آگاه: کتابخانه سیدالشهدا (ع) حسینیه اعظم زنجان یکی از کتابخانههایی بود که در جریان حملات ۱۰۰ درصد تخریب شد. کتابخانه عمومی سیدالشهدا (ع) با زیربنای ۱۰۰۰ مترمربع، بخشی از مجموعه فرهنگی حسینیه اعظم زنجان است که پس از واگذاری حق انتفاع فضای موجود به نهاد کتابخانههای عمومی کشور، در سال ۱۳۸۹ تاسیس شد.
این کتابخانه پس از افتتاح، برای نخستینبار در کشور، اقدام به راهاندازی بخش ویژه امام حسین (ع) شناسی کرد که پس از آن، کتاب، منابع و نسخههای کمیاب ایرانی و خارجی پیرامون زندگی، سیره و شخصیت حضرت اباعبدالله الحسین (ع) از سوی مردم و خیرین به این کتابخانه اهدا و مجموعه کمنظیری ایجاد شد. این کتابخانه با دارا بودن بخشهای کودک، امام حسینشناسی، زنجانشناسی، مخزن اصلی، منابع کمک درسی، نشریات، سالنهای مطالعه آقایان و بانوان و نمازخانه، با نزدیک به هزار عضو فعالیت میکرد. کل منابع موجود در کتابخانه بیش از ۳۵ هزار جلد، ازجمله ۱۵۴۹۱ جلد در بخش امام حسینشناسی و ۴۲۸۳ در بخش کودک بود.
آذربایجان شرقی
گزارشهای دریافتی از استان آذربایجان شرقی حاکی از آن است که سه کتابخانه در شهرهای آذرشهر، سردرود و بناب در جریان این حملات آسیب دیدهاند. بیشترین خسارت مربوط به کتابخانه آذرشهر گزارش شده است؛ جایی که براساس ارزیابیهای اولیه، نزدیک به نیمی از فضای ساختمان دچار تخریب شده است. همچنین کتابخانههای سردرود و بناب نیز تا حدود ۳۰ درصد آسیب دیدهاند و بخشهایی از ساختمان، تجهیزات و فضاهای خدماتی آنها دچار خسارت شده است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان شرقی ضمن تایید این آسیبها اعلام کرده است که میزان دقیق خسارات پس از تکمیل بررسیهای فنی اعلام خواهد شد. در این استان در مجموع ۱۱۹ کتابخانه فعال است که ۲۱ کتابخانه در تبریز و ۹۸ کتابخانه در سایر شهرها قرار دارند و در شرایط کنونی با حدود ۳۰ درصد ظرفیت به ارائه خدمات ادامه میدهند.
کتابخانه تخصصی و مرجع هنر اصفهان
در اصفهان نیز موج انفجار ناشی از حملات در نزدیکی ساختمان استانداری و محدوده تاریخی شهر، به برخی مراکز فرهنگی مستقر در بافت تاریخی آسیب وارد کرده است. کتابخانه تخصصی و مرجع هنر اصفهان، که یکی از مهمترین مراکز مطالعاتی حوزه هنر در کشور محسوب میشود، از جمله این مراکز است.
مدیر این کتابخانه اعلام کرده است که بر اثر موج انفجار، شیشههای ساختمان در بخشهای مختلف شکسته و قطعات آنها روی میزهای پژوهش فروریخته است. همچنین قاب برخی پنجرهها از جای خود خارج شده، نورگیرهای ساختمان آسیب دیده و بخشهایی از نمای بیرونی نیز دچار خسارت شده است. در بخش امانت کتابخانه نیز شیشه و قاب یکی از پنجرهها به طور کامل فرو ریخته است.
کتابخانه مرکزی و کتابخانه شهید مطهری لرستان
در استان لرستان نیز دو کتابخانه مهم شهر خرمآباد، شامل کتابخانه مرکزی و کتابخانه شهید مطهری، دچار خسارت شدهاند. شدت موج انفجار موجب آسیبهای گسترده به ساختمان کتابخانه مرکزی خرمآباد شده است؛ کتابخانهای که تنها سه سال از افتتاح آن پس از دو دهه انتظار میگذرد.
براساس اعلام مسئولان استانی، حدود ۷۰ درصد از سقف کاذب این کتابخانه تخریب شده و بخش قابل توجهی از شیشههای آن نیز شکسته است. این خسارات علاوه بر آسیب به ساختار فیزیکی ساختمان، موجب اختلال در ارائه خدمات کتابخانهای شده و سالنهای مطالعه تا اطلاع ثانوی تعطیل اعلام شدهاند.
چهارکتابخانه در کرمانشاه
در استان کرمانشاه نیز چهار کتابخانه در شهرهای سنقر، اسلامآباد غرب، روانسر و کنگاور در اثر موج انفجارها دچار آسیب شدهاند. مسئولان محلی اعلام کردهاند که روند بررسی و برآورد خسارات و پیگیری برای جبران آنها در حال انجام است. مجموع این رخدادها نشان میدهد که کتابخانهها و مراکز عرضه کتاب، به عنوان فضاهای مهم فرهنگی و علمی، در کنار سایر زیرساختهای شهری از پیامدهای این حوادث بیتاثیر نماندهاند. آسیب به چنین مراکزی علاوه بر خسارتهای ساختمانی، میتواند دسترسی شهروندان، پژوهشگران و دانشجویان به منابع علمی و فرهنگی را محدود کرده و روند فعالیتهای فرهنگی در این فضاها را با اختلال مواجه کند.
