آگاه: پسرها گاهی در کنار پدر یا یکی از اقوام، شاگردی یک مغازه فنی را تجربه میکردند؛ از تعمیرگاه و نجاری گرفته تا برقکاری و مکانیکی. دخترها نیز در بسیاری از خانوادهها مهارتهایی مانند خیاطی، گلدوزی، آشپزی یا هنرهای دستی را میآموختند. عصرها هم نوبت بازی در کوچه بود؛ فوتبال، هفتسنگ، وسطی، دوچرخهسواری و دهها سرگرمی که بدون هزینه و با جمعی از دوستان انجام میشد.
به گزارش «آگاه» فصل تابستان برای بسیاری از کودکان و نوجوانان معنای متفاوتی پیدا کرده است. اگرچه فرصتهای آموزشی و تفریحی متنوعتر شدهاند، اما همزمان هزینهها افزایش یافته، سبک زندگی تغییر کرده و فناوری بخش بزرگی از اوقات فراغت را به خود اختصاص داده است.
تلفن همراه، شبکههای اجتماعی، بازیهای رایانهای و تماشای محتوای آنلاین به یکی از مهمترین فعالیتهای نوجوانان در اوقات فراغت تبدیل شده است. بسیاری از والدین نیز به دلیل مشغلههای کاری یا محدودیتهای اقتصادی، امکان برنامهریزی گسترده برای فرزندان خود را ندارند. افزایش هزینه کلاسهای آموزشی، اردوها، باشگاههای ورزشی و حتی برخی فعالیتهای فرهنگی باعث شده بخشی از خانوادهها از برنامهریزی جدی برای اوقات فراغت فرزندان خود صرفنظر کنند.
تابستانی که دیگر شبیه گذشته نیست
نمیتوان شرایط امروز را با چند دهه قبل بهطور کامل مقایسه کرد. شهرها بزرگتر شدهاند، فضای بازی کودکان محدودتر شده، روابط همسایگی تغییر کرده و نگرانیهای امنیتی خانوادهها افزایش یافته است.
در گذشته بسیاری از کودکان ساعتها در کوچه بازی میکردند، اما امروز در بسیاری از محلهها نه کوچهای برای بازی باقی مانده و نه گروه بزرگی از کودکان که بتوانند با یکدیگر وقت بگذرانند. از سوی دیگر آپارتماننشینی و کاهش فضاهای عمومی نیز بر این مسئله تاثیر گذاشته است. در چنین شرایطی طبیعی است که تلفن همراه به یکی از اصلیترین گزینههای سرگرمی تبدیل شود؛ گزینهای که در دسترس، ارزان و بدون نیاز به خروج از خانه است، اما وابستگی بیش از حد به فضای مجازی میتواند بر سلامت جسمی، روابط اجتماعی و مهارتهای ارتباطی نوجوانان اثر منفی بگذارد.
آیا اوقات فراغت مفید گران است؟
یکی از تصورات رایج این است که برای داشتن تابستانی مفید باید هزینههای زیادی پرداخت کرد. در حالی که فعالیتهای کمهزینه و حتی رایگان میتوانند تاثیر بیشتری از کلاسهای پرهزینه داشته باشند.
کتابخوانی یکی از این فعالیتهاست. کتابخانههای عمومی در بسیاری از شهرها امکان عضویت با هزینه اندک را فراهم کردهاند. نوجوانان میتوانند بخشی از تابستان خود را به مطالعه کتابهای داستان، علمی یا تاریخی اختصاص دهند. نوشتن نیز فعالیتی کمهزینه اما بسیار موثر است. نگارش خاطرات روزانه، داستان کوتاه، گزارشنویسی یا حتی تولید محتوا برای فضای مجازی میتواند مهارتهای فکری و زبانی نوجوانان را تقویت کند از طرفی میتوان با کسب این مهارت در آینده، کسب و کاری نیز با آن ایجاد کرد.
