بازخوانی ناگفته‌های پیچیده‌ترین مانور راهبردی تاریخ اسلام

هندسه آتش‌بس

تاریخ همواره تمایل عجیبی به جاودانه‌سازی هیاهوها دارد؛ غرش شمشیرها، گردوغبار میدان‌های نبرد و طنین رجزهای حماسی، بسیار ساده‌تر و جذاب‌تر از محاسبات پیچیده و عقلانی اتاق‌های فکر ثبت می‌شوند. درست به همین دلیل، یکی از درخشان‌ترین و در عین حال مظلوم‌ترین کنش‌های سیاسی و راهبردی قرن نخست هجری، قرن‌ها زیر آوار قضاوت‌های سطحی، عواطف هیجان‌زده و روایت‌های تحریف‌شده پنهان ماند.

پیامبری که جامعه را با اخلاق ساخت

از «محمد امین» تا اخلاق اجتماعی امروز

اگر بخواهیم از میان همه ویژگی‌هایی که پیامبر اسلام (ص) را برای مسلمانان و حتی برای تاریخ بشر به چهره‌ای ماندگار تبدیل کرده است، یک ویژگی را انتخاب کنیم، شاید «اخلاق» بهترین پاسخ باشد. قرآن درباره او می‌گوید: «وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ تو صاحب اخلاقی بزرگ و والا هستی. این تعبیر فقط ستایش یک فرد نیست؛ اشاره به یک روش زندگی است، روشی که قرار بود از مناسبات فردی عبور کند و جامعه بسازد.

نقش فرهنگی پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع) در دین، مذهب و جامعه

از رحمت نبوی تا خرد جعفری

هشتم شهریور، هفدهم ربیع‌الاول، به نام میلاد حضرت محمد مصطفی (ص) و امام جعفر صادق (ع) در تاریخ ثبت شده است. هم‌نشینی این دو مناسبت فقط تقارنی در تقویم نیست؛ نسبت میان «بنیان‌گذاری یک فرهنگ» و «تبیین و استمرار عالمانه آن» را یادآوری می‌کند. پیامبر اسلام (ص) با محور قرار دادن توحید، کرامت انسان، عدالت، رحمت، مسئولیت اخلاقی و امت‌سازی، افق تازه‌ای در حیات دینی و اجتماعی گشود. نزدیک به یک قرن بعد، امام صادق (ع) در فضای فکری پرتحول سده دوم هجری، بخش بزرگی از میراث معرفتی اهل ‌بیت(ع) را در فقه، حدیث، کلام و اخلاق گسترش داد و حلقه‌ای علمی با دامنه‌ای فراتر از مرزهای درون‌مذهبی پدید آورد.

ستاره‌ای بدرخشید...

در شب‌هایی که آسمان مکه هنوز از تاریکی قبیله‌ها و تعصب‌ها سنگین بود، نوری متولد شد. تولد پیامبر اکرم (ص)، فقط تولد یک انسان نبود؛ آمدن امکانی بود برای شکستن دیوارهایی که انسان‌ها میان خود ساخته بودند. دیواری از خون و نسب، دیواری از قدرت و فقر، دیواری از کینه و فراموشی. او آمد تا بگوید که همه از یک اصل‌اند و هیچ‌کس بر دیگری برتری ندارد، مگر به تقوا.

«آگاه» در گزارشی به بررسی بینش سیاسی شهید لاریجانی پرداخت

درس‌هایی از قانون‌پذیری یک سرباز نظام

چند روزی است در فضای سیاسی و رسانه‌ای کشور درباره ویژگی‌های شهید علی لاریجانی صحبت می‌شود. حتی یک موضع‌گیری با تذکر خانواده شهید روبه‌رو شد؛ آنجا که یک نماینده مجلس، ادعاهایی درباره ترور دبیر شهید شعام مطرح کرد. اما در مجموع آنچه گفته شد حاکی از بصیرت‌افزایی و درک بالای «لاریجانی شهید» در عرصه سیاسی کشور بود. روز گذشته هم باز مباحثی پیرامون او در رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها منتشر شد.

اربعین، تشییع و تمدن‌سازی

از کربلا تا افق امت واحد

مهدی جعفری، پژوهشگر: اگر بخواهیم پیاده‌روی اربعین را فقط یک آیین سوگ یا یک اجتماع پرشمار بدانیم، از فهم حقیقت آن بازمانده‌ایم. اربعین در منظومه فکری انقلاب اسلامی، امتداد همان سنت قرآنی «مقاومت در برابر طاغوت» است؛ سنتی که خداوند در آن می‌فرماید: «فَمَن یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی» (بقره: ۲۵۶). یعنی ایمان راستین، با نفی طاغوت آغاز می‌شود. از همین روست که اربعین فقط عزاداری برای گذشته نیست، بلکه تمرین رهایی از بندگی قدرت‌های پوشالی است؛ همان قدرت‌هایی که قرآن از آنان با تعبیر «أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ» (قصص: ۴۱) یاد می‌کند.

