آگاه: در حالی‌که بازار جهانی مواد مخدر هر روز با ترکیبات جدید، ناشناخته و گاه مرگبارتر از قبل مواجه می‌شود، زنگ خطر تغییر الگوی اعتیاد در ایران و جهان بیش از همیشه به صدا درآمده است؛ روندی که از کاهش سن مصرف تا افزایش گرایش به مواد صنعتی و حتی تغییر رفتار مصرف‌کنندگان را دربر می‌گیرد و به گفته کارشناسان، مبارزه با آن دیگر با ابزارهای سنتی امکان‌پذیر نیست.
امیرحسین یاوری، معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با حضور در خبرگزاری «مهر» در گفت‌وگویی به تشریح آخرین وضعیت مصرف مواد مخدر، روندهای نوظهور، چالش‌های درمان و برنامه‌های جدید پیشگیری و کاهش آسیب پرداخت. یاوری با اشاره به روند رو به گسترش تولید و مصرف مواد مخدر جدید در جهان و ایران، گفت: امروز با پدیده‌ای مواجه هستیم که تقریبا هر روز ده‌ها نوع ماده مخدر جدید وارد بازار می‌شود. بسیاری از این مواد عمر کوتاهی دارند؛ ممکن است چند ماه یا حتی چند هفته در بازار باشند و سپس جای خود را به مواد جدیدتری بدهند. وی افزود: سازمان‌های بین‌المللی از جمله دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) به‌طور مستمر در حال رصد این مواد هستند، اما سرعت ظهور و تغییر آنها به اندازه‌ای بالاست که به‌روزرسانی فهرست این مواد به یک چالش جدی تبدیل شده است.

افزایش قدرت تخریب مواد مخدر صنعتی
یاوری با اشاره به افزایش میزان تاثیرگذاری مواد مخدر جدید اظهار کرد: روند کلی نشان می‌دهد قدرت تخریب این مواد در حال افزایش است. به عنوان نمونه، میزان ماده موثر در کانابیس یا حشیش در اروپا طی یک دهه اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته است؛ به طوری که محصولی که ۱۰ سال قبل مصرف می‌شد، آثار و تبعات رفتاری امروز را نداشت. وی ادامه داد: در کنار مواد گیاهی که با فناوری‌های نوین ژنتیکی دستکاری می‌شوند، مواد شیمیایی و صنعتی وضعیت بسیار خطرناک‌تری دارند. برخی از این مواد تنها با چند بار مصرف می‌توانند جان مصرف‌کننده را بگیرند.
معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به آثار مخرب مصرف شیشه گفت: هر بار مصرف شیشه در واقع به معنای نابودی بخشی از سلول‌های مغزی است. تصاویر پزشکی و اسکن‌های مغزی نشان می‌دهد افرادی که چند ماه به مصرف شیشه ادامه داده‌اند، بخش قابل توجهی از توانایی‌های شناختی خود را از دست می‌دهند. وی افزود: درباره شیشه عملا چیزی به نام درمان وجود ندارد. ممکن است برخی داروها علائم وابستگی را کاهش دهند اما سلول‌های از بین‌رفته مغزی، قابل بازگشت نیستند. به همین دلیل مصرف‌کنندگان مزمن شیشه به مرور توانایی انجام فعالیت‌های پیچیده ذهنی را از دست می‌دهند و تنها قادر به انجام کارهای روزمره خواهند بود.

طرح‌های جدید درمان و کاهش آسیب
وی با اشاره به اقدامات درمانی و حمایتی گفت: هم‌اکنون مراکز مختلفی در حوزه درمان و کاهش آسیب فعال هستند و خدماتی از جمله ارائه دارو، مراقبت‌های پزشکی، پانسمان زخم‌ها و حمایت از افراد بی‌خانمان را انجام می‌دهند.
معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: از جمله برنامه‌های جدید، ارائه خدمات ویژه به زنان باردار مصرف‌کننده مواد مخدر است تا ضمن درمان مادر، از جدایی نوزادان از خانواده تا حد امکان جلوگیری شود. وی همچنین از برنامه‌ریزی برای ایجاد مراکز ویژه کودکان درگیر اعتیاد خبر داد.

کنترل ایدز با توزیع سرنگ‌های استریل
یاوری با اشاره به تجربه موفق کاهش آسیب در کشور گفت: توزیع سرنگ‌های استریل در میان معتادان تزریقی موجب شده ایران در کنترل انتقال ویروس HIV در میان این گروه عملکرد موفقی داشته باشد. وی افزود: استفاده مشترک از سرنگ می‌تواند موجب انتقال گسترده بیماری‌هایی مانند ایدز، هپاتیت و سایر بیماری‌های عفونی شود و به همین دلیل توزیع تجهیزات استریل همچنان یکی از راهبردهای اصلی کاهش آسیب محسوب می‌شود.
معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر از اجرای طرح توزیع «نالوکسون» خبر داد و گفت: این دارو می‌تواند در موارد اوردوز جان افراد را نجات دهد و روند خطرناک ناشی از مصرف بیش از حد مواد را معکوس کند. وی افزود: نالوکسون خاصیت اعتیادآور ندارد و استفاده از آن می‌تواند از بسیاری از مرگ‌های ناشی از مصرف مواد جلوگیری کند.
یاوری با اشاره به برخی شایعات مطرح‌شده در فضای مجازی تاکید کرد: بر اساس مواد ۱ و ۲ قانون مبارزه با مواد مخدر، کشت خشخاش در کشور همچنان جرم محسوب می‌شود و با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد. وی افزود: طبق قانون، تمامی مسئولان محلی و دستگاه‌های اجرایی نیز موظف به مقابله با این موضوع هستند و در صورت ترک فعل، مسئولیت قانونی خواهند داشت.
معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در بخش دیگری از سخنان خود گفت: برخلاف برخی تصورها، هیچ داروی قطعی و تضمین‌شده‌ای برای درمان اعتیاد وجود ندارد. وی افزود: اعتیاد حاصل مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی است و درمان آن نیز نیازمند رسیدگی به تمامی این عوامل است.

چرا برخی پیام‌های ضد مواد مخدر، نتیجه معکوس می‌دهند؟
یاوری با اشاره به مطالعات روان‌شناختی حوزه پیشگیری اظهار کرد: برخی پیام‌های مستقیم ضد مواد مخدر نه تنها اثر بازدارنده ندارند بلکه در مواردی می‌توانند نتیجه معکوس ایجاد کنند. وی افزود: به همین دلیل در بسیاری از کشورهای دنیا روش‌های غیرمستقیم مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از موفق‌ترین روش‌ها نمایش تصاویر «قبل و بعد» از مصرف مواد مخدر است که بدون نصیحت مستقیم، آثار واقعی اعتیاد را به مخاطب نشان می‌دهد.
معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در پایان تاکید کرد: آینده مبارزه با اعتیاد بیش از هر چیز به آگاهی‌بخشی، تولید محتوای موثر، استفاده از فناوری‌های نوین و مداخلات زودهنگام در میان نوجوانان و جوانان وابسته است.