عفاف و پاکدامنی؛ بنیان خانواده
یکی از برجستهترین ویژگیهای این زندگی مشترک، الگوی عفاف و پاکدامنی است. حضرت زهرا (س) به تمام معنا، الگویی برای عفاف و حجاب بود و در هر حالتی به آن پایبند میماند. روایت شده است روزی مرد نابینایی پس از اجازه گرفتن وارد خانه ایشان شد درحالیکه پیامبر اکرم (ص) نیز در آنجا حضور داشت. فاطمه (س) خود را از آن نابینا پوشانید و از او فاصله گرفت. پیامبر (ص) پرسید: «چرا از مرد نابینا فاصله گرفتی با اینکه او تو را نمیبیند؟» حضرت زهرا (س) در پاسخ فرمود: «او اگر مرا نمیبیند، من که او را میبینم، وانگهی او بوی مرا استشمام میکند.» رسول خدا (ص) به نشانه تصدیق فرمود: «أَشْهَدُ اَنَّکِ بَضْعَةٌ مِنّی؛ گواهی میدهم که تو پاره تن من هستی.» این روایت به روشنی نشان میدهد که عفاف تنها به دیدن محدود نمیشود، بلکه تمامی ابعاد حضور اجتماعی زن مسلمان را دربر میگیرد.
همتا بودن؛ راز ماندگاری پیوند
از دیگر اصول اساسی و رازهای موفقیت این ازدواج، کفو و همتا بودن است. برخی تصور میکنند کفویت تنها به شرایط ظاهری مانند مسائل نژادی یا وضعیت مادی و رفاهی بستگی دارد، درحالیکه حقیقت چیز دیگری است. همتایی و همسویی آرمانها، خواستهای روحی و روانی، میزان آگاهیهای علمی و دینی و تعهد عملی به مکتب و مذهب، معیار اصلی است. اگر مسئله همتایی نبود، دختران زیبایی در مدینه بودند که از ازدواج با حضرت علی (ع) خرسند میشدند، اما ایشان حتی از آنها خواستگاری هم نکرد. برای حضرت فاطمه (س) نیز خواستگاران فراوانی بودند، اما پیامبر (ص) به این وصلتها راضی نشد. در این باره رسول اکرم (ص) فرمود: «اگر خدا علی را نمیآفرید، برای فاطمه کفو و همتایی وجود نداشت.»
تقسیم کار؛ نظم و همکاری در خانه
مسئله تقسیم کار در خانواده نیز از چنان اهمیتی برخوردار است که حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) نزد رسول خدا (ص) آمدند و از ایشان خواستند تا کارها را میان آنها تقسیم کند و حدود مسئولیت هر یک را معین سازد. پیامبر (ص) با درایت ویژه خود، کارهای درون خانه را به حضرت زهرا (س) و کارهای بیرون خانه را به داماد شایسته خویش سپرد. این تقسیم کار چنان تازه عروس را به وجد آورد که فرمود: «خدا میداند که من چقدر از این مطلب خوشحال شدم که کارهای بیرون خانه بردوش من نیفتاد.» امام صادق (ع) فرموده است: «علی (ع) هیزم و آب خانه را فراهم میآورد و خانه را رفت و روب میکرد. حضرت زهرا (س) نیز آسیاب میکرد و با خمیر، نان میپخت.» با این حال، آنان هیچگاه از همکاری با یکدیگر غافل نمیشدند، بلکه گاه و بیگاه، سنگینی کار را از دوش طرف دیگر برمیداشتند. روزی رسول خدا (ص) به خانه پرنور آنان وارد شد و دید که عروس و داماد هر دو با هم سرگرم آسیاب کردن هستند. پرسید: «کدامتان خستهتر است؟» علی (ع) فرمود: «فاطمه از من خستهتر است.» رسول خدا (ص) به جای دختر نازنینش نشست و علی (ع) را در آسیاب کردن یاری رساند. امیرالمومنین (ع) به یکی از یارانش فرمود: «میخواهی از وضع و رفتار خودم و فاطمه برای تو تعریف کنم؟ فاطمه آن قدر در خانهام آب آورد که آثار مشک بر بدنش آشکار بود. آن قدر آسیاب کرد که دستهایش تاول زد. آن قدر در پاکیزگی خانه زحمت کشید که لباسهایش کثیف میشد.»
همسرداری؛ محور آرامش
رفتار زوجین نسبت به یکدیگر به ظرفیت وجودی و شخصیت آنان بستگی دارد. با نگریستن به جایگاه علی (ع) و زهرا (س) حساسیتها و مسئولیتهای همسرداری این دو بزرگوار را درخواهیم یافت. عروس، دختر رسول خدا و عزیزترین مردم نزد اوست و داماد نیز علی (ع) است؛ نخستین مسلمان پس از رسول خدا، وصی پیامبر و انسان کاملی که در کعبه به دنیا آمده است. پیامبر (ص) فرموده است: «جهاد زن، شوهرداری خوب است» و نیز فرموده است: «بهترین شما کسی است که برای خانوادهاش بهترین باشد و من بهترین شما هستم برای خانوادهام.» در روزهای پرآشوب پا گرفتن اسلام، علی (ع) چون شیری از حریم رسالت پاسداری میکرد. در بازگشت به خانه نیز تنها نوازشها و دلگرمیهای همسر مهربان و دلسوزش بود که خستگی را از بدن خسته و مجروح او بیرون میساخت. علی (ع) میفرمود: «چون به خانه میآمدم و به زهرا مینگریستم، همه غم و غصههایم زدوده میشد.» از دیگر سو، علی (ع) نیز هیچگاه رنجهای همسر باوفایش را نادیده نمیگرفت و با مهربانی وصفناپذیری در راه آسایش خانوادهاش میکوشید. روزی رسول خدا (ص) به منزل علی (ع) شرفیاب شد. حسن و حسین (ع) را در خانه نیافت. چون از احوال آنان پرسید، دخترش فرمود: «امروز در خانه ما چیزی برای خوردن نبود. علی (ع) آنان را با خود برد تا گریه نکنند و از من غذا نخواهند.» رسول خدا (ص) در جستوجوی داماد خویش بیرون رفت و او را در نخلستان یهودی در حال آبکشی یافت. علی (ع) بعدها فرمود: «وقتی از خانه بیرون آمدم، غذایی در خانه نداشتیم، صبر کنید تا قدری خرما برای فاطمه تهیه کنم. من با این یهودی قرار گذاشتهام که در برابر هر سطل آب، یک دانه خرما بگیرم.»
