آگاه: علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، روز سه‌شنبه در نشستی به مناسبت روز جمعیت در هفته ملی سلامت، با اشاره به تجربه ایثارگری جامعه سلامت در جنگ تحمیلی سوم هشدار داد که بحران کاهش جمعیت از یک جنگ نظامی هم جدی‌تر است. وی با اعلام آمارهای نگران‌کننده از کاهش نرخ باروری به ۱.۳۵ فرزند، افزایش سالمندی و تجرد قطعی نزدیک به ۱.۲ میلیون نفر، تاکید کرد که حل این معضل نیازمند عزم ملی و درک عمیق از خطر سالخوردگی جمعیت است.

ایثار در جنگ و هشدار برای آینده
رئیسی در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت رشادت‌های جامعه سلامت در دوران دفاع مقدس گفت: این ایثارگری همراه بود با آسیب دیدن بیش از ۲۲۰ مرکز و پنج شهید که یکی از آنها مادر باردار بود؛ با این حال خدماتی که در حوزه مراقبت مادران باردار انجام شد، هیچ وقفه‌ای صورت نگرفت و از قبل پیش‌بینی‌ها شده بود. وی افزود: همچنین در ایام جنگ در تهران ۱۲۰۰ سالمند تنها و پرخطر را با کمک سایر دستگاه‌ها شناسایی کردیم. اما به گفته معاون وزیر، تهدید امروز فراتر از میدان نبرد است. رئیسی با تاکید بر اهمیت حیاتی جوانی جمعیت تصریح کرد: اگر کشوری سالخورده باشد، خودش نیاز به مراقبت دارد؛ بنابراین جوانی جمعیت اگر بیشتر از جنگ اهمیت نداشته باشد، کمتر هم نیست. وی در بخش دیگری از سخنانش با قاطعیت اظهار داشت: می‌توان به صراحت اعلام کرد که ملت مقاوم ایران در جنگ نظامی پیروز خواهد شد، اما نمی‌توان با صراحت گفت که در جنگ کاهش جمعیت ما پیروز می‌شویم.
سقوط آزاد نرخ باروری؛ از ۶.۵ به ۱.۳۵
مهم‌ترین بخش سخنان رئیسی به ارائه آمارهای جمعیتی اختصاص داشت. وی با بیان اینکه جمعیت کشور در سال ۱۴۰۴ به ۸۶ میلیون و ۵۶۴ هزار نفر رسیده است (شامل ۴۳ میلیون و ۶۵۸ هزار مرد و ۴۲ میلیون و ۹۰۶ هزار زن)، گفت: نرخ باروری که در دهه ۶۰ حدود ۶.۵ فرزند به ازای هر زن بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۶ و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ رسیده است، در حالی که نرخ جانشینی جمعیت در دنیا حدود ۲.۱ تعریف می‌شود. معاون وزیر بهداشت در تشریح آمار ولادت و مرگ افزود: در سال ۱۴۰۳ تعداد ۹۷۹ هزار و ۹۲۳ نفر ولادت و ۴۵۷ هزار و ۸۵۳ مرگ داشتیم. در سال ۱۴۰۴، حدود ۸۹۲ هزار و ۲۶۸ تولد داشتیم اما در مقابل آن، ۴۵۱ هزار و ۶۸۲ مرگ ثبت شد.
وی همچنین به کاهش آمار ازدواج اشاره کرد و گفت: تعداد ازدواج‌ها از حدود ۴۷۹ هزار و ۳۷۲ در سال ۱۴۰۳ به ۴۳۱ هزار و ۶۶۴ در سال ۱۴۰۴ رسیده است. هرچند آمار طلاق نیز کاهشی بوده و از ۱۹۳ هزار و ۷۸ به ۱۸۰ هزار و ۷۲۱ رسیده، اما فاصله معنادار ازدواج و طلاق همچنان یکی از چالش‌های اصلی است.

