آگاه: امروز، پس از شهادت ایشان و در روزهایی که ایران با کاهش نرخ باروری و ورود تدریجی به دوره سالمندی روبهروست، بازخوانی آن هشدارها، صرفا مرور چند سخنرانی نیست؛ مرور منظومهای از اندیشه است که جمعیت را نه یک شاخص آماری، بلکه یکی از پایههای اقتدار و آینده کشور میدانست.
آنچه در مجموعه بیانات رهبر شهید انقلاب درباره جمعیت جلب توجه میکند، استمرار این دغدغه است. از دیدار با دانشجویان و نخبگان گرفته تا نشست با مداحان، نمایندگان مجلس، فعالان اقتصادی و ائمه جمعه، جمعیت همواره یکی از موضوعاتی بود که به آن بازمیگشتند؛ گویی نگران بودند بحرانی در حال شکلگیری است که آثارش نه امروز، بلکه سالها بعد آشکار خواهد شد. شاید یکی از روشنترین این هشدارها، آبان ۱۳۹۸ بیان شد؛ زمانی که فرمودند: «اگر چنانچه به مسئله موالید و فرزندآوری بیتوجهی بشود، ۲۰ سال آینده وارد یک مسیری خواهیم شد که دیگر کار برایمان بسیار مشکل خواهد شد.» آن روز، این جمله برای بسیاری یک پیشبینی بلندمدت بود؛ اما امروز، با انتشار آمارهای رسمی درباره کاهش موالید و حرکت هرم سنی کشور به سمت سالمندی، بیش از آنکه یک پیشبینی به نظر برسد، یادآور هشداری است که زودتر از زمان خود شنیده شد.
جمعیت؛ سرمایهای برای اقتدار
در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، جمعیت هرگز یک مسئله صرفا اجتماعی یا خانوادگی نبود. ایشان بارها از «جمعیت جوان» به عنوان یکی از مهمترین سرمایههای کشور یاد کردند و آن را با پیشرفت علمی، رشد اقتصادی، امنیت ملی و آینده تمدنی ایران پیوند زدند.
در سخنرانی نوروزی سال ۱۳۹۹، در اوج روزهای کرونایی، تصریح کردند: «امروز حفظ جمعیت جوان کشور یکی از ابزارهای قوت است... اگر چنانچه موالید در این کشور به قدر لازم و به قدر کافی تولید نشوند، چند سال دیگر نسل جوان در کشور کمیاب خواهد شد. آن وقت کشوری که در آن جوان کم است، پیشرفتش هم کم است.»
چند ماه بعد نیز در دیدار نمایندگان مجلس گفتند: «بایستی به جد مسئله فرزندآوری را مهم دانست و از پیری جمعیت ترسید.» سپس دلیل این نگرانی را در یک جمله خلاصه کردند؛ جملهای که شاید چکیده نگاه ایشان به مسئله جمعیت باشد: «یکی از پرفایدهترین ثروتهای یک کشور، جمعیت جوان است.»
مطالبه از مسئولان، نه صرفا توصیه به مردم
یکی از برداشتهای نادرست درباره نگاه رهبر شهید انقلاب این است که گمان شود دغدغه ایشان تنها به توصیه برای فرزندآوری محدود بود. مرور بیانات ایشان، تصویری متفاوت ارائه میدهد. در کنار تاکید بر اهمیت خانواده و فرزند، بارها از مسئولان خواستند موانع اقتصادی و اجتماعی را از پیش پای جوانان بردارند.
دکتر مرضیه وحیددستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، در گفتوگوی اخیر خود با اشاره به همین رویکرد میگوید: رهبر انقلاب همواره از مسئولان میخواستند مسئله جمعیت را صرفا به فرهنگسازی محدود نکنند، بلکه با سیاستگذاری و برنامهریزی، شرایط ازدواج، فرزندآوری و حمایت از خانواده را فراهم کنند. همین نگاه بود که بعدها در سیاستهای کلی جمعیت و قوانین حمایتی نیز بازتاب یافت. از منظر ایشان، فرهنگسازی بدون حمایت عملی، راه به جایی نمیبرد و سیاستگذاری نیز بدون تغییر نگرش عمومی، نتیجه مطلوب نخواهد داشت.
رهبر شهید انقلاب بارها نسبت به پیامدهای ترویج فرهنگ کمفرزندی هشدار دادند و آن را یکی از عوامل شکلگیری وضعیت امروز دانستند. در دیدار مداحان اهلبیت (ع) در سال ۱۳۹۸ گفتند: «جامعه پیر نمیتواند به آن قلهها برسد؛ همه پیشرفتهای ما تا امروز به برکت حضور جوانها بوده.»
آخرین مواضع ایشان نیز نشان میداد این دغدغه همچنان زنده است. دی ۱۴۰۲، در دیدار ائمه جمعه سراسر کشور، «جوانی جمعیت» را «یک مسئله حیاتی» خواندند و با استناد به آیه «اِن یَکونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللَهُ مِن فَضلِهِ» تاکید کردند که نباید نگرانیهای اقتصادی، مانعی برای ازدواج و تشکیل خانواده شود؛ بلکه این وعده الهی باید برای مردم تبیین شود.
میراث یک نگاه
امروز که رهبر شهید انقلاب در میان ما نیستند، بازخوانی اندیشه ایشان درباره جمعیت، بیش از آنکه مرور گذشته باشد، نگاهی به آینده است. آیندهای که در آن، جمعیت نه فقط یک عدد در جداول آماری، بلکه سرمایهای برای حفظ پویایی، قدرت و پیشرفت کشور به شمار میرود. شاید به همین دلیل است که وقتی امروز به مجموعه سخنان ایشان درباره جمعیت رجوع میکنیم، بیش از هر چیز یک ویژگی به چشم میآید؛ تداوم یک دغدغه. دغدغهای که سالها پیش مطرح شد، بارها تکرار شد و امروز، در پرتو واقعیتهای جمعیتی کشور، بیش از همیشه قابل فهم است. شاید این، یکی از مهمترین میراثهای فکری رهبر شهید انقلاب در حوزه خانواده و جمعیت باشد؛ اینکه آینده ایران، پیش از هر چیز، به آینده خانواده ایرانی گره خورده است.
نظر شما