آگاه: تورم فقط قیمت کالاها را بالا نبرده، بلکه نوع انتخاب مردم را نیز تغییر داده است. کالایی که زمانی خریدنش به صورت دست‌دوم چندان قابل تصور نبود، امروز می‌تواند انتخاب اقتصادی یک خانواده باشد. بازار سمساری‌های میدان امام حسین سال‌هاست یکی از مراکز شناخته‌شده خرید و فروش لوازم دست‌دوم است. اما فعالان این بازار می‌گویند نوع کالاهایی که خرید و فروش می‌شود، تغییر کرده است.
عبدالله احمدی، یکی از فروشندگان این بازار در گفت‌وگو با «آگاه» می‌گوید: قبلا بیشتر وسایل خاص، قدیمی یا حتی آنتیک را می‌آوردند و مشتری هم برای همان چیزها می‌آمد. اما الان تقریبا هر چیزی که قابل استفاده باشد، مشتری دارد. او ادامه می‌دهد: الان دیگر فقط دنبال مبل و یخچال و وسایل گران نیستند. بشقاب، لیوان، وسایل آشپزخانه و حتی چیزهایی که قبلا فکر نمی‌کردیم کسی بخواهد، فروخته می‌شود. به گفته این فروشنده، دامنه کالاهای موجود در بازار آنقدر گسترده شده که حتی پرده‌های پاره اتاق نیز در میان وسایل دست‌دوم دیده می‌شود. این وضعیت نشان می‌دهد بازار دست‌دوم صرفا به دلیل علاقه به کالاهای قدیمی رونق نگرفته است بلکه بخشی از رونق امروز آن حاصل تغییر شرایط اقتصادی و پایین آمدن آستانه خرید خانوارهاست.

جهیزیه‌ای که دیگر نو نیست
یکی از تغییرات قابل توجه در رفتار مصرف‌کنندگان، حضور زوج‌های جوان و خانواده‌هایی است که برای تهیه جهیزیه به بازار دست‌دوم مراجعه می‌کنند.
فروشنده بازار دست‌دوم فروشی در میدان امام حسین می‌گوید: خیلی‌ها برای جهیزیه می‌آیند. دنبال وسیله‌ای هستند که تمیز و مرتب باشد و قیمتش هم مناسب‌تر از جنس نو باشد. به گفته او، اگر یک دست مبل سالم و تمیز وارد مغازه شود، معمولا مدت زیادی روی دست فروشنده نمی‌ماند و خیلی زود مشتری پیدا می‌کند. این تغییر رفتار را می‌توان در شرایطی درک کرد که خرید یک دست کامل لوازم خانه برای یک زوج جوان، به یکی از هزینه‌های سنگین شروع زندگی تبدیل شده است. بنابراین بخشی از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند به جای اینکه تمام وسایل را نو بخرند، کالاهای سالم و کم‌کارکرد را با قیمت پایین‌تر تهیه کنند.

بازنشسته‌ها هم مشتری بازار دست‌دوم شدند
در میان مشتریان بازار دست‌دوم، گروه دیگری نیز حضور دارند که شرایط اقتصادی آنها را به سمت این بازار سوق داده است؛ بازنشسته‌ها. برای بخشی از بازنشستگان که درآمدشان با افزایش هزینه‌های زندگی هم‌پای تورم رشد نکرده، خرید لوازم خانه و جهیزیه با قیمت‌های بازار نو دشوار شده است. در نتیجه برخی از آنها برای تهیه وسایل ضروری زندگی یا کمک به فرزندان و اعضای خانواده، به سراغ بازار دست‌دوم می‌روند.
یک وسیله سالم و تمیز که در بازار نو چند برابر قیمت دارد، در بازار دست‌دوم می‌تواند با هزینه بسیار پایین‌تری تهیه شود. همین اختلاف قیمت برای خانواری که باید هزینه مسکن، خوراک، درمان و سایر مخارج روزمره را نیز تامین کند، تعیین‌کننده است. در واقع برای بخشی از این مشتریان، خرید دست‌دوم دیگر یک انتخاب سلیقه‌ای نیست راهی برای مدیریت بودجه خانوار است.

