آگاه: دندانپزشکی در سال‌های اخیر به یکی از پرهزینه‌ترین خدمات درمانی برای خانوارهای ایرانی تبدیل شده است. افزایش قیمت مواد اولیه، تجهیزات، دستمزدها و وابستگی بخشی از ملزومات دندانپزشکی به واردات، موجب شده هزینه درمان‌های دهان و دندان با شتابی بیشتر از بسیاری از خدمات دیگر افزایش پیدا کند.
بررسی‌های میدانی «آگاه» از قیمت‌های رایج در مطب‌ها و کلینیک‌های دندانپزشکی نشان می‌دهد اگر فردی به عصب‌کشی، پرکردن و روکش دو دندان، سه ترمیم سطحی و کشیدن یک دندان نیاز داشته باشد، باید رقمی بین ۳۵ تا ۵۰ میلیون تومان و در برخی مراکز حتی بیشتر پرداخت کند.
به طور تقریبی هزینه‌ها به این شرح است:
دو عصب‌کشی: بین هشت تا ۱۳ میلیون تومان
دو پر کردن: بین چهار تا هشت میلیون تومان
دو روکش: بین ۱۴ تا ۱۸ میلیون تومان
سه ترمیم سطحی: حدود ۶ تا ۹ میلیون تومان
یک کشیدن دندان: حدود یک تا چهار میلیون تومان
به این ترتیب مجموع هزینه درمان می‌تواند به راحتی به چند ده میلیون تومان برسد؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارها معادل یک تا دو ماه درآمد و حتی بیشتر است.

دندانپزشکی؛ از نیاز ضروری تا کالای لوکس
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند دندانپزشکی به تدریج از سبد درمانی خانوارها حذف شده است. بسیاری از مردم تا زمانی که درد شدید یا عفونت جدی ایجاد نشود به دندانپزشک مراجعه نمی‌کنند. این مسئله تنها یک برداشت عمومی نیست؛ مسئولان صنفی و فعالان حوزه دندانپزشکی نیز بارها از کاهش مراجعات پیشگیرانه و مراجعه بیماران در مراحل پیشرفته بیماری خبر داده‌اند.
واقعیت این است که در شرایطی که خانوارها با هزینه‌های مسکن، خوراک، آموزش و سایر نیازهای روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کنند، درمان دندان در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرد. نتیجه آن است که جرم‌گیری، معاینه دوره‌ای، ترمیم‌های ساده و اقدامات پیشگیرانه کنار گذاشته می‌شوند و افراد تنها زمانی به دندانپزشک مراجعه می‌کنند که درد غیرقابل تحمل یا عفونت گسترده ایجاد شده باشد. این در حالی است که هزینه درمان‌های پیشگیرانه بسیار کمتر از درمان‌های پیچیده و تخصصی است. یک پوسیدگی کوچک که می‌توانست با یک ‌ترمیم ساده درمان شود، در صورت تعویق ممکن است به عصب‌کشی، روکش یا حتی کشیدن دندان منجر شود. اگر متوسط درآمد ماهانه بسیاری از خانوارهای حقوق‌بگیر را مبنا قرار دهیم، هزینه یک دوره درمان متوسط دندانپزشکی می‌تواند بین ۳۰ تا ۸۰ درصد درآمد ماهانه خانواده را به خود اختصاص دهد. در برخی خانوارهای کم‌درآمد این سهم حتی از کل درآمد یک ماه نیز فراتر می‌رود.
همین مسئله باعث شده بسیاری از خانواده‌ها درمان دندان را به تعویق بیندازند، از کیفیت درمان بکاهند یا به کشیدن دندان به جای حفظ آن رضایت دهند. در واقع، در بسیاری از موارد تصمیم درمانی نه بر اساس ملاحظات پزشکی بلکه بر اساس توان مالی اتخاذ می‌شود.

