آگاه: در بازگشایی دانشگاه‌ها در سال تحصیلی جدید پوسترهایی در محل‌های جنایت دشمن آمریکایی-صهیونی در دانشگاه‌های کشور نصب شد با مضمون «با غرور وارد شوید» و همچنین پرچم ایران اسلامی در تمامی دانشگاه‌های کشور به اهتزاز درآمد. در این مجال نگاهی به موقعیت دانشگاه در جنگ سوم داریم.

راهیان نور: یادمان‌های پیشرفت
نسخه کت و شلواری و ادلکن زده قوم مغول در جریان دفاع مقدس دوم و سوم و فتنه مابین این دو هم به اماکن دانشگاهی آسیب‌هایی زد و هم تعدادی از اساتید و دانشجویان را به شهادت رساند. ساختمان فلسفه علم دانشگاه شریف؛ موسسه تحقیقات لیزر و پلاسمای دانشگاه شهید بهشتی، آزمایشگاه توسعه ماهواره دانشگاه علم و صنعت، مرکز هوش مصنوعی دانشگاه شریف، انستیتو پاستور ایران، پژوهشگاه هوافضا و ده‌ها مرکز دانشگاهی دیگر همراه با برخی محل‌های اقامت دانشجویان و اساتید، بخشی از مظاهر پیشرفت در ایران بودند که دشمن تاب دیدن آنها را نداشت. جا دارد بعد از بازسازی اینها، این محل‌ها تبدیل به یادمان‌هایی بشود برای مجاهدت‌های علمی در راه پیشرفت ایران و بشود مصداقی از ایده راهیان پیشرفت که شهید جمهور آن‌را برای اولین بار مطرح کرد.

آموزش در جنگ و پساجنگ
تجربیات آموزش مجازی در مواقع بحران اعم از کرونا و شرایط جوی و فضای جنگی همراه با نظرات کارشناسی، بسیاری از صاحبنظران تا مسئولین به این جمع‌بندی رسانده است که باید شیوه‌ای ترکیبی از آموزش را فارغ از جنگ یا پساجنگ دنبال کرد. آنچه به نظر نگارنده در این باره می‌رسد این است که در برگزاری کلاس‌ها که میزان حضوری یا مجازی بودنش بسته به شرایط متغیر است، محتواهای چندرسانه‌ای یا مکتوب توسط استاد در اختیار دانشجویانش قرار بگیرد تا اصل مطالب را در آنجا فرابگیرند و کلاس محلی برای پرسش و پاسخ، گفت‌وگو، ارائه دانشجویان، مباحث روز مرتبط با درس و... بشود. به‌نظر می‌رسد با این شیوه که جزییات اجرایی‌اش قابل تبیین است بتوان محدودیت‌های نظام‌ترمی واحدی را به نحوی دور زد.

سهم دانشگاه از مسئله جمعیت
شهادت هزاران هموطن ما از رهبر انقلاب تا نوزاد سه روزه را متوجهیم چه خسارتی است اما شاید به اندازه کافی متوجه خطر پیری جمعیت ناشی از اختلال در ازدواج و فرزندآوری نیستیم که به اندازه اولی صریح نیست اما مثل موریانه دارد به پایه‌های قدرت آسیب می‌زند. دانشگاه‌ها باید به تکالیفی که در این موضوع دارند از جمله ساخت و تکمیل خوابگاه‌های متاهلی و مهد کودک‌ها برای فرزندان اساتید و دانشجویان و... عمل کنند و اگر هم به‌هر دلیلی بودجه‌های مصوب پاسخگوی این موضوع نبود از ظرفیت‌های مردمی و خیریه و... در این باره استفاده بشود.