مجامع فرهنگی بینالمللی در برابر این فجایع سکوت نکنند
آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی پس از تخریب ۱۰۰ درصدی کتابخانه حسینیه اعظم زنجان با حضور در این مکان گفت: ۵۵ کتابخانه در ۱۲ استان کشور در اثر حمله دشمن صهیونی-آمریکایی آسیب دیدند. طبق گزارشهای اولیه و ارزیابیهای میدانی، تعدادی از کتابخانههای عمومی در استانهای مختلف در بخشهای ساختمان، تجهیزات و منابع کتابی دچار آسیب شدهاند؛ بهطوری که برخی از آنها در حد ساختمانی و بنای فیزیکی و برخی دیگر در بخش منابع و تجهیزات آسیب جدی دیدهاند. در این میان، دو باب کتابخانه شامل «کتابخانه سیدالشهدا (ع) حسینیه اعظم زنجان» و «کتابخانه هنگ مرزی دهلران استان ایلام» به دلیل تخریب کامل و آسیب ۱۰۰ درصدی و شدت خسارتهای وارد شده ناشی از این اقدامات، به طور کامل از چرخه فعالیت خارج شدهاند و در حال حاضر امکان ارائه خدمات به اعضا و مراجعان را ندارند.
دبیرکل نهاد در ادامه با تاکید مجدد بر اهمیت حفظ حریم زیرساختهای فرهنگی، اظهار کرد: کتابخانههای عمومی نقش مهمی در ارتقای سطح آگاهی، ترویج فرهنگ مطالعه و دسترسی برابر مردم به منابع علمی و فرهنگی دارند. انتظار میرود مجامع بینالمللی و دستگاههای فرهنگی در برابر این جنایت سکوت نکنند. از سوی دیگر، ما نیز در تلاشیم تا با همکاری دستگاههای مسئول، روند بازسازی و احیای این مراکز را در کوتاهترین زمان ممکن به انجام برسانیم. این کتابخانهها بهصورت کامل طی مراحل بازسازی با همکاری دستگاههای ذیربط بازسازی شده و خدمات به صورت کامل مجددا به مردم ارائه خواهد شد. وی همچنین به جزئیات خسارتهای وارد شده به منابع کتابخانهای و تجهیزات اشاره کرد و افزود: بخشی از این آسیبها شامل تخریب فضاهای داخلی، خسارت به قفسهها، تجهیزات رایانهای و همچنین از بین رفتن یا آسیب دیدن برخی منابع مکتوب بوده است. بررسیهای کارشناسی برای تعیین دقیق میزان خسارتها و تعیین تکلیف دقیق این مراکز ادامه دارد و پس از تکمیل ارزیابیها، برنامه تامین و جایگزینی آنها با فوریت در دستور کار قرار خواهد گرفت.
به گفته نظربلند؛ قطعا فرآیند احیای منابع کتابی انجام خواهد شد، اما هر چند باعث تاسف است که بگوییم بخشی از منابع کتابخانه که منحصر و بینظیر بوده، دیگر وجود ندارد. به دلیل از بین رفتن نسخههایی که تنها یک نسخه از آنها وجود داشته، بخش «امامحسینشناسی» به دلیل منحصربهفرد بودن دیگر وجود ندارد و قابل بازیابی نیستند. باعث تاسف است که دیگر آن کتابخانهها در این بخش قابل استفاده نیستند و قابلیت دسترسی مراجعهکنندگان از کل کشور برای همیشه برای آن دست منابع منحصربهفرد، از بین رفته است.
کتابفروشیها هم از حملات در امان نیستند
با گسترش پیامدهای جنگ تحمیلی در برخی شهرهای کشور، بازار کتاب نیز از آسیبها در امان نمانده است. گزارشهای میدانی نشان میدهد موج انفجارها در تهران و برخی مراکز شهری، به بخشی از کتابفروشیها، دفاتر نشر و مراکز عرضه کتاب خسارات قابل توجهی وارد کرده و ویترینها، قفسهها و موجودی کتابها را دچار آسیب کرده است. این خسارات تنها به تخریب فیزیکی واحدهای صنفی محدود نمیشود، بلکه بخشی از زنجیره تولید و توزیع کتاب را نیز تحت تاثیر قرار داده است. به گفته فعالان حوزه نشر، آسیب به کتابفروشیها بهعنوان حلقه ارتباطی میان ناشران و مخاطبان، میتواند جریان دسترسی عمومی به منابع فرهنگی و مطالعاتی را با اختلال مواجه کند. علاوه بر این، مجموعههای بزرگ عرضه کتاب نیز از این حملات بینصیب نماندهاند. شهرکتاب مرکزی و شهرکتاب بهمن ازجمله مراکزی هستند که بر اثر موج انفجار آسیب دیدهاند. در شهرکتاب بهمن شدت تخریبها بیشتر گزارش شده و بخشهایی از دیوارهای ساختمان در پی انفجار دو بمب در نزدیکی این مجموعه فرو ریخته است. برآوردهای اولیه نشان میدهد مجموع خسارات وارده به این مرکز فرهنگی به حدود هشت میلیارد تومان میرسد که از این میزان، حدود پنج میلیارد تومان مربوط به آسیب به موجودی کتابها و کالاها و حدود سه میلیارد تومان مربوط به هزینه بازسازی ساختمان است.
در پی این حادثه، برای جلوگیری از آسیب بیشتر به کتابهای سالم، بخشی از موجودی این فروشگاه به انبار یکی از ناشران منتقل شده است. با این حال توقف موقت فعالیت برخی کتابفروشیها و دفاتر نشر میتواند بر زنجیره توزیع کتاب و دسترسی عمومی به منابع فرهنگی اثر بگذارد.
نظر شما