هر شب یک ستاره از آسمان کربلا

پدر، چرا مرا به کربلا نبردی؟

امیرالمومنین امام علی (ع) چطور خیبرشکنی کرد

یهود چگونه پیمان‌شکنی می‌کند

مرضیه کیان، خبرنگار: تاریخ همیشه آبستن حوادث شگرف است. تقابل حق و باطل در گذر زمان، صحنه‌هایی خلق می‌کند که تا ابد بر تارک زمان می‌درخشد. ماجرای خیبر یکی از این نقاط عطف است. داستانی پر از فراز و نشیب که در آن، خباثت و پیمان‌شکنی یهود در برابر اراده پولادین سپاه اسلام صف‌آرایی کرد. وقتی دیوارهای بلند و دژهای تو در توی خیبر، پناهگاه توطئه‌گران شد، تنها یک معجزه می‌توانست این غده سرطانی را از پیکره حجاز پاک کند. نفس‌ها در سینه حبس شده بود و نگاه‌ها به دستان پیامبر دوخته می‌شد تا پرچم فتح را به دست کسی بسپارد که تار و پود وجودش با شجاعت و ولایت گره خورده است. بنا داریم به اعماق تاریخ سفر ‌کنیم تا ببینیم چگونه خورشید حیدر از پس ابرهای ناامیدی طلوع کرد و افسانه شکست‌ناپذیری قلعه‌های یهود را برای همیشه درهم شکست. نبردی که نشان داد حقیقت، هرگز اسیر دیوارهای سنگی نمی‌شود.

خونخواه و جانفداییم

مرضیه کیان، خبرنگار:  می‌گویند آدمی اگر بداند دقیقا در چه روزی و چه ساعتی می‌میرد، دیوانه می‌شود. می‌گویند قلب انسان طاقت کشیدن بار «مرگ‌آگاهی» را ندارد. اما تمام عظمت این قصه به همین است؛ به مردی که می‌دانست ته این جاده کجاست، می‌دانست زیر کدام آفتاب، روی کدام خاک و با ضربه کدام شمشیر کار تمام می‌شود، اما باز هم افسار اسبش را کشید و راه افتاد.

هر شب یک ستاره از آسمان کربلا

غلامی که پیام امیر را به برادران رساند

هر شب یک ستاره از آسمان کربلا

مسلم بن عقیل؛ کودکی که راوی ماندگار مدینه شد

محرم از راه رسید و هر شب، فرصتی است برای نشستن پای روایت‌هایی که از عمق تاریخ و دلتنگی می‌آیند. کتاب «ماه به روایت آه» نوشته مرحوم ابوالفضل زرویی‌نصرآباد، یکی از ماندگارترین نثرهای عاشورایی است که هر فصل آن از زبان یک راوی، دری تازه به واقعه کربلا می‌گشاید. ثواب این سطرها و همه آنچه در این روزها می‌خوانید را هدیه می‌کنیم به روح پاک همه نویسندگان و شاعرانی که قلم زدند و نام حسین بن علی (ع) و یارانش را زنده نگه داشتند. 

بررسی اخلاق در میدان نبرد

آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟

حجت‌الاسلام سیدسجاد ایزدهی، رئیس پژوهشکده نظام‌های اسلامی پژوهشگاه با حضور در برنامه «فقه پویا» رادیو معارف به موضوع دامنه اخلاقی و حقوقی جنگ پرداخت که در ادامه به آن اشاره می‌شود.

روایتی از روزی که حقیقت با اهل‌بیت آمد

مباهله؛ وقتی پیامبر با عزیزترین‌ها آمد

ماجرای مباهله یکی از شگرف‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین نقاط عطف در تاریخ اسلام است؛ روزی که پیامبر اکرم (ص) برای اثبات حقانیت رسالت خویش، نه با شمشیر و لشکرکشی، بلکه با عزیزترین کسان خود پا به میدان گذاشت. با وجود اهمیت بی‌بدیل این واقعه در اثبات حقانیت اهل‌بیت (ع) و جایگاه رفیع آنان، جای شگفتی است که در میان هیاهوی دنیای امروز و حتی در میان محبان اهل‌بیت، ابعاد گسترده و پیام‌های عمیق این روز بزرگ همچنان در سایه غفلت مانده است.