بیمه‌ها تا چه اندازه کمک می‌کنند؟

یکی از مهم‌ترین مشکلات حوزه دندانپزشکی، محدود بودن پوشش بیمه‌ای است. بیمه‌های پایه معمولا تنها بخشی از خدمات ابتدایی را پوشش می‌دهند و بسیاری از درمان‌های تخصصی مانند روکش، ایمپلنت، ارتودنسی و حتی بخش قابل توجهی از درمان‌های ترمیمی از پوشش موثر برخوردار نیستند.
بیمه‌های تکمیلی نیز اگرچه بخشی از هزینه‌ها را جبران می‌کنند اما سقف تعهدات آنها در بسیاری از موارد فاصله قابل توجهی با هزینه‌های واقعی درمان دارد. به عنوان مثال ممکن است بیماری برای یک درمان چند ده میلیون تومانی تنها چند میلیون تومان بازپرداخت دریافت کند. به همین دلیل سهم پرداخت مستقیم مردم در حوزه دندانپزشکی همچنان بسیار بالاست؛ موضوعی که بارها از سوی کارشناسان سلامت مورد انتقاد قرار گرفته است.
نادیده گرفتن مشکلات دهان و دندان صرفا به از دست رفتن دندان ختم نمی‌شود. تحقیقات متعدد نشان داده‌اند که سلامت دهان ارتباط مستقیمی با سلامت عمومی بدن دارد.
عفونت‌های دندانی در صورت درمان نشدن می‌توانند به بافت‌های اطراف گسترش پیدا کنند و در مواردی حتی مشکلات جدی‌تری ایجاد کنند. همچنین اختلال در جویدن غذا، یکی از پیامدهای از دست دادن دندان یا پوسیدگی‌های گسترده است؛ مسئله‌ای که می‌تواند بر عملکرد دستگاه گوارش و تغذیه فرد اثر بگذارد.
از سوی دیگر بیماری‌های لثه با برخی بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و مشکلات التهابی نیز ارتباط دارند. بنابراین به تعویق انداختن درمان‌های دندانپزشکی تنها یک مسئله زیبایی یا موضعی نیست، بلکه می‌تواند به تهدیدی برای سلامت عمومی تبدیل شود.
چرا هزینه‌های دندانپزشکی افزایش یافته است؟
افزایش هزینه خدمات دندانپزشکی را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد. آنچه امروز در تعرفه‌های دندانپزشکی دیده می‌شود، حاصل مجموعه‌ای از فشارهای اقتصادی است که طی سال‌های اخیر بر این بخش وارد شده است.
بخش قابل توجهی از مواد و تجهیزات دندانپزشکی وارداتی هستند یا قیمت آنها به نرخ ارز وابستگی دارد. افزایش قیمت مواد ترمیمی، کامپوزیت‌ها، مواد بی‌حسی، روکش‌ها، تجهیزات مصرفی و حتی اقلامی مانند دستکش و مواد استریل‌کننده، هزینه تمام‌شده خدمات را افزایش داده است. در کنار این موضوع، رشد اجاره‌بهای مطب‌ها و مراکز درمانی، هزینه نگهداری تجهیزات و افزایش هزینه‌های اداری نیز بر قیمت نهایی خدمات اثر گذاشته است.
از سویی افزایش دستمزد دندانپزشکان، دستیاران و کارکنان مراکز درمانی نیز قابل توجه است. هرچند فعالان این حوزه معتقدند سهم دستمزد در رشد هزینه‌ها تنها یکی از عوامل موجود است و بخش مهمی از افزایش قیمت‌ها به رشد هزینه تجهیزات، مواد مصرفی و سایر هزینه‌های جاری بازمی‌گردد. برآوردها نشان می‌دهد، حق‌الزحمه حرفه‌ای دندانپزشک معمولا حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد هزینه نهایی خدمات را تشکیل می‌دهد. سهم مواد و تجهیزات مصرفی بین ۱۵ تا ۳۰ درصد، حقوق دستیاران و کارکنان حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد و هزینه‌هایی مانند اجاره مطب، استهلاک تجهیزات، مالیات و سایر هزینه‌های جاری نیز بین ۱۵ تا ۲۵ درصد برآورد می‌شود.
در نتیجه، آنچه امروز بیماران در قالب تعرفه‌های بالاتر پرداخت می‌کنند، محصول زنجیره‌ای از افزایش هزینه‌ها در بخش درمان است. با این حال، برای خانواده‌هایی که درآمد آنها متناسب با این افزایش‌ها رشد نکرده، تفاوتی نمی‌کند که منشأ گرانی کجاست؛ آنچه اهمیت دارد این است که هزینه درمان دندان بیش از گذشته از توان پرداخت بخش قابل توجهی از جامعه فاصله گرفته است.

چه باید کرد؟
کارشناسان برای جلوگیری از عمیق‌تر شدن این بحران چند راهکار را پیشنهاد می‌کنند. افزایش پوشش بیمه‌های پایه برای خدمات ضروری دندانپزشکی، گسترش بیمه‌های تکمیلی با سقف تعهدات واقعی، حمایت از تولید داخلی مواد و تجهیزات دندانپزشکی و اجرای برنامه‌های گسترده پیشگیری و آموزش عمومی از مهم‌ترین این راهکارهاست.
همچنین توسعه مراکز دندانپزشکی دولتی و خیریه، ارائه تسهیلات اقساطی برای درمان‌های پرهزینه و تمرکز بر معاینات دوره‌ای در مدارس و مراکز بهداشتی می‌تواند از تبدیل شدن مشکلات ساده به درمان‌های پرهزینه جلوگیری کند. سلامت دهان و دندان بخشی جدایی‌ناپذیر از سلامت عمومی جامعه است. اگر امروز هزینه پیشگیری و درمان‌های اولیه پرداخت نشود، فردا باید بهای سنگین‌تری را برای درمان بیماری‌های گسترده‌تر پرداخت کرد؛ بهایی که نه فقط از جیب مردم، بلکه از سلامت جامعه کسر خواهد شد.