هشدار درباره سونامی سالمندی و اثر ساندویچی
رئیسی با بیان اینکه سهم جمعیت سالمندی هم‌اکنون بالای ۱۱ درصد است، هشدار داد: تا سال ۱۴۵۰، سهم جمعیت سالمندی به ۳۰ درصد می‌رسد و این یعنی از هر سه نفر یک نفر سالمند است. وی یکی از دلایل این افزایش را بالا رفتن امید به زندگی دانست و گفت: پیش از انقلاب، امید به زندگی در کشور حدود ۵۰ سال بود اما اکنون به حدود ۷۴ تا ۷۶ سال رسیده است. معاون وزیر با اشاره به مفهوم اثر ساندویچی توضیح داد: در این وضعیت، فردی که تک‌فرزند است، در آینده میان مراقبت از والدین سالمند و تشکیل زندگی و رسیدگی به خانواده خود گرفتار می‌شود. وی افزود: بسیاری از افراد ممکن است به دلیل نگهداری از والدین سالمند، ازدواج نکنند. اگر خانواده‌ها چند فرزند داشته باشند، مسئولیت مراقبت از والدین تقسیم می‌شود و فشار کمتری به یک نفر وارد خواهد شد. رئیسی در عین حال بر لزوم نگاه علمی و اجتناب از هیاهو تاکید کرد: مسائل پیچیده‌ای مانند جمعیت با شعار و هیاهو حل نمی‌شود و باید مبتنی بر علم و با همراهی همه دستگاه‌ها پیش رفت.

آمار سزارین، سقط و درمان ناباروری
رئیسی درباره آمارهای حوزه سلامت باروری نیز گفت: در سال ۱۴۰۴، ۶۰ درصد زایمان‌ها سزارین بوده و ۳۸.۵ درصد از کل این موارد، سزارین اولی‌ها بوده‌اند. همچنین در زمینه روش‌های مصنوعی بارداری اعلام کرد: در سال ۱۴۰۴، تعداد ۱۵ هزار و ۷۵۹ بارداری به روش‌های مختلف منجر به فرزندآوری شده است. سال گذشته نیز ۱۸ هزار و ۳۹۲ مورد دوقلو، ۷۰۹ مورد سه‌قلو، ۲۹ مورد چهارقلو و یک مورد پنج‌قلو داشتیم. وی درباره آمار سقط اظهار کرد: تعداد سقط‌های ثبت شده ۶۷ هزار و ۴۰۵ مورد است که ۷۷ درصد آن خودبه‌خودی، ۱۴ درصد سقط قانونی، ۵ درصد بارداری خارج از رحم و حدود سه درصد سقط عمدی بوده است؛ ضمن اینکه سالانه ۹ تا ۱۰ هزار سقط قانونی داریم. رئیسی تاکید کرد: وزارت بهداشت در حوزه سقط غیرقانونی هیچ‌گونه ملاحظه‌ای ندارد و در صورت دریافت گزارش تخلف، برخورد قاطع انجام می‌شود.
آمارهای رسمی در نشست خبری روز جمعیت، تصویر روشنی از یک بحران خاموش ترسیم می‌کنند: نرخ باروری ۱.۳۵، تجرد قطعی ۱.۲ میلیون ایرانی و پیش‌بینی ۳۰ درصد سالمندی تا سال ۱۴۵۰. این اعداد فقط روی کاغذ نیستند؛ یعنی فردا بسیاری از خانواده‌ها گرفتار می‌شوند و یک نفر باید هم از والدین سالمند مراقبت کند، هم زیر بار زندگی خود خم نشود. مسئله جمعیت دیگر یک پروژه ملی است. پیروزی در این نبرد، برخلاف میدان جنگ، با شعار و هیاهو به دست نمی‌آید، بلکه نیازمند عزم جدی، سیاست‌های علمی و حمایت واقعی از خانواده‌هاست.