آگاه: مذاکرات دیروز نمایش اقتدار ایران اسلامی بود؛ از این حیث که پس از حدود یک ماه لفاظیهای رئیسجمهور آمریکا و گسیل ادوات و تجهیزات نظامی میلیارد دلاری به منطقه غرب آسیا برای ترساندن ایران، این ایران بود که خواستههای خود را به واشنگتن دیکته کرد و در نتیجه، سردمداران کاخ سفید پذیرفتند که از مطالبات و زیادهخواهیهای خود در حوزههای موشکی و منطقهای دست بردارند و صرفا در باب موضوع هستهای، به مذاکره بپردازند. همچنین ۴۸ ساعت قبل از آغاز مذاکرات مسقط نیز ایران اسلامی از جدیدترین دستاورد حوزه نظامی آفندیاش یعنی موشک فراصوت خرمشهر۴ رونمایی کرد تا پیام اقتدار راهبردی خود در حوزه نظامی و میدان را به طرف مقابل مخابره کند.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه و مذاکرهکننده ارشد کشورمان بامداد دیروز، جمعه ۱۷ بهمن، وارد فرودگاه مسقط شد و مورد استقبال مقامات کشور عمان قرار گرفت. در این سفر مجید تختروانچی معاون سیاسی، کاظم غریبآبادی معاون حقوقی، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه، حمید قنبری معاون اقتصادی وزیر امور خارجه و تعدادی از دیپلماتهای ایرانی عراقچی را همراهی کردند.
دور تازه مذاکرات هستهای ایران و آمریکا بر اساس اعلام وزیر امور خارجه ایران، صبح روز جمعه در مسقط پایتخت عمان برگزار شد. استیو ویتکاف، فرستاده و نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا در امور غرب آسیا و جرد کوشنر، داماد و دستیار دونالد ترامپ از طرف ایالات متحده آمریکا عهدهدار گفتوگوها با ایران بودند. ویتکاف ساعاتی پیش از ورود هیات ایرانی وارد مسقط شده بود. یکی از اعضای هیات مذاکرهکننده آمریکایی، بردلی کوپر، فرمانده سنتکام بود. حضور او در هیات مذاکرهکننده آمریکایی توجه رسانهها را به خود جلب کرده بود.
مذاکرات هستهای؛ صدر اخبار رسانهها
مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در مسقط عمان روز جمعه در صدر اخبار رسانههای منطقهای قرار داشت. شبکه خبری المیادین که برای پوشش خبری این مذاکرات تیم رسانهای به عمان اعزام کرده، به پوشش لحظه به لحظه این نشست پرداخت. الجزیره قطر نیز نشست عمان را در صدر اخبار خود قرار داد و از قول وزارت خارجه ایران گزارش داد که عراقچی در دیدار با همتای عمانی خود، دیدگاهها و خواستههای تهران در مورد مذاکرات را مطرح کرد.
شبکه خبری العربیه وابسته به عربستان نیز با پوشش گسترده نشست مسقط، این دور از مذاکرات را حساس ارزیابی کرد. شبکه تلویزیونی الحدث عربستان نیز سخنان عراقچی را تیتر اصلی خبر خود کرده که گفته بود: ما با چشمانی باز و حسن نیت وارد مذاکره با آمریکا میشویم.
مذاکرات هستهای و غیرمستقیم ایران و آمریکا ساعت ۱۱:۱۰ روز جمعه ۱۷ بهمن، به طور رسمی آغاز شد. این مذاکرات در چند دور ادامه داشت. سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در دیدار نخست با همتای عمانی، طرح مقدماتی و مدنظر تهران برای مدیریت شرایط فعلی میان ایران و آمریکا و پیشبرد مذاکرات را ارائه کرد. این طرح توسط بدر بوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا منتقل شد و هیات آمریکایی به بررسی آن پرداخت.
ساعت ۱۰:۳۰ دیروز به وقت مسقط، سیدعباس عراقچی، وزیرخارجه کشورمان و هیات همراه عازم محل مذاکرات با آمریکا شدند تا دور دوم مذاکرات را آغاز کنند. همزمان با آغاز دور دوم مذاکرات، وزارت امور خارجه عمان در پیامی در حساب کاربری این وزارتخانه در ایکس نوشت: در چارچوب میزبانی سلطنت عمان از مذاکرات مربوط به پرونده هستهای ایران، صبح جمعه جناب آقای بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه، بهطور جداگانه رایزنیهایی با هیات ایرانی به ریاست جناب آقای دکتر سیدعباس عراقچی و نیز با هیات آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا و جرد کوشنر انجام داد. این رایزنیها بر فراهمسازی شرایط مناسب برای از سرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی متمرکز بود و در عین حال، با توجه به اهتمام طرفها برای موفقیت این گفتوگوها در راستای تحقق امنیت و ثبات پایدار، بر اهمیت آنها تاکید شد. وزیر امور خارجه سلطنت عمان همچنین بار دیگر بر تعهد این کشور به تداوم حمایت از گفتوگو و نزدیکسازی دیدگاههای طرفها تاکید کرد و آمادگی عمان را برای همکاری با شرکای مختلف بهمنظور دستیابی به راهحلهای سیاسی توافقی که با اهداف و انتظارات مورد نظر همسو باشد، اعلام کرد. وی در پایان، مراتب قدردانی عمیق خود را از تلاشهای کشورهای منطقه که از این مذاکرات حمایت میکنند، ابراز کرد.
عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در خلال مذاکرات و در اثنای گفتوگوها با همتای عمانیاش با اشاره به رویکرد جمهوری اسلامی ایران در بهرهگیری از دیپلماسی برای تامین منافع ملی ایران، در عین آمادگی کامل برای دفاع از حاکمیت و امنیت ملی کشور در برابر هرگونه زیادهخواهی و ماجراجویی، از میزبانی و مساعی جمیله عمان در این خصوص قدردانی کرد. وزیر امور خارجه عمان با تمجید از حسننیت، مسئولیتپذیری و جدیت جمهوری اسلامی ایران در رابطه با روندهای دیپلماتیک و با اشاره به اهتمام همه کشورهای منطقه برای جلوگیری از هرگونه تشدید تنش، اظهار امیدواری کرد که این دور از مذاکرات با حسننیت و فرصتشناسی همه طرفها زمینهساز تفاهمی پایدار بین ایران و آمریکا شود. در این دیدار نقطهنظرات و پیشنهادهای جمهوری اسلامی ایران درباره مباحث مذاکراتی، مطالبات و ملاحظات ایران تبیین شد.
ایران، ایستاده روی خطوط قرمز خود
مذاکرات میان ایران و آمریکا پس از هشت ماه از سر گرفته شده است، مسئلهای که منجر به خشم صهیونیستها شده و آنها از عقبنشینی احتمالی دولت ترامپ از وضعیت نظامی خود در منطقه به شدت نگران هستند. اینکه محورهای اصلی مذاکرات چه خواهد بود و ایران چه واکنشی در رابطه با خواستههای آمریکا خواهد داشت، تبدیل به موضوع اصلی محافل سیاسی شده است. در همین رابطه، وبسایت صهیونیستی nziv نوشت: تهران با دستور کاری محدود و سخت وارد گفتوگوها شده است. پرونده هستهای، تنها پرونده مورد بحث است، نه بیشتر. ایران به طور قاطع بحث درباره دو موضوعی که واشنگتن و متحدانش ناامیدانه خواهان مطرح شدن آن هستند را رد کرده است که عبارتند از مسئله موشکهای هستهای و متحدان منطقهای. ایران برنامه موشکی خود را ستون فقرات بازدارندگی خود در منطقهای اشباعشده از پایگاههای آمریکایی، قدرت هوایی پیشرفته و همسایگانی با روابط خصمانه میداند. از دید تهران، مذاکره درباره موشکها، معادل خلع سلاح داوطلبانه است.
در ادامه تحلیل nziv آمده است که شبکه متحدان منطقهای ایران اهرمی قابل معامله در برابر کاهش تحریمها نیست؛ این عمق راهبردی است. محور مقاومت، در دکترین امنیتی ایران نهادینه شده است. تهران باور دارد هرگونه تسلیم در این زمینه، اجبارآوری برای آن در آینده را به همراه خواهد آورد، نه ثبات. این مواضع، کارتهای قابل معامله نیستند، بلکه محدودیتهای ساختاری در گفتوگوها هستند. از سوی دیگر غنیسازی نیز معضل اصلی است. ایران به وضوح اعلام کرده است غنیسازی اورانیوم در خاک ایران ادامه خواهد یافت، صرفنظر از هر نتیجهای. زمانی این مسئله یکی از خطوط قرمز مطلق برای واشنگتن بود. امروز، شاید تنها گزینه واقعبینانه باقیمانده باشد. هر توافق پایداری، غنیسازی ایران را متوقف نخواهد کرد؛ در عوض، حول محدودیتها، زمانبندیها، مکانیسمهای تایید و رژیمهای نظارتی خواهد چرخید. بحث دیگر بر سر این نیست که آیا ایران غنیسازی میکند یا نه، بلکه بر سر میزان، سرعت و تحت نظارت چه کسی است. همین تغییر به تنهایی نشان میدهد که موازنه قوا از دوران برجام چقدر به طور دراماتیک تغییر کرده است.
اما مسئله رژیم اسرائیل، دیگر موضوعی است که در تحلیل nziv مدنظر قرار گرفته است؛ طبق نوشته این رسانه صهیونیستی اینجاست که گفتوگوها واقعا خطرناک میشود. اولویت واشنگتن، مهار، کاهش تنشها، جلوگیری از درگیری منطقهای و خرید زمان است. اما اولویت اسرائیل، نابود کردن و برچیدن آنچه تهدیدی وجودی میبیند، است. اگر آمریکا توافقی امضا کند که به توانمندیهای موشکی ایران و نیروهای منطقهای آن آسیب نزند، شکاف راهبردی بین واشنگتن و تلآویو به شدت گسترش خواهد یافت و تاریخ نشان میدهد که چنین شکافهایی محل رشد تصمیمگیریهای یکجانبه است. در این فضا، بین خودداری آمریکا و فوریت اسرائیل، جایی است که خطر تشدید، سوءمحاسبه یا درگیری مستقیم وجود دارد.
در پایان تحلیل nziv آمده است که دیپلماسی با ایران نمیتواند تنها بر پایه اجبار بنا شود و ایران به وضوح نشان داده مرزهایش کجاست. سوال واقعی دیگر این نیست که آیا ایران تسلیم خواهد شد یا نه. پاسخ آن از پیش معلوم است. سوال اکنون این است: آیا آمریکا آماده پذیرش توافقی است که توسط شروط سخت ایران مقید شده یا این گفتوگوها صرفا آخرین توقف قبل از بازگشت به مسیر تشدید تنش هستند؟ چرا که اگر راهحل دیپلماسی در اینجا فروبپاشد، این شکست بدون بها نخواهد بود و منطقه بهای آن را خواهد پرداخت.
استقبال کشورهای مختلف از مذاکرات هستهای
اما کشورهای مختلف نیز از روند مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا با میانجیگری عمان استقبال کردهاند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین ساعاتی بعد از آغاز مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا در شهر مسقط پایتخت عمان اعلام کرد که مسکو از این گفتوگوها استقبال میکند. پسکوف گفت: امیدواریم این مذاکرات سازنده باشد و به کاهش تنشها منجر شود. او تصریح کرد مسکو از همه کشورهای مربوطه در اوضاع پیرامون ایران خواستار خویشتنداری است. سخنگوی ریاستجمهوری روسیه در بخش دیگری از اظهاراتش به مسئله تمدید توافق هستهای میان مسکو و واشنگتن موسوم به پیمان استارت نو در جریان مذاکرات ابوظبی پرداخت و گفت در این خصوص رایزنیهای میان دو طرف صورت گرفته است. وی با بیان اینکه روسیه و ایالات متحده لزوم آغاز هر چه سریعتر مذاکرات در مورد پیمان استارت نو و اتخاذ موضع مسئولانه از سوی هر طرف را درک میکنند، تصریح کرد: کار در چارچوب مذاکرات حل و فصل درگیری اوکراین در ابوظبی، سازنده و در عین حال بسیار دشوار است.
وزارت خارجه مصر نیز در بیانیهای تاکید کرد: قاهره از آغاز دور جدید مذاکرات میان آمریکا و ایران و تلاشها برای کاهش تنش و رسیدن به راه حل مسالمتآمیز و پایدار در پرونده هستهای ایران حمایت میکند. این تلاشها باید متمرکز بر ایجاد فضایی بر اساس حسننیت و احترام متقابل باشد که منجر به توافق پایدار در سریعترین زمان ممکن شود و منطقه را از تنش نظامی که پیامدهای فاجعهباری برای تمام کشورهای آن خواهد داشت، دور کند. در این بیانیه آمده است: پرونده هستهای ایران راهحل نظامی ندارد و تنها راه تعامل با آن، گفتوگو و مذاکرات است که منافع تمام طرفها را در نظر بگیرد. قاهره خاطرنشان کرد: به هماهنگی مشترک با تمام طرفهای منطقهای در حمایت از تلاشها برای رسیدن به توافق درخصوص پرونده هستهای ایران ادامه خواهیم داد؛ توافقی که به سود ایران و آمریکا و تمام منطقه باشد. وزارت خارجه مصر ضمن تمجید از تلاشهای سازنده قطر، ترکیه، عمان، عربستان و پاکستان در این زمینه، ابراز امیدواری کرد که این تلاشهای صادقانه منجر به نتیجهای مثبت و تقویت صلح و ثبات در منطقه شود. در پایان این بیانیه آمده است که جامعه بینالمللی باید تلاشهای خود در تعامل با خطر انتشار سلاح هستهای را تقویت و از طرح ایجاد خاورمیانهای عاری از سلاح هستهای که بدون استثنا تمام کشورهای منطقه را شامل شود، حمایت کنند و معاهده عدم انتشار سلاح هستهای باید جهانی شود و تمام تاسیسات هستهای باید تحت توافقنامه جامع پادمانهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار گیرد.
بازگشت به پایتختها برای مشورت
حوالی ساعت ۱۷ دیروز بود که اعلام شد هیات مذاکرهکننده ایرانی از محل مذاکرات به محل اقامت