غدیر؛ نقطه عزیمت جامعه‌سازی بر مدار ولایت

سرمایه عظیم اجتماعات غدیری

 واقعه غدیر، نقطه عزیمت اندیشه شیعی برای تبیین جایگاه امت در پرتو هدایت الهی است. پیامبر (ص) در آن روز، بقای جامعه اسلامی را به امامت گره زد تا امت پس از او، دچار سرگردانی در تشخیص حق نشود. این حادثه، بنیان هویت جمعی ماست؛ همان نقطه‌ای که ایمان فردی را به مسئولیت اجتماعی پیوند می‌زند و راهبردی برای عدالت، مقاومت و انسجام جامعه ارائه می‌دهد. از همین منظر، غدیر در حافظه دینی شیعه، یک مرجع هویت‌ساز و جهت‌بخش است؛ حادثه‌ای که نسبت دین با رهبری، حقیقت با قدرت و امت با آینده تاریخی خود را روشن می‌کند.

غدیر؛ منطق جامعه‌سازی در وضعیت مقاومت

تداوم حاکمیت سیاسی اسلام

غدیر را به جشن می‌شناسیم، به اطعامش، اخیرا به راهپیمایی و خاطره جمعی‌اش. ولی آیا غدیر همین‌هاست؟ یا از مهم‌ترین ظرفیت آن غفلت کرده‌ایم؟ غدیر پیش از آنکه یک مناسبت باشد، یک «قاعده» است؛ قاعده‌ای برای اینکه جامعه دینی در لحظه‌های سخت پیش رویش، بی‌سر، بی‌جهت و بی‌معنا نماند. مسئله غدیر، مسئله پیوند میان «هدایت»، «قدرت»، «امت» و «مسئولیت اجتماعی» است. به همین دلیل است که در عصر مقاومت و در شرایط جنگ، فشار، تحریم، ترور، عملیات روانی و تهدید خارجی، بازخوانی غدیر یک ضرورت راهبردی است.

روایتی متفاوت از سیره تبلیغی امام موسی کاظم (ع)

فتح قلوب در اوج خفقان

مرضیه کیان، خبرنگار: به مناسبت ولادت باسعادت امام موسی کاظم (ع)، زمان آن فرا رسیده است که از معرفی‌های کلیشه‌ای و مرسوم عبور کنیم و از دریچه‌ای کاملا متفاوت به سیره ایشان بنگریم. در دوران حکومت عباسیان که خفقان سیاسی و سرکوب شدید به اوج خود رسیده بود، انجام هرگونه فعالیت تبلیغی هزینه‌های سنگینی داشت. با این حال، امام در همین فضای تاریک، دست به یک حرکت بزرگ، شگرف و کاملا فرهنگی زدند که متاسفانه در تاریخ ما تا حد زیادی مغفول مانده است.

درس‌هایی از ازدواج آسمانی فرزند و پسرعموی پیامبر (ص)

الگویی کامل برای سعادت دنیا و آخرت

تمام دوران زندگی و ازدواج حضرت علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، الگویی است برای کسانی که می‌خواهند در دنیا و آخرت سعادتمند شوند. این دو بزرگوار با رفتار و سبک زندگی خود، ابعاد گوناگون فرهنگ ناب اسلامی را به تصویر کشیدند که تأمل در هر یک از آنها می‌تواند چراغ راه خانواده‌های مسلمان در تمام اعصار باشد. در سالروز این ازدواج آسمانی، کمی این زندگی را مرور می‌کنیم تا شاید درس‌هایی از آن بیاموزیم.

درنگی بر «بعثت دیگرباره انسان» در معرکه آتش و خون

قیام دل‌ها

مرضیه کیان- خبرنگار: «تو هم بیا و در گوشه‌ای بنشین و این جماعت عشاق را تماشا کن. بیا و بعثت دیگرباره انسان را تماشا کن. خداوند بار دیگر انسان را برگزیده است...» انگار سیدمرتضی آوینی، سید شهیدان اهل قلم، این کلمات را نه برای دهه‌های پیش، که دقیقا برای همین روزها و شب‌های تاریخ‌ساز نوشته است؛ برای شب‌های پرالتهاب جنگ تحمیلی سوم، برای آسمانی که از غرش پهپادها و شلیک پدافندها روشن می‌شد، اما روی زمین، در کف خیابان‌ها، قلبی نمی‌لرزید.

معلمی که شهیدانه زیست و شهید رفت

کرسی تعلیم امامت

علم به یک معنی مجموعه همگن و هماهنگ الگوهایی از حقیقت است که می‌یابیم و با آن نظام واقعیات را می‌سازیم. معلم کسی است که مسیر یافتن علم و مهارت به کار بستن آن را به ما می‌آموزد. جامعه از این منظر حاصل زنجیره‌های هم‌افزای ساز و کارهای تعلیم و تعلم است و هر فرد به همان اندازه که سهمی در دریافت و پرداخت الگوهای نظام‌مند و نظام‌ساز دارد، شأن معلمی خواهد داشت.

هزینه‌های نگهداری یک مرتد

در تاریخ پرفراز و نشیب سده بیستم میلادی، برخی رویدادها فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی به نمادهایی از برخورد تمدنی و دفاع از هویت مذهبی تبدیل شده‌اند. صدور حکم ارتداد سلمان رشدی توسط امام خمینی (ره) در بیست و پنجم بهمن سال ۱۳۶۷، نه تنها یک دستور فقهی، بلکه زلزله‌ای سیاسی بود که پایه‌های دیپلماسی سنتی را لرزاند و فصل جدیدی در رویارویی میان باورهای اسلامی و تهاجم فرهنگی غرب گشود. این حکم که در پاسخ به انتشار کتاب موهن «آیات شیطانی» صادر شد، از یک سو غیرت دینی میلیون‌ها مسلمان را در سراسر جهان بیدار کرد و از سوی دیگر، پوشش‌های دروغین آزادی بیان در غرب را کنار زد تا عمق کینه‌توزی استعمار علیه اسلام ناب محمدی (ص) را آشکار سازد.

درباره عواطف مذهبی در ایران و فراموشی فرهنگی-تاریخی شادی بخوانید

دوگانه سرور و سوگ در فرهنگ ما

فرارسیدن ماه شعبان‌المعظم که ماه پیامبر (ص) و موسم رحمت و رضوان است، شاید زمان خوبی برای پرسیدن این سوال باشد که چرا در جامعه‌ای که تقویم مذهبی آن مشحون از اعیاد، ولادت‌ها و مناسبت‌های فرح‌بخش است، بازنمایی اجتماعی شادی در مقایسه با سوگ دچار لکنت و نبود توازن است؟ اهمیت دادن به ولادت‌های ائمه اطهار علیهم‌السلام هم‌سنگ و هم‌تراز با پاسداشت شهادت‌های ایشان، رکن مهم تعظیم شعائر و نشانه بلوغ فرهنگی جامعه دینی است. همان‌گونه که اقامه عزا برای سیدالشهدا (ع) در محرم نشان‌دهنده اتصال روحی شیعه با امام است، اقامه جشن و سرور در اعیاد شعبانیه نیز باید از همان عمق راهبردی و حرارت وجودی برخوردار باشد.

چهار پرده از یک ماجرا

داستان ما

حسین منزوی که نمی‌شناسیم*

شعر آیینی از همان سده چهارم هجری تا همین دوره معاصر، همواره مورد توجه جمعی از شاعران فارسی‌زبان بوده و پاره‌ای از احساسات و عواطف شاعرانه خود را به تبیین معارف دینی و قرآنی و بیان ارادت خود به پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت مکرمش اختصاص داده‌اند.

مشی سیاسی حضرت زهرای اطهر سلام‌الله‌علیها

شهید راه ولایـت

حسین سلمانی، خبرنگار گروه سیاسی: وجود مبارک حضرت صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها، نورانیت محض و مطلق است؛ عقول محدود و متناهی بشری از درک عظمت وجودی زهرای اطهر عاجز و درمانده است؛ با این وجود، مشی سیاسی آن بانوی بزرگوار، درس زیست سیاسی حق‌مدارانه است و الگویی برای همه حق‌خواهان و ظلم‌ستیزان عالم محسوب می‌شود.

انسان اقتصادی و راه‌هایی برای اصلاح هیاهوی جامعه مبتنی بر پول

مصائب آفتی به نام رشد اقتصادی

هر روز که اخبار را باز می‌کنیم، همان داستان تکراری در میان آن به چشم می‌خورد: بانک مرکزی نرخ بهره را بالا برد تا «تورم را مهار کند» و رفتار عقلانی مردم را «تنظیم» کند، بورس‌بازان با الگوریتم‌های هوش مصنوعی و ربات‌های معاملاتی دنبال بیشینه کردن سود شخصی‌شان هستند، اینفلوئنسرهای اینستاگرام با معرفی زندگی لوکس به ما می‌گویند «اگر این آیفون جدید را نخرید، از قافله عقب می‌مانید» و حتی اپلیکیشن‌های فین‌تک با نوتیفیکیشن‌های مداوم به ما یادآوری می‌کنند که «اگر امروز سرمایه‌گذاری نکنی، فردا پشیمان می‌شوی.»