۱۵ فروردین ۱۴۰۵ - ۱۲:۱۲
کد مطلب: ۲۱٬۰۸۵

قدرت سیاسی و فروپاشی مرزهای آزادی رسانه جهانی

مریم قلی‌زاده ـ مدرس علوم ارتباطات دانشگاه

در دو دهه اخیر، رسانه به‌جای آنکه «آینه قدرت» باشد، به‌تدریج به «بازتاب قدرت» تبدیل شده است. پدیده‌ای که در رفتار چهره‌هایی چون دونالد ترامپ به‌وضوح قابل مشاهده است؛ از تحقیر سیستماتیک خبرنگاران تا تحدید میادین پرسش در مصاحبه‌های رسمی. بر اساس گزارش کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران (CPJ)، تنها در سال ۲۰۲۳ بیش از ۳۵۰ مورد نقض حقوق خبرنگاران در کشورهای دموکراتیک ثبت شده است؛ آماری که خود نشان می‌دهد تهدید آزادی مطبوعات دیگر مختص رژیم‌های اقتدارگرا نیست.

آگاه: ترامپ، به‌عنوان یکی از نمادهای رسانه‌محور قدرت، بارها فضای پرسش آزاد را به میدان نمایش قدرت شخصی بدل کرده است. تهدید به لغو مجوزها، تحقیر زنده خبرنگاران در کنفرانس‌ها یا تغییر سردبیران منتقد در رسانه‌های وابسته، نه استثنا بلکه بخشی از الگویی جهانی است: الگویی که در آن سیاست، محتوا را طراحی می‌کند، نه حقیقت.
اما تلنگر اصلی در سکوت خبرنگاران است. چرا جامعه رسانه‌ای جهانی واکنش هماهنگ نشان نداد؟
بنا بر مطالعه مؤسسه رویترز در دانشگاه آکسفورد، اعتماد عمومی به رسانه‌ها در غرب از ۵۸ درصد در سال ۲۰۱۶ به ۳۴ درصد در سال ۲۰۲۴ سقوط کرده است. بخشی از این بی‌اعتمادی، نتیجه پذیرش تدریجی کنترل سیاسی در تدوین خبر است؛ وقتی خبرنگار، به‌جای ناظر قدرت، در سایه آن قرار می‌گیرد.
در نتیجه، قدرت سیاسی نه تنها محتوای خبر، بلکه اولویت انتشار را نیز تعیین می‌کند. بررسی داده‌های یونسکو درباره میزان پوشش اخبار نشان می‌دهد که اخبار مربوط به شرق جهان، به‌طور متوسط تنها ۲۶ درصد از حجم کل محتوای سیاسی بین‌المللی را تشکیل می‌دهد، در حالی که پوشش اروپا و آمریکای شمالی بیش از ۵۰ درصد را دربر می‌گیرد. این عدم توازن، چهره سوگیرانه رسانه جهانی را آشکار می‌سازد؛ رسانه‌ای که
ظاهرا آزاد است، اما عملا در محدوده بازار قدرت عمل می‌کند.
اکنون بیش از هر زمان دیگر نیاز به یک بازنگری جهانی در اخلاق رسانه وجود دارد. باید: 
منشور جهانی حمایت از آزادی پرسش و استقلال تحریری تدوین شود؛
نهادهای نظارتی بین‌المللی (نظیر شورای جهانی رسانه و یونسکو) معیارهای پوشش عادلانه جغرافیایی را الزام‌آور سازند؛
شفافیت مالی رسانه‌ها درباره ارتباط با سیاست‌مداران منتشر شود.
چشم‌انداز پیش رو روشن نیست، اما یک حقیقت را می‌توان با عدد توصیف کرد: در نظرسنجی بین‌المللی «ایپسوس» سال ۲۰۲۵، ۶۲  درصد از مردم جهان معتقدند رسانه‌ها عمدا واقعیت را به نفع قدرت‌ها تغییر می‌دهند.
این یعنی اعتماد مخاطب جهانی در حال فروپاشی است و اگر سازوکار تازه‌ای برای صیانت از استقلال خبر شکل نگیرد، روزی فرا خواهد رسید که رسانه دیگر منبع اطلاع نباشد، بلکه ابزار تنظیم واقعیت شود.
بنابراین، آزادی رسانه مفهومی نیست که در شعار باقی بماند؛ باید در رفتار دولت‌ها، در ساختار شبکه‌های خبری و در وجدان خبرنگاران جهان تجلی یابد. اگر چنین بازسازی و پوست‌اندازی جهانی رخ ندهد، حقیقت، قربانی بعدی قدرت خواهد بود.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.