آگاه: اقتصاد خانواده فقط به میزان درآمد مربوط نیست؛ مسئله مهمتر، نحوه سازماندهی همین منابع محدود است. اینکه چه چیزی امروز خرج شود، چه چیزی برای فردا بماند، کدام نیاز اولویت دارد و کدام هزینه را میتوان عقب انداخت. در این میان، زنان در بسیاری از خانوادهها به دلیل ارتباط مستقیم با امور روزمره خانه، خرید، تغذیه، تربیت فرزندان و برنامهریزی برای نیازهای آینده، نقش مهمی در تنظیم دخل و خرج پیدا کردهاند. در بسیاری از خانوادهها نیز درآمد مرد در اختیار زن قرار میگیرد تا او هزینههای خانه و فرزندان را مدیریت کند و بخشی را برای آینده کنار بگذارد.
اقتصاد خانه فقط خرج کردن نیست
طیبه مجردیان، کارشناس حوزه مطالعات زنان در گفتوگو با «آگاه» زنان را هم «نیروی مولد» و هم «مدیر مالی» خانواده توصیف کرد؛ نقشی که از گذشته وجود داشته و محدود به زندگی امروز نیست.
وی افزود: زنان در گذشته هم نقش مولد را در خانه ایفا میکردند، مثلا زنانی که در روستا کار میکردند یا مشغول امر کشاورزی بودند یا در زمینه دامداری اشتغال داشتند. زنان همواره در صنایع دستی نقش پیشرو داشتند و نقشآفرینان اصلی صنایعی از جمله پارچهبافی و حصیربافی و هر چیزی که قابلیت تولید داشته است، بودهاند. یعنی آنچه امروز از آن با عنوان «کسبوکار خانگی» یا «مشاغل خانگی» یاد میشود، برای بسیاری از زنان نسلهای گذشته بخشی از زندگی اقتصادی بوده است. این کارشناس حوزه زنان درباره نقش زن در انضباط مالی خانواده اینگونه توضیح داد: زن در این امر میتواند نقش مولد سرمایه و همچنین نقش مدیر منابع مالی را داشته باشد. اینکه چگونه با منابع محدودی که در خانه داریم، بتوانیم مدیریت مالی کنیم، به طوری که همه نیازهای خانه برطرف شود. به معنای دقیقتر اینجا نقش افراد در مدیریت مالی خانه یا مدیریت دخل و خرج خانه مهم است. وی تاکید کرد: نقش زن در اقتصاد خانه فقط تولید پول نیست. گاهی مهمترین کار، جلوگیری از هدر رفتن پول است.
پساندازهای کوچک برای روزهای بزرگ
مجردیان در ادامه بیان کرد: مادری که خرید خانه را برنامهریزی میکند، مواد غذایی را دور نمیریزد، برای هزینههای مدرسه فرزند از چند ماه قبل کنار میگذارد، میان خواسته و نیاز تفاوت میگذارد و خریدهای غیرضروری را به تعویق میاندازد، در واقع بخشی از اقتصاد خانواده را مدیریت میکند؛ حتی اگر یک ریال هم درآمد مستقیم نداشته باشد. وی همچنین گفت: همان پولهای کوچک که شاید در نگاه اول چندان مهم به نظر نرسند، در طول زمان به ذخیرهای تبدیل میشوند که میتواند در یک روز سخت، بخشی از فشار اقتصادی خانواده را کم کند.
این کارشناس حوزه زنان همچنین تاکید کرد: این نقش در شرایط سخت اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا میکند. وقتی هزینهها افزایش پیدا میکنند و فاصله میان درآمد و مخارج کمتر میشود، خانواده بیش از هر زمان دیگری به «آیندهنگری» نیاز دارد.
اینجاست که همان تجربه قدیمی پسانداز و تدبیر میتواند شکل تازهای پیدا کند؛ از یک دفتر ساده برای ثبت دخل و خرج تا ایجاد صندوق اضطراری، از برنامهریزی خرید تا پساندازهای کوچک اما مستمر.
مادر؛ اولین معلم سواد مالی
مادران البته فقط مدیران امروز خانواده نیستند؛ آنها میتوانند مدیران اقتصادی نسل بعد هم باشند. کودکی که از مادرش میآموزد هر چیزی را نباید خرید، وسایل را نباید هدر داد، برای یک نیاز مهم باید از قبل پول کنار گذاشت و میان «داشتن» و «مصرف کردن» تفاوت وجود دارد، در واقع نخستین درسهای سواد مالی را در خانه فرا میگیرد.
برخی پژوهشها و گزارشهای منتشرشده نیز بر همین نقش زنان در آموزش الگوی مصرف و استفاده بهینه از منابع به فرزندان تاکید کردهاند. البته نباید از این نقش، مسئولیتی یکطرفه ساخت. مدیریت اقتصاد خانواده وظیفه مشترک اعضای خانواده است و قرار نیست دشواریهای اقتصادی فقط با صرفهجویی زنان جبران شود.
اتفاقا آنچه اهمیت دارد، افزایش قدرت تصمیمگیری و مشارکت اقتصادی زنان است؛ چه از مسیر مدیریت بهتر منابع، چه از طریق اشتغال و چه با تبدیل مهارتهایشان به درآمد. زن امروز میتواند همان تدبیر مادران گذشته را با ابزارهای جدید همراه کند. فروش محصولات خانگی در فضای مجازی، خیاطی، آشپزی و تهیه محصولات غذایی، صنایع دستی، آموزش مهارت، ارائه خدمات تخصصی یا هر فعالیتی که متناسب با توانایی و شرایط خانواده باشد، میتواند بخشی از ظرفیت اقتصادی خانه را فعال کند.
آن ذخیرهای که یک روز «رو» میشد
شاید به همین دلیل است که در خاطره بسیاری از خانوادهها، وقتی بحران از راه میرسد، یک جمله آشنا شنیده میشود: «مامان یه چیزی کنار گذاشته.» این فقط چند اسکناس یا یک قطعه طلا نیست؛ پشت آن، سالها مدیریت، صرفهجویی، آیندهنگری و گاهی حتی چشمپوشی از خواستههای شخصی قرار دارد. همان ذخیرهای که ممکن است روزی برای شهریه فرزند، درمان، اجاره خانه، تعمیر خودرو یا یک خرج ناگهانی به کار بیاید و خانواده را از یک بحران عبور دهد.
اقتصاد خانواده شاید روی کاغذ با عدد و رقم تعریف شود، اما در زندگی واقعی گاهی شکل دیگری دارد: دستی که خرج را حساب میکند، چشمی که نیاز فردا را میبیند و مادری که پیش از رسیدن روز مبادا، سهمی برای آن کنار گذاشته است. شاید یکی از مهمترین سرمایههای خانواده در روزهای سخت، همین توانایی زنان برای تبدیل درآمد محدود امروز به امنیت بیشتر فردا باشد.
نظر شما