آگاه: هدف محوری این برنامه، ایجاد فرصت برای بررسی و تبیین ابعاد گوناگون «توصیهنامه اخلاق در هوش مصنوعی یونسکو» بود که در سال ۲۰۲۱ منتشر شده است. همچنین، دو هدف محوری دیگر این نشست، ایجاد امکانی برای ارتقای دانش ملی- بومی در این حوزه نوظهور و فراهمسازی بستری برای هماهنگسازی آرا و دیدگاههای صاحبنظران حوزههای مختلف اعلام شدند.
در این نشست حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، سعیدرضا عاملی، رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، حمید شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، علی کرمانشاه، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، حسین حسنی از پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و محمد سروی، مدیر گروه ارتباطات کمیسیون ملی یونسکو در ایران، حضور داشتند.
در این نشست، حسن فرطوسی به اهمیت فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی، در جهان امروز اشاره کرد و گفت: تحولات شتابان فناوری در حوزه هوش مصنوعی و گسترش کاربردهای آن در عرصههای اجتماعی، فرهنگی، رسانهای و حکمرانی، توجه نهادهای ملی و بینالمللی را به پیامدهای اخلاقی این فناوری جلب کرده است. وی در ادامه با تاکید بر جایگاه تحولآفرین این فناوری افزود: هوش مصنوعی در سالهای اخیر از یک ابزار فناورانه فراتر رفته و به عنصری اثرگذار در فرآیندهای تصمیمگیری، تولید دانش و سیاستگذاری عمومی تبدیل شده است؛ امری که ضرورت توجه نظاممند به ملاحظات اخلاقی آن را برجسته میسازد.
نقش یونسکو در تدوین چارچوبهای اخلاقی
فرطوسی با اشاره به نقش یونسکو در این حوزه تصریح کرد: یونسکو بهعنوان نهاد پیشرو در تدوین اسناد بینالمللی اخلاق هوش مصنوعی، نقش مهمی در هدایت گفتوگوهای جهانی پیرامون توسعه مسئولانه این فناوری ایفا کرده و بر اصولی چون عدالت، شفافیت، مسئولیتپذیری، احترام به کرامت انسانی و شمول اجتماعی تاکید دارد. تحقق عملی این اصول، مستلزم انطباق آنها با شرایط و اولویتهای ملی است. وی افزود: جمعبندی این رویکرد در یونسکو، در سال ۲۰۲۱ و در قالب «توصیهنامه اخلاق در هوش مصنوعی» منتشر شد. این نهاد در این سند تلاش کرده است چارچوبی جامع مبتنی بر حفظ کرامت و حقوق انسانها و دفاع از آزادیهای اساسی ارائه دهد. وی اظهار داشت: این سند بستری برای گفتوگوهای میانرشتهای میان متخصصان فراهم میکند. همچنین امکان شناسایی ظرفیتها و چالشها را در این حوزه به وجود میآورد و به تبیین بایستهها و هنجارها در سطح ملی و بینالمللی کمک میکند.
در ادامه این نشست، سایر سخنرانان نیز به ارائه دیدگاههای تخصصی خود پرداختند و سعیدرضا عاملی، رئیس دانشکده مطالعات جهان و رئیس کرسی یونسکو در فضای مجازی و فرهنگ: دوفضایی شدن جهان، در سخنرانی خود با عنوان «ظرفیتها و مخاطرات هوش مصنوعی و فناوریهای نو، اخلاق جنگ و احترام به انسان» با اشاره به این نکته که الگوریتمها فاقد روح انسانیاند، اظهار داشت: در جنگهای امروزی با «نامرئی شدن کشتار انسانها» مواجه هستیم. وی با مرور تاریخی نسبت میان فناوری و جنگ افزود: در آخرین مرحله از این تحول، جنگ مبتنی بر الگوریتم و کشتار رایانهای شکل گرفته است؛ وضعیتی که موجب کنار گذاشته شدن حس و ادراک انسانی در تصمیمگیریهای جنگی شده است.
عاملی همچنین بر ضرورت ایجاد «قفل اخلاقی» و نظارت معنادار بر عملکرد سامانههای هوش مصنوعی تاکید کرد و گفت: اگر یک سیستم هوش مصنوعی نتواند با دقت ۹۹.۹ درصدی غیرنظامی بودن یا نبودن را تشخیص دهد، نباید اجازه حمله داشته باشد. علی کرمانشاه، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، نیز در سخنرانی خود با عنوان «هوش مصنوعی اخلاقی و مسئولانه: طرح موضوع و چارچوبی مقدماتی» تاکید کرد که بحث هوش مصنوعی باید در امتداد مفهوم تاریخی مسئولیت اجتماعی بنگاهها بررسی شود. وی با انتقاد از رویکردهای رایج در این حوزه گفت: مسئولیت اجتماعی در بسیاری از موارد به سودآوری تقلیل یافته و نتوانسته به تعهدات واقعی خود عمل کند. به گفته وی، در عصر جدید باید با تکیه بر مفهوم «مسئولیت اجتماعی دیجیتال»، اصولی چون شفافیت و مسئولیتپذیری بهصورت جامع دنبال شود.
بررسی تطبیقی اسناد ملی و بینالمللی
در ادامه، حسین حسنی، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، در سخنرانی خود با عنوان «مقایسه تطبیقی سند ملی هوش مصنوعی ایران با توصیهنامه اخلاق هوش مصنوعی یونسکو از منظر اخلاقی» به بررسی نقاط همگرایی و واگرایی این دو سند پرداخت. وی حوزههایی مانند کرامت انسانی، شفافیت، حریم خصوصی، عدالت، حاکمیت و بومیسازی اخلاق را از محورهای اصلی این مقایسه دانست و خاطرنشان کرد: تفاوتهای فرهنگی، سیاسی و حقوقی موجب ارائه تعاریف متفاوتی از هوش مصنوعی شده است که نیازمند بررسی بیشتر است.
در بخش پایانی این نشست، حمید شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و رئیس سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت)، با رویکردی فلسفی به بررسی توصیهنامه اخلاق در هوش مصنوعی یونسکو پرداخت. وی با تاکید بر دو اصل بنیادین کرامت و عدالت، بر ضرورت تفکیک حوزههای خاص و عام اخلاق تاکید کرد و اصولی همچون خودتنظیمگری، توجه به وجدانیات، آیندهنگری، شفافیت، رعایت برابری و انصاف، حمایت از حیات، سلامت و رفاه عمومی، توجه به عواطف انسانی و ضرورت تدوین سازوکارهای نظارتی دقیق را از جمله محورهای اساسی در این حوزه برشمرد.
نظر شما