خیلی هم هزینه نکند.
ضرورت برگزاری جشنواره در این وضعیت چیست؟
سرپرست کمپانی فیلم و هنرهای اجرایی «ویرگول» ادامه داد: تئاتر، وظیفه و اصالت دیگری دارد و مهم است که بتوانیم طبق آن عمل و کار بکنیم و برای تحقق آن، گاهی باید بتوانیم آن فرمول را به هم بریزیم. البته من همیشه خوششانس بودهام که تمام دوستان هنرمندم و دوستانی که بازیگران شناختهشدهای هستند، کارهای ما را از نظر تبلیغاتی حمایت میکنند ولی هنوز نتوانستهایم آن حمایت مردمی را که به هنگام اجرای یک تئاتر متفاوت نیاز داریم، دریافت کنیم. البته خوشبختانه تبلیغ تئاتر ما از سوی تماشاگران به صورت سینه به سینه انجام شده و مخاطب هم به خوبی استقبال کرده است اما معتقدم باید به یکدیگر کمک کنیم تا شرایط فعلی تئاتر با تمام اشکال و ایرادهایی که دارد، به عنوان شرایط استاندارد، تلقی نشود. اینکه میگویم اصالت، منظورم این است که بالاخره تئاتر، خصوصیت زهرآگینی دارد که میتواند انسان را به خودش بیاورد و این مهم است. حال شاید بعضی از دوستان، این موضوع را مهم ندانند ولی از نظر من مهم است و اگر تئاتر نتواند این کار را بکند، نتواند صحنهها و نورهای عجیب و لباسهای خاص درست کند یا قصههای متفاوت بگوید که آن تلنگر را به انسانها و مردمی که به آن نیاز دارند، بزند، به نظر من اخته شده و این تئاتر اخته، نبودش بهتر از بودنش است. البته همه گونههای تئاتری از موزیکال، کمدی، سرگرمکننده، اکسپرسیونیستی، قصهگو، تجربی و ... باید کنار هم باشند اما الان وضعیتی پیش آمده که تئاتری که میخواهد خاص، متفاوت و خلاق باشد و دگرگونه صحبت و روایت میکند، روز به روز، به مرگ خودش نزدیکتر میشود و در حقیقت منقرض میشود و این انقراض، برای تئاتر خوب نیست برای اینکه دیگر آن خون تازه به آن پمپاژ نمیشود و بدین ترتیب، کل بدنه تئاتر خواهد مرد. با وجود چنین مشکلاتی که تئاتر ایران در حال حاضر با آن دست به گریبان است باید این سوال مهم پرسیده شود که برگزاری جشنواره تئاتر فجر چه کمکی میتواند به این رشته در کشور بکند و در این وضعیت قرار است چه باری از روی دوش هنرمندان بردارد؟
نظر شما