اینستاگرام، ویترین جدید لباس‌های دست‌دوم
رونق بازار دست‌دوم فقط به سمساری‌ها و خیابان‌های قدیمی شهر محدود نمانده است. در سال‌های اخیر، فضای مجازی نیز به یکی از محل‌های خرید و فروش کالاهای کارکرده تبدیل شده است.
برخی صفحات اینستاگرامی با تمرکز بر لباس‌های دست‌دوم فعالیت می‌کنند و حتی برای فروش این لباس‌ها ایونت برگزار می‌کنند. البته در این بخش، موضوع فقط قیمت نیست. برخی از این صفحات با شعارهای محیط‌زیستی تلاش می‌کنند فرهنگ استفاده دوباره از لباس را ترویج کنند. استدلال آنها این است که بسیاری از افراد در کمدهایشان لباس‌هایی دارند که مدت‌هاست نمی‌پوشند لباس‌هایی که هنوز سالم هستند اما به دلایل مختلف دیگر مورد استفاده صاحبشان قرار نمی‌گیرند. پس چرا این لباس‌ها باید دور ریخته شوند؟
اگر یک لباس سالم بتواند دوباره مورد استفاده فرد دیگری قرار بگیرد، هم صاحب قبلی می‌تواند بخشی از هزینه خود را جبران کند و هم لباس دوباره وارد چرخه مصرف می‌شود. این فعالان فضای مجازی می‌گویند در شرایطی که بسیاری از افراد تعداد زیادی لباس در کمد خود دارند که دیگر استفاده نمی‌کنند، می‌توان این لباس‌ها را به فرد دیگری سپرد تا دوباره استفاده شود. این نگاه، برخلاف گذشته، خرید دست‌دوم را صرفا به مسئله «نداشتن پول کافی» محدود نمی‌کند بلکه آن را به موضوعاتی مانند کاهش دورریز، استفاده مجدد و مصرف مسئولانه نیز پیوند می‌دهد. البته در کنار این نگاه محیط‌زیستی، واقعیت اقتصادی نیز همچنان یکی از مهم‌ترین محرک‌های بازار است. وقتی قیمت لباس نو افزایش پیدا کرده، طبیعی است که بخشی از مشتریان به گزینه‌های ارزان‌تر فکر کنند.

خرید و فروش در پلتفرم‌های اینترنتی
بازار آنلاین نیز به این روند سرعت داده است. امروز بسیاری از خانواده‌ها برای فروش لوازم خانه‌ای که دیگر به آن نیاز ندارند، سراغ پلتفرم‌های اینترنتی می‌روند. مبل، میز، صندلی، لوازم آشپزخانه، وسایل برقی و ده‌ها کالای دیگر در این پلتفرم‌ها عرضه می‌شود و برخی کالاها مدت زیادی در انتظار مشتری نمی‌مانند. برای فروشنده، این امکان وجود دارد که وسیله‌ای را که دیگر استفاده نمی‌کند، به پول تبدیل کند و برای خریدار نیز فرصت خرید کالایی با قیمت پایین‌تر از بازار نو فراهم می‌شود. در نتیجه یک وسیله می‌تواند چند بار وارد چرخه مصرف شود یک خانواده آن را بفروشد، خانواده دیگری آن را بخرد و پس از مدتی دوباره به فرد دیگری منتقل شود. تورم مردم را فقط به خرید ارزان‌تر سوق نداده؛ بلکه مفهوم «مصرف» را هم تغییر داده است. حالا بسیاری از خانوارها پیش از خرید کالای نو، بازار دست‌دوم را بررسی می‌کنند و گاهی چیزی را که چند سال پیش حاضر نبودند کارکرده آن را بخرند، امروز به دلیل قیمت، سلامت و صرفه اقتصادی انتخاب می‌کنند.