مهارتآموزی، یک فرصت زنده
اما مهارتآموزی همچنان یکی از بهترین شیوههای گذراندن تابستان محسوب میشود اگرچه شکل آن نسبت به گذشته تغییر کرده است. امروز نوجوانان میتوانند علاوه بر مهارتهای سنتی، مهارتهای جدیدی مانند طراحی گرافیک، عکاسی، تدوین فیلم، برنامهنویسی مقدماتی، تولید محتوا، آموزش زبان خارجی یا کار با نرمافزارهای مختلف را یاد بگیرند.
بسیاری از این آموزشها از طریق منابع رایگان اینترنتی یا دورههای کمهزینه قابل دسترسی هستند. حتی یادگیری مهارتهایی مانند تعمیر وسایل ساده منزل، باغبانی، آشپزی یا صنایع دستی نیز میتواند به افزایش اعتمادبهنفس و استقلال نوجوانان کمک کند.
مدرسهای خارج از کلاس
نهادهای محلی مانند مساجد، فرهنگسراها و مدارس هنوز میتوانند نقش مهمی در ساماندهی اوقات فراغت نوجوانان ایفا کنند.
مساجد در گذشته یکی از مهمترین پایگاههای فرهنگی تابستان بودند. کلاسهای آموزشی، مسابقات ورزشی، برنامههای فرهنگی و اردوهای مختلف در این مراکز برگزار میشد. امروز نیز با بازطراحی برنامهها متناسب با نیازهای نسل جدید میتوان بخشی از این ظرفیت را احیا کرد. البته هنوز هم برخی از مساجد بزرگ هستند که کلاسهای مختلفی برگزار میکنند اما این کلاسها خیلی تبلیغ نمیشود و برخی تصور میکنند آموزش حرفهای در آنها داده نمیشود.
میتوان فضاهای آموزشی را برای فعالیتهای جذاب فرهنگی و ورزشی و بازی تبدیل کرد و فقط این کلاسها جنبه آموزشی نداشته باشد و مدرسه پایگاهی برای تفریح دانشآموزان در تابستان باشد. فرهنگسراها و خانههای فرهنگ نیز همچنان از ظرفیت قابل توجهی برخوردارند؛ ظرفیتی که در برخی مناطق فعال و در برخی دیگر کمتر مورد استفاده قرار گرفته است. البته که در چند سال اخیر فعالیت خانههای فرهنگ بسیار کمتر شده است اما همین خانههای فرهنگ فضاهای آموزشی متعددی در اختیار دارند.
خانوادهها چه نقشی دارند؟
اوقات فراغت تنها مسئولیت نهادهای دولتی نیست و خانوادهها نیز نقش مهمی در این زمینه دارند. با این حال چه لزومی دارد همه ساعات تابستان با کلاسهای متعدد پر شود؟ گاهی برنامهریزی برای مطالعه روزانه، ورزش منظم، دیدار با بستگان، سفرهای کوتاه، فعالیتهای هنری یا انجام مسئولیتهای خانوادگی میتواند تعادل مناسبی در زندگی نوجوان ایجاد کند. آنچه اهمیت دارد، جلوگیری از تبدیل شدن تمام اوقات فراغت به ساعتهای طولانی استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی است.
یک فرصت سهماهه برای ساختن آینده
تابستان فقط فصل استراحت نیست؛ فرصتی برای کشف استعدادها، کسب تجربههای جدید و تقویت مهارتهایی است که در طول سال تحصیلی کمتر به آنها پرداخته میشود. بسیاری از علایق و حتی مسیرهای شغلی آینده افراد در همین دورههای فراغت شکل گرفتهاند.
در عین حال نمیتوان پذیرفت که سه ماه تعطیلی تابستان صرفا به دورهای برای پرسه زدن در شبکههای اجتماعی و بازیهای آنلاین تبدیل شود. اوقات فراغت یکی از مهمترین سرمایههای تربیتی هر جامعه است؛ سرمایهای که اگر به درستی مدیریت نشود، به فرصتی از دسترفته تبدیل خواهد شد.
