آگاه: بزرگان ادبیات کودک ایران، قصه را زبانی میدانند که میتواند از سد ترسهای عمیق عبور کند. مصطفی رحماندوست، شاعر نامآشنا، در پیامی که طی روزهای جنگ تحمیلی سوم منتشر کرده بود، تاکید میکند که در این روزهای بحرانی، «در هر فرصتی با بچهها بازی کنید. اسم فامیل، یهقل دوقل، قایمباشک و… بسیار و بسیار همدیگر را و بیشتر از بسیار بچههایتان را در آغوش بگیرید و با آنها حرف بزنید. برای بچههایتان کتاب بخوانید. برایشان قصههای خندهدار و امیدبخش تعریف کنید.» او معتقد است رازی در فرآیند قصهگویی نهفته که میتواند حتی قدرتهای بزرگ را به زانو درآورد. در همین راستا، فرهاد حسنزاده، نویسنده برگزیده جایزه هانس کریستین اندرسن، معتقد است که «داستان یعنی صلح.» او بر این باور است که خواندن داستان برای کودکان، کاشتن بذر صلح در اندیشهای است که آمادگی پذیرش هر بذری را دارد. حسنزاده بر این نکته تاکید میکند که کودکان از طریق روایتهای واقعگرایانه متوجه میشوند که در جنگ، این رویاها و آغوش گرم خانواده است که فدا میشود و همین آگاهی، آنها را به سوی صلحطلبی هدایت میکند. همچنین هوشنگ مرادیکرمانی با استفاده از عنصر طنز برای تلطیف واقعیتهای تلخ، نشان داده است که چگونه میتوان تابآوری روانی کودکان را در مواجهه با محرومیت افزایش داد.
معرفی ۶ اثر برگزیده برای صلح و تابآوری کودکان
در ادامه، ۶ کتاب منتخب که با هدف شکستن کلیشههای دشمنسازی، تقویت همدلی و پردازش تروماهای ناشی از جنگ انتخاب شدهاند، معرفی میشوند:
دشمن
کتاب «دشمن» به قلم دیوید کالی با تصویرگری سرژ بلوک و ترجمه رضی هیرمندی، توسط نشر «کتاب چ» منتشر شده است. این اثر که مخاطب آن را از کودک تا بزرگسال دربر میگیرد، داستانی عمیق در بیابانی بیآب و علف را روایت میکند که در آن دو سرباز در دو گودال روبروی هم سنگر گرفتهاند. هر سرباز طبق دفترچه راهنمایی که دارد، طرف مقابل را موجودی وحشی میبیند اما با پیشرفت داستان و با نگاهی به زندگی خصوصی «دشمن»، متوجه میشود که او هم خانواده دارد و درست مثل خود او میترسد. این کتاب با زبانی ساده، زشتی و بیهودگی جنگ را نشان داده و مخاطب را به این پرسش وامیدارد که چه کسی این بازی مرگبار را آغاز کرده است.
درگیریهای جهانی
کتاب «درگیریهای جهانی» نوشته لوییس اسپیلزبری با تصویرگری حنانه کای و ترجمه شادی جاجرمیزاده، یکی از آثار مجموعه «کودکان در دنیای ما» از نشر فاطمی است. این کتاب با رویکردی آموزشی و زبانی روشن، به پرسشهای جدی کودکان درباره اخبار جنگ و صلح که در رسانهها میشنوند پاسخ میدهد. نویسنده بدون ایجاد اضطراب، مفاهیمی مانند پناهندگی و دلیل درگیری گروههای مختلف را توضیح داده و در نهایت راههایی را پیشنهاد میدهد که کودکان بتوانند از طریق آنها، (مانند جمعآوری غذا یا لباس) به صلح و خیریهها کمک کنند. این اثر برای کاهش اضطراب ناشی از اخبار بحران و افزایش سواد رسانهای کودکان بسیار مفید است.
تیلی و تانک
«تیلی و تانک» اثری از جی فلک است که هم نویسندگی و هم تصویرگری آن را بر عهده داشته و با ترجمه مهرنوش پارسانژاد در نشر «کتاب چ» به چاپ رسیده است. این داستان تخیلی درباره فیل کوچولویی به نام تیلی است که در یک گردش صبحگاهی با موجود عجیبی مواجه میشود که خرطوم و دم دارد و فکر میکند او هم یک فیل است، اما آن موجود در واقع یک تانک جنگی است. تانک در ابتدا با شلیک پاسخ مهربانی تیلی را میدهد اما سادگی فیل کوچولو باعث میشود تانک از نقش نظامی خود خارج شده و به ابزاری برای دوستی تبدیل شود. این کتاب به زیبایی به کودکان میآموزد که چگونه نگاه صلحآمیز میتواند پیشفرضهای دفاعی و جنگی را تغییر دهد.
