آگاه: جنگ، حتی هنگامی که با ایستادگی و مقاومت به پایان می‌رسد، درس‌هایی دارد که نادیده گرفتن آنها می‌تواند هزینه‌های سنگینی به همراه داشته باشد. در محیط امنیتی امروز، پیروزی در میدان تنها به معنای عبور از یک رویارویی نیست؛ بلکه توانایی شناخت نقاط قوت و ضعف، اصلاح شیوه‌های دفاعی و آماده شدن برای مواجهه با تهدیدهایی است که ممکن است شکل و ابعاد متفاوتی داشته باشند. از همین منظر، سخنان سرلشکر علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، درباره ضرورت بازآرایی و بازیابی توان دفاعی کشور را باید فراتر از یک توصیه سازمانی و در چارچوب الزامات راهبردی امنیت ملی ارزیابی کرد. تجربه جنگ‌های اخیر نشان داده است که ماهیت درگیری‌های نظامی به‌سرعت در حال تغییر است. میدان نبرد دیگر صرفا به رویارویی مستقیم یگان‌ها و تجهیزات محدود نمی‌شود؛ جنگ الکترونیک، عملیات سایبری، جنگ اطلاعاتی، پهپادها، هوش مصنوعی و عملیات شناختی، ابعاد تازه‌ای به معادلات دفاعی افزوده‌اند. در چنین شرایطی، اتکا به الگوهای گذشته، بدون بازنگری مستمر در روش‌ها و ابزارها، نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای آینده باشد.
جمهوری اسلامی ایران که همواره بر دفاع از تمامیت ارضی و استقلال خود تاکید داشته است، برای حفظ این رویکرد به توان دفاعی متناسب با تهدیدهای روز نیاز دارد. بازآرایی دفاعی پیش از هر چیز به معنای تبدیل تجربه به دانش، دانش به فناوری و فناوری به قدرت عملیاتی است. ثبت و تحلیل دقیق رویدادهای میدانی، شناسایی خلأهای احتمالی و اصلاح ساختارها باید به روندی مستمر در مجموعه نیروهای مسلح تبدیل شود؛ روندی که نتیجه آن افزایش آمادگی، کاهش آسیب‌پذیری و ارتقای توان پاسخگویی به تهدیدها باشد.در این میان، تقویت بازدارندگی جایگاهی محوری دارد. بازدارندگی زمانی معنا پیدا می‌کند که طرف مقابل در محاسبات خود به این نتیجه برسد که هرگونه تعرض، با هزینه‌ای جدی و غیرقابل چشم‌پوشی روبه‌رو خواهد شد. تحقق چنین وضعیتی، مستلزم برخورداری از توان دفاعی قابل اتکا، شناخت دقیق تحولات منطقه‌ای و توسعه متوازن ظرفیت‌های نظامی است. ارتقای توان موشکی و پهپادی، تقویت پدافند هوایی، توسعه تجهیزات دریایی و پیشرفت در حوزه‌های الکترونیک و ارتباطات امن، در کنار افزایش دقت و اثربخشی سامانه‌ها، می‌تواند به تقویت این مولفه راهبردی کمک کند. البته قدرت دفاعی را نمی‌توان تنها با شمار تجهیزات یا حجم اعتبارات سنجید. در شرایط محدودیت منابع، آنچه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، انتخاب اولویت‌های درست و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود است. تاکید رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بر اقتصاد دفاعی، ارتقای بهره‌وری و هدایت منابع به ماموریت‌های اولویت‌دار، از همین منظر قابل توجه است. توسعه همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان، بخش خصوصی و صنایع داخلی، علاوه بر کاهش وابستگی، می‌تواند مسیر دستیابی به فناوری‌های پیشرفته و متناسب با نیازهای عملیاتی کشور را هموار کند.
در کنار فناوری و تجهیزات، نباید از اهمیت نیروی انسانی غافل شد. هیچ ساختار دفاعی، صرف‌نظر از سطح پیشرفت فناوری آن، بدون نیروی انسانی متخصص، آموزش‌دیده و باانگیزه نمی‌تواند ماموریت خود را به‌درستی انجام دهد. توجه به معیشت کارکنان نیروهای مسلح، ارتقای خدمات درمانی و بیمه‌ای و حمایت از خانواده‌ها و بازنشستگان، صرفا اقدامی رفاهی نیست؛ بلکه بخشی از الزامات حفظ آمادگی و تقویت سرمایه انسانی در ساختار دفاعی کشور به شمار می‌رود. نیرویی که از ثبات نسبی معیشتی و پشتیبانی مناسب برخوردار باشد، با تمرکز و اطمینان بیشتری می‌تواند مسئولیت‌های خطیر خود را دنبال کند. از سوی دیگر، حفاظت از اطلاعات و سرمایه‌های راهبردی کشور باید همگام با توسعه توان دفاعی پیش برود. در شرایطی که تهدیدهای اطلاعاتی و فناورانه بخش مهمی از معادلات امنیتی را شکل می‌دهند، تقویت ارتباطات امن، صیانت از داده‌ها و افزایش هماهنگی میان بخش‌های عملیاتی و پشتیبانی ضرورتی انکارناپذیر است. این اقدامات زمانی بیشترین اثربخشی را خواهند داشت که با همکاری نزدیک ارتش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فراجا و وزارت دفاع همراه شوند.
در نهایت، بازآرایی توان دفاعی زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که از سطح تاکیدات و برنامه‌ها فراتر رود و در قالب اهداف روشن، اولویت‌های مشخص و ارزیابی مستمر عملکرد دنبال شود. هم‌افزایی میان فرماندهان، مدیران صنعت دفاعی، مراکز علمی و مجموعه‌های پشتیبان می‌تواند این مسیر را هموارتر کند.
امنیت پایدار، محصول آمادگی دائمی است، نه واکنش مقطعی به تهدیدها. امروز، بهره‌گیری از درس‌آموخته‌های جنگ‌های اخیر، تقویت توان بومی، مدیریت هوشمندانه منابع و حمایت از سرمایه انسانی باید در یک مسیر واحد قرار گیرند؛ مسیری که هدف نهایی آن، افزایش قدرت دفاعی کشور، کاهش احتمال محاسبه اشتباه دشمن و تثبیت بازدارندگی موثر در برابر هرگونه تهدید علیه جمهوری اسلامی ایران است.