شاید اکنون بیش از هر زمان دیگری لازم باشد آموزش و پرورش، شهرداریها، فرهنگسراها، خانههای فرهنگ، مساجد، سازمانهای مردمنهاد و حتی بخش خصوصی برای این سه ماه برنامهای جدی داشته باشند. نسلی در حال رشد است که با نسلهای گذشته تفاوت دارد؛ نسلی که هم به مهارتهای زندگی نیاز دارد، هم به ارتباط اجتماعی، هم به خلاقیت و هم به نشاط. اگر برای اوقات فراغت این نسل فکری نشود، تنها تابستانها از دست نمیروند؛ بخشی از فرصت ساختن آینده نیز از میان خواهد رفت.
اوقات فراغت خود را اینگونه بگذرانید
دورهمیها و مهمانیها در تابستان بهشدت حالوهوای افراد را در تمام ردههای سنی خوش میکند. از هر بهانهای برای دور هم جمع شدن استفاده شود.
برخی باغداران و کشاورزان از اینکه کسی بتواند به کمکشان رفته و در چیدن میوههای تابستانی فعالیتی کند استقبال میکنند. این یک تجربه عالی برای گذراندن اوقات فراغت است.
یادگیری یک مهارتها از اینترنت. آموزشهای رایگان زیادی درباره طراحی گرافیک، تدوین فیلم، زبان خارجی، برنامهنویسی، نقاشی، نویسندگی و حتی تعمیرات ساده در اینترنت وجود دارد.
نوجوانان میتوانند درباره کتابها، فیلمها، تاریخ محله یا موضوعات مورد علاقه خود پادکست ضبط کنند. تنها ابزار مورد نیاز یک تلفن همراه است.
به جای پیادهروی معمولی، نوجوانان میتوانند هر بار موضوعی را دنبال کنند؛ مثلا کشف خانههای قدیمی، درختان کهنسال یا آثار تاریخی محله.
داستاننویسی، خاطرهنویسی یا حتی نوشتن روایت زندگی پدربزرگ و مادربزرگ، خلاقیت و مهارت نوشتاری را تقویت میکند.
تهیه غذاها و دسرهای ساده، علاوه بر سرگرمی، یک مهارت کاربردی برای زندگی آینده است.
کمک به کتابخانهها، گروههای محیطزیستی، مراکز خیریه یا برنامههای فرهنگی محلی هزینهای ندارد اما تجربه اجتماعی ارزشمندی ایجاد میکند.
نوجوانان میتوانند مکانهای جالب، تاریخی، فرهنگی یا طبیعی محله خود را شناسایی و معرفی کنند. این فعالیت ترکیبی از پژوهش، عکاسی و گزارشنویسی است.
رصد آسمان شب با چشم غیرمسلح، شناسایی صورتهای فلکی و مطالعه درباره فضا از سرگرمیهای کمهزینه و جذاب است.
یادگیری تایپ دهانگشتی، سخنرانی، فن بیان، خوشنویسی یا زبان انگلیسی طی سه ماه تعطیلی برای آینده افراد خوب است.
دویدن، پیادهروی، نرمش در پارک، طنابزنی یا دوچرخهسواری از کمهزینهترین و مفیدترین فعالیتها هستند.
بازدید از موزههای رایگان یا کمهزینه، بازارهای قدیمی، محلههای تاریخی و پارکهای شهر خاطرات خوبی به همراه خواهد داشت.
ساخت زیورآلات دستساز، سفالگری خانگی، بافتنی، نقاشی روی سنگ یا هنرهای سنتی با هزینه اندک قابل انجام است.
میتوان مشکلات کوچک محله را شناسایی و برای آنها ایده ارائه کرد؛ از زیباسازی محیط گرفته تا پویشهای محیط زیستی.
انجام سفرهای کوتاه و دوستانه به نقاط دیدنی نزدیک هر شهر یا روستا بدون هزینه اقامت را هم میتوان به این فهرست اضافه کرد.
با توجه به نیازهای روز جامعه، میتوان از فرصت تابستان برای یادگیری هوش مصنوعی و فعالیتهای دیجیتالی استفاده کرد.
نظر شما