پرورش فرزندان؛ تربیت الهی
حضرت زهرا (س) و علی (ع) که خود تجسم عینی پرورش اسلامی به دست پیامبر (ص) بودند، فرزندان خویش را چنان پرورش دادند که هرکدام آموزگار جاودان انسانها شدند. حسن و حسین، زینب و ام کلثوم(ع) گلهای وجود این خانواده بودند. پیامبر (ص) درباره فرزندانشان فرمود: «فرزند، ریحانه است و ریحانه من، حسن و حسینند» و نیز در جای دیگر فرمود: «حسن و حسین، سرور جوانان اهل بهشت هستند.»
سنت مهریه سبک
در مسئله مهریه، بهترین مرد و بهترین زن جهان با هم پیوند زناشویی بستند درحالیکه بیشترین بهایی که برای مهریه زهرا (س) گفته شده، ۵۰۰ درهم است. پیامبر اکرم (ص) دختر دردانه و محبوبش را به مهریهای اندک شوهر داد تا این سیره در میان مسلمانان گسترش یابد. امام صادق (ع) میفرماید: «شومی زن به فراوانی مهر و عقیم بودن اوست.» همچنین میبینیم که پیامبر (ص) از شمشیر، زره و شتر که دامادش برای مهریه در نظر داشت، تنها به زره بسنده کرد و شمشیر و شتر را که وسیله جهاد و زندگی بود، برای علی (ع) باقی گذاشت. این نکته نشان میدهد که اسلام بر حداقل مادیات تاکید دارد. در روایات، افزون بر این مهریه مادی، مهریه معنوی دیگری نیز برای آن بانوی بزرگ گفته شده است. حضرت زهرا (س) از پدر تقاضا کرد که آن حضرت از خدا بخواهند تا مهریهاش را شفاعت از مسلمانان گناهکار قرار دهد. این خواسته مستجاب شد و فاطمه (س) شفیع و واسطه بخشش گناهکاران قرار گرفت.
جهیزیه به اندازه نیاز؛ پرهیز از تجملگرایی
یکی از مشکلات خانوادههای امروزی، فراهم آوردن جهیزیه است. این پدیده که جنبه مدگرایی و چشم و هم چشمی نیز به خود گرفته، گاهی به درگیری و کشمکشهای اقتصادی میانجامد. پیامبر اکرم(ص) برای عروسی دخترش، از محل فروش یک سوم بهای زره علی (ع) جهیزیهای بسیار ساده و آبرومند فراهم آورد، بهگونهای که شگفتی همگان را برانگیخت. به راستی، اگر پیامبر جهیزیه فراوان و گرانبها را مایه ارزشمندی زن میدانست، آیا هیچگاه حاضر میشد که برای دخترش که از همه دنیا برایش عزیزتر بود، وسایل اندک آن هم سفالین بخرد؟
جشن عروسی؛ سادگی همراه با شکوه معنوی
مراسم عقد و عروسی باید محفل نزول فرشتگان الهی باشد. در شب زفاف حضرت فاطمه (س)، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل به همراه ۷۰هزار فرشته نازل شدند. در مقابل، محفلهایی که مالامال از لهو و لعب و حرام است، نهتنها فرشتگان در آن فرود نمیآیند، بلکه برپاکنندگان به خشم الهی گرفتار میشوند. علی (ع) و زهرا (س) در مسجد که خانه خداست و با شنیدن خطبه پیامبر، زندگی مشترک خود را آغاز کردند. جابر انصاری میگوید: «ما در عروسی علی (ع) و فاطمه (س) حاضر بودیم و هیچ عروسی بهتر از آن عروسی ندیدیم.» این نشان میدهد که سادگی با خوشحالی منافات ندارد و میتوان در عین سادگی و کمخرجی، با برنامهریزی مناسب، جشنی با شکوه و پربرکت برگزار کرد.
بیتکلفی؛ از خواستگاری تا زندگی مشترک
برگزاری مراسم عقد و عروسی به روزها و ماهها برنامهریزی نیاز ندارد. پیامبر (ص) هنگامی که از تمایل علی (ع) برای بردن همسرش به خانه آگاه شد، به او فرمود: «امشب یا فردا شب، فاطمه را به خانهات میفرستم و ترتیب کارها را خواهم داد.» بدین ترتیب، همه این کارها در یک شبانهروز به سامان رسید و علی (ع) و فاطمه (س) زندگی مشترک خود را آغاز کردند. این بیتکلفی در برابر رسمهای سخت و زمانبر امروزی درس بزرگی است. این مسائل تنها گوشهای از الگوهای زندگی امام علی (ع) و حضرت زهرا (س) بود که انشاءالله برای همه ما درسی باشد.
نظر شما