روزی که جنگ شد
نیکولا دیویس در این کتاب که با تصویرگری ربهکا کب و ترجمه هایده کروبی توسط نشر «نردبان» منتشر شده، تاثیر ویرانگر جنگ بر زندگی روزمره را به تصویر میکشد. داستان از روزی شروع میشود که جنگ مانند یک هیولا همه چیز، از صندلیهای مدرسه تا کانون خانواده را از بین میبرد. قهرمان داستان پس از سفری طولانی به کشوری دیگر میرسد، اما آنجا هم با بیمهری روبرو میشود تا اینکه یک کودک با دادن صندلی خود به او، بذر امید را دوباره در قلبش میکارد. این کتاب بر اهمیت همدلی و پذیرش آسیبدیدگان تاکید دارد و به کودکان میآموزد که حتی یک حرکت انسانی کوچک میتواند جهان را به جای بهتری تبدیل کند.
تو یک جهانگردی
این کتاب تألیفی به قلم شهرزاد شهرجردی و با تصویرگری غزل فتحاللهی، توسط نشر فاطمی منتشر شده است. داستان، روایتی تاثیرگذار از پناهندگی و آوارگی است که در آن برادر بزرگتر برای کاهش وحشت فرار از جنگ، این سفر اجباری را برای خواهر کوچکش یک ماجراجویی جهانگردی توصیف میکند. کتاب با الهام از واقعیتهای معاصر مانند بحران پناهجویان، نشان میدهد که چگونه قدرت تخیل میتواند در میانه ویرانی خانه و از دست دادن والدین، به عنوان تنها پناهگاه عمل کند. این اثر با تصاویر درخشان خود، حس همدلی را در کودکان ساکن در مناطق امن بیدار کرده و ابزاری عالی برای پردازش تروما در کودکان مهاجر است.
چه کسی این بلا را سر شهر آورده؟!
این اثـــر تألیــفی بــــه قـلم فاطمه فروتناصفهانی و تصویرگری میترا عبداللهی از سوی نشر کتاب پارک منتشر شده است. شخصیت اصلی داستان، تانک کوچکی است که با شوق گلولهبازی برای اولین بار به جنگ میرود. او در ابتدا خوشحال است اما وقتی با ویرانیها و چهره وحشتزده یک دختر کوچولو روبرو میشود، پی میبرد که بازی او چه پیامدهای هولناکی داشته است. این کتاب که از مجموعه قصههای صلح برگزیده شده، به کودکان کمک میکند تا رابطه علت و معلولی میان رفتارهای خشونتآمیز و تخریب محیط پیرامون را درک کنند و مسئولیتپذیری در قبال اعمال را از دریچهای منتقدانه بیاموزند.
راهکارهای تعامل با کودکان در دوران پساجنگ
در شرایطی که وضعیت آتشبس میان ایران و رژیم آمریکا برقرار است، کودکان ممکن است با پرسشهایی درباره پایداری این آرامش مواجه شوند. یونیسف و متخصصان توصیه میکنند والدین باید فضایی طبیعی برای صحبت فراهم کنند و از کتمان واقعیت بپرهیزند. نخستین گام، گوش دادن فعال به دانستهها و ترسهای کودک است. اصلاح اطلاعات نادرستی که ممکن است کودک از فضای مجازی دریافت کرده باشد، در این برهه حیاتی است.
استفاده از هنر، نقاشی و بازسازی داستانهای کتابهای معرفی شده، به کودکان کمک میکند تا تروماهای خود را برونریزی کنند. ادبیات کودک در این روزهای حساس، به مثابه یک صلح روانی عمل میکند که در آن کلمات به جای گلولهها مینشینند. تولید و بازخوانی آثاری که قدرت بازدارندگی و امنیت را در قالبی امیدبخش روایت میکنند، سرمایهگذاری فرهنگی بلندمدتی است که سلامت روان نسل آینده و زیربنای یک جامعه صلحطلب و مقاوم را تضمین خواهد کرد.
نظر شما