اقتصاد دانشگاه
در دانشگاه‌ها وام‌هایی برای اساتید و کارمندان و دانشجویان پیش‌بینی شده است. در رابطه با وام‌های دانشجویی به‌واسطه شرط بودن داشتن ضامن، بسیاری از دانشجویان که چنین ضامن‌هایی در اختیار ندارند از دریافت وام محروم می‌شوند. برای تامین مالی وام‌های دانشجویی می‌توان به‌جز بودجه‌های مصوب به محل‌های غیردولتی هم اندیشید، همچنین می‌توان بازنگری‌هایی در شرایط دریافت وام داشت تا دانشجویان بتوانند از این فرصت‌ها برای کمک به تحصیل و پژوهش و تشکیل خانواده و تامین مسکن و... خود استفاده کنند. همچنین می‌توان تدابیری داشت برای آنکه دانشجویان با کسب مجموعه‌ای از حداقل‌ها، از فرصت‌های کاری متناسب با رشته تحصیلی خود همزمان با تحصیل بهره‌مند بشوند تا مسائل اقتصادی و شخصی آنها معطل فارغ‌التحصیلی آنها نشود. نیز سازوکار امریه‌ها و طرح‌های سربازی نیازمند ارتقا و بازنگری‌ای است برای آنکه در اختیار افراد واجد شرایط بیشتری قرار بگیرد و از باری که سربازی بر اقتصاد و زندگی افراد دارد کاسته شود.

بازنگری سرفصل‌ها
مسئله بازنگری سرفصل‌های رشته‌های دانشگاهی مصوب وزارت عتف امری است که از مدت‌ها پیش آغاز شده، درباره برخی رشته‌ها محقق شده یا درحال تحقق است. ویژگی مهم سرفصل‌های جدید عبارت است از بیان فلسفه وجودی و فرصت‌های کاری رشته همراه با جزئیات ساختار دروس و منابع پیشنهادی دروس از گرایشات مختلف نویسندگان و اساتید. این مسئله نیازمند همتی است تا درباره تمامی رشته‌ها محقق شود و از طریق همین موضوع رشته‌ها در صورت لزوم حذف یا ادغام شود یا تغییرات جدی بکند و همچنین بستری برای شناسایی ظرفیت‌ها و خلأهای علم بومی در ساختار دانشگاهی کشور بشود.

هر دانشگاه یک پایگاه در شهر و محله
دانشگاه در قبال شهر و حتی محله‌ای که در آن مستقر است مسئولیت دارد و همچنین در قبال دانشجویانی که در اطرافش هستند ولو دانشجوی خودش نباشند. مسجد دانشگاه بستر مناسبی است برای ارتباط دانشگاه با محله و تعاملاتی که در این بستر می‌توان برقرار کرد. همچنین دانشجو باید بتواند در شهر محل سکونت یا مسافرت خود از دانشگاهی که آنجاست ولو دانشگاه محل تحصیلش نباشد با تمهیداتی بهره‌مند شود به‌خصوص محیط مطالعاتی و پژوهشی آن.

جبران عقب‌ماندگی نسبت به آموزش و پرورش و حوزه‌های علمیه
در حال حاضر کتاب‌های آموزش و پرورش و همچنین بسیاری از کتب حوزوی به‌راحتی در دسترس است و شاهد حجم متنوع و متکثری از تدریس‌های منتشره از این کتب هستیم اما چنین حدی از دسترسی راجع به کتب و تدریس‌های دانشگاهی وجود ندارد و وزیر علوم هم بدین موضوع اشاره داشت. از شروط توفیق دانشگاه این است که با این موج همراه بشود و به ادعای تحول‌خواهی خودش عامل باشد. همچنین لازم است که خلأهای ارتباطی دانشگاه با آ.پ و حوزه شناسایی شود و با تدابیری پر شود، از جمله شناسایی امتدادهایی که دروس آ.پ در دانشگاه می‌تواند داشته باشد، تعاملات بین علوم حوزوی و متناظرها و معادل‌هایش در علوم دانشگاهی و همچنین تدابیری برای بهره‌مندی دانشجویان و اساتید از حوزه بیشتر از تدابیر موجود.

نسل ششم دانشگاه؛ حرف نوی انقلاب در نهاد علم
این ایده نیازمند تبیین بیشتری است اما به‌نظر می‌رسد که می‌توان با لحاظ فرهنگ اسلامی ایرانی و مطالبات رهبران انقلاب، نسل ششمی از دانشگاه را داشت که ویژگی‌های نسل اول «آموزش» و دوم «پژوهش» و سوم «کارآفرینی» و چهارم «جامعه محوری» و پنجم «تمدن سازی» را داشته باشد و تبدیل به حرف نوی انقلاب در زمینه نهاد علم از نوع دانشگاهی بشود و این نسل ششم را می‌توان «دانشگاه انقلاب اسلامی» نامید.