آگاه: قرآن کریم جامعه اسلامی را همواره به حفظ عزت، استقلال و مقاومت در برابر نظام سلطه فراخوانده است. آنچه مسلم است این مقاومت، در نبرد نظامی محدود نمی‌شود و قطعا شامل مقاومت فرهنگی، اقتصادی، رسانه‌ای و سیاسی نیز می‌شود. در عصر ارتباطات و گسترش رسانه‌های جمعی، بسیاری از منازعات در قالب جنگ شناختی و عملیات روانی شکل می‌گیرد، تحلیل و تعمق در آموزه‌های قرآنی در کنار بازخوانی اندیشه سیاسی رهبران انقلاب اسلامی می‌تواند الگوی جامعی برای مدیریت این تحولات فراهم آورد.

۱. جهاد کبیر؛ راهبرد بنیادین مقاومت
مهم‌ترین مبنای قرآنی مقاومت در برابر سلطه، آیه ۵۲ سوره فرقان است:
«فَلَا تُطِعِ الْکافِرِینَ وَجَاهِدْهُم بِهِ جِهَادا کبِیرا»
علامه طباطبایی در المیزان تصریح می‌کند که مقصود از «به»، قرآن کریم است. یعنی به وسیله قرآن با آنها وارد عملیات جهاد شوید. بنابراین مقصود این آیه شریفه از جهاد کبیر، مبارزه‌ای فرهنگی، معرفتی و تمدنی برای جلوگیری از سلطه فکری دشمن بر امت اسلامی است.
رهبری شهید انقلاب اسلامی نیز در دیدار مسئولان نظام درباره این آیه فرمودند:
«جهاد کبیر یعنی تبعیت نکردن از دشمن؛ اطاعت نکردن از دشمن.»
این بیان، نیز جهاد کبیر را راهبردی برای حفظ استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی معرفی می‌کند.

۲. امید؛ سرمایه راهبردی جامعه مؤمن
پس از شکست ظاهری مسلمانان در جنگ احد، قرآن کریم آنان را چنین خطاب می‌کند:
«وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» (آل‌عمران: ۱۳۹)
این آیه نشان می‌دهد که شکست روانی، خطرناک‌تر از شکست نظامی است. جامعه‌ای که امید خود را از دست بدهد، قدرت تصمیم‌گیری و مقاومت در برابر نظام سلطه را نیز از دست خواهد داد. 
از همین رو، یکی از مهم‌ترین اهداف جنگ شناختی دشمن، ایجاد یأس و ناامیدی در افکار عمومی است. آیت‌الله خامنه‌ای نیز بارها تاکید کرده‌اند که دشمن با تبلیغات و جنگ نرم می‌کوشد مردم را مأیوس کند و آنان را از صحنه خارج سازد.

۳. وحدت؛ مهم‌ترین عامل شکست دشمن
قرآن کریم می‌فرماید:
«وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکمْ» ) انفال: ۴۶)
این آیه شریفه یکی از مهم‌ترین اصول امنیت ملی را تبیین می‌کند؛ اختلاف داخلی، زمینه نفوذ دشمن را هموار می‌سازد. تجربه بسیاری از بحران‌ها نیز نشان داده است که شکاف‌های اجتماعی و سیاسی، بیش از تهدید نظامی، زمینه‌ساز تضعیف کشورها بوده است. بر همین اساس، حفظ انسجام اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی از الزامات مقاومت پایدار به شمار می‌آید.

۴. قدرت؛ شرط بازدارندگی
قرآن دستور می‌دهد:
«وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ»(انفال: ۶۰)
واژه «قوه» مفهومی گسترده دارد و شامل قدرت نظامی، علمی، اقتصادی، فناوری، رسانه‌ای و فرهنگی می‌شود.
آیت‌الله خامنه‌ای نیز در بیانات مختلف تاکید کرده‌اند:
«راه علاج، قوی شدن است.»
ایشان قدرت را مهم‌ترین عامل بازدارندگی در برابر تهدیدهای خارجی می‌دانستند. اتفاقات اخیر هم نشان داد که آنچه عامل بازدارنگی دشمن استعمارگر است، توانایی و قدرت در همه زمینه‌ها از جمله عرصه نظامی است.

۵. بصیرت در برابر جنگ ترکیبی
امروزه بسیاری از تهدیدها از مسیر رسانه، فضای مجازی، تحریم اقتصادی، عملیات روانی و جنگ روایت‌ها اعمال می‌شود. از منظر قرآن، مقابله با این تهدیدها نیازمند بصیرت است.
خداوند می‌فرماید:
«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَینُوا» (حجرات: ۶)
اصل «تبین» در این آیه، یکی از مهم‌ترین مبانی مقابله با شایعه، اخبار جعلی و عملیات روانی محسوب می‌شود؛ مبحثی که در ادبیات امنیتی، از آن با عنوان «جنگ شناختی» یاد می‌شود.
بنابراین باید گفت:
راهبرد قرآنی مقابله با دشمن بر پنج اصل اساسی استوار است:
جهاد کبیر و نفی سلطه‌پذیری.
امید و استقامت در برابر فشارها.
وحدت و انسجام ملی.
افزایش قدرت در همه عرصه‌ها.
بصیرت و آگاهی در برابر جنگ شناختی.
این اصول، در کنار یکدیگر، الگویی جامع برای حفظ استقلال و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تهدیدهای خارجی ارائه می‌کنند. در عین حال، تحلیل راهبردی مستلزم توجه همزمان به ظرفیت‌های داخلی، چالش‌های اقتصادی، اجتماعی و رسانه‌ای و نیز ارزیابی واقع‌بینانه از توانایی‌ها و محدودیت‌های همه بازیگران است. از این منظر، مقاومت در اندیشه قرآنی علاوه بر ایستادگی در برابر تهدید، زمینه سازی برای ساختن جامعه‌ای توانمند، آگاه، امیدوار و منسجم است.

منابع: 
۱- قرآن کریم.
۲- طباطبایی، سیدمحمدحسین. تفسیر المیزان.
۳- آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، بیانات در دیدار مسئولان نظام، ۲۵ خرداد ۱۳۹۵.
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=۳۲۹۶۳
۴- پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.https://farsi.khamenei.ir