آگاه: نگاه رهبر شهید به دیپلماسی، یک نگاه سنتی نبود؛ بلکه ایشان دیپلماسی را به عنوان یک ابزار در خدمت استراتژی کلان می‌دیدند. نوآوری بزرگ رهبر شهید در حوزه دیپلماسی، توجه به دیپلماسی هوشمند بود؛ در سال‌های پیشین دیپلماسی ما بیشتر تلاش می‌کرد تا برداشت دشمن را مدیریت کند، اما ایشان معتقد بودند دیپلماسی باید بر پایه «قدرت» باشد، نه «التماس.» البته اگر بخواهیم بیشتر این موضوع را بررسی کنیم، باید به موضع شفاف امام شهید توجه داشته باشیم؛ همان موضعی که در یک جمله کوتاه اما پرمعنا بیان کردند: «من دیپلمات نیستم، من انقلابی‌ام.» این جمله در حقیقت مبنای نگاه ایشان به سیاست خارجی و تعاملات بین‌المللی بود. وقتی از انقلابی بودن سخن می‌گوییم، باید شاخص‌های آن را نیز بشناسیم و آن را با دیپلماسی رایج دنیا مقایسه کرد. در بسیاری از الگوهای متداول دیپلماسی، فریب، نیرنگ و امتیازگیری به هر قیمت جایگاه ویژه‌ای دارد، اما در اندیشه امام شهید، سیاست خارجی نظام اسلامی باید بر مبنای اصول انقلاب اسلامی تنظیم شود. از نگاه معظم‌له، در همه مذاکرات و تعاملات خارجی، استقلال همه‌جانبه کشور باید حفظ شود و نباید هرگز استقلال خود را معامله کنیم. همچنین دفاع از حقوق همه مسلمانان، برقراری روابط صلح‌آمیز با دولت‌هایی که در حال جنگ و دشمنی با جمهوری اسلامی نیستند، پرهیز از دخالت در امور داخلی سایر کشورها و در عین حال حمایت از مبارزات حق‌طلبانه مستضعفان در برابر مستکبران در هر نقطه از جهان، از اصول خدشه‌ناپذیر سیاست خارجی جمهوری اسلامی به شمار می‌رود.
بر اساس این مبانی، ملت ایران نباید در برابر قدرت‌های سلطه‌گر مرعوب شود و روحیه استکبارستیزی نیز یکی از مهم‌ترین مصادیق عمل انقلابی است. آقای شهید ایران، معتقد بودند نباید با دشمن «خیال‌پردازی» کرد. یعنی تصور اینکه دشمن با یک توافق یا لبخند، ماهیتش را تغییر می‌دهد نگاه کاملا غلطی است. استراتژی ایشان «تعامل در عین عدم اعتماد» بود. یعنی کانال‌های دیپلماتیک باز بمانند تا دشمن را شناخت و مدیریت کرد، اما هرگز به آنها تکیه نکرد.
یکی دیگر از برجسته‌ترین اقدامات دیپلماتیک در اندیشه رهبر شهید، شکستن انحصار غرب در روابط بین‌الملل ایران بود. ایشان دریافتند که برای خروج از تنگنای تحریم‌ها و فشارها، باید «مرکز ثقل» روابط را از غرب به شرق و همچنین به کشورهای همسایه تغییر داد. این کار باعث شد، ایران از یک جزیره محاصره شده به یک «پل ارتباطی» بین شرق و غرب تبدیل شود و هزینه فشار بر ایران برای آمریکا بالا برود. از منظر دیگر قائد شهید، دیپلماسی را محدود به یک نهادی به نام وزارت امور خارجه نمی‌دیدند و معتقد بودند مجموعه مدیریت کلان نظام، متصدی مسئله دیپلماسی است اما دستگاه تخصصی و ستاد اصلی دیپلماسی، وزارت امور خارجه است.
این مطلب را حسین نوش‌آبادی، مدیرکل پارلمانی و قوانین وزارت امور خارجه و سفیر پیشین ایران در عمان گفت. او با بیان اینکه قائد عظیم‌الشأن شهیدمان برای موفقیت حوزه سیاست خارجی، همواره توصیه می‌فرمودند که باید وفادارترین، صمیمی‌ترین، خوش‌فکرترین و پرانگیزه‌ترین افراد در دستگاه دیپلماسی کشور گرد هم بیایند تا بتوانند تهدیدها را به فرصت تبدیل و از منافع ملی کشور حراست کنند و می‌فرمودند آن دستگاهی که می‌تواند جلوی تهاجم دشمن را بگیرد و منافع کشور را تامین کند و پیام دنیاپسند کشور را به جهانیان برساند، اعتماد ایجاد کند و رابطه منطقی به وجود بیاورد و مجموعه کارآمدی درست کند، دستگاه دیپلماسی است، گفت: رهبر شهیدمان در دیدارهای متعددی که با مسئولان وزارت امور خارجه و سفرا داشتند، بر لزوم ابتکار عمل، مهارت، هوشمندی، سرعت عمل، پیگیری و برنامه‌ریزی جامع و تفصیلی در دستگاه دیپلماسی کشور تاکید و تصریح داشتند و معتقد بودند مهم‌ترین اصل در سیاست خارجی، حمایت از هویت نظام اسلامی و پافشاری بر اصول و ارزش‌هاست و جمهوری اسلامی ایران، اصول و ارزش‌های خود را که عزت ملی است، با هیچ چیز معاوضه نخواهد کرد.
آری! توصیه‌های آیت‌الله خامنه‌ای (ره) به دست‌اندرکاران دستگاه دیپلماسی باید همیشه مورد توجه قرار گیرد؛ آقای شهیدمان در دیدارهای متعددی که با مسئولان وزارت امور خارجه و سفرا داشتند، بر لزوم ابتکار عمل، مهارت، هوشمندی، سرعت عمل، پیگیری و برنامه‌ریزی جامع و تفصیلی در دستگاه دیپلماسی کشور تاکید و تصریح داشتند و معتقد بودند مهم‌ترین اصل در سیاست خارجی، حمایت از هویت نظام اسلامی و پافشاری بر اصول و ارزش‌هاست و جمهوری اسلامی ایران، اصول و ارزش‌های خود را که عزت ملی است، با هیچ چیز معاوضه نخواهد کرد.
دیپلماسی در اندیشه رهبر شهید، در یک جمله و آن «دیپلماسی عزت» تعریف می‌شود. در این مکتب، دیپلماسی باید برگرفته از چهار مؤلفه راهبردی باشد:
۱. میدان: قوی باشید تا در میز مذاکره صدایتان به خوبی شنیده شود.
۲. منطقه: متحدان خود را تقویت کنید تا تنها نباشید.
۳. جهان: روابط خود را متنوع کنید تا وابسته نباشید.
۴.  مذاکره: خطوط قرمز را شفاف کنید تا دشمن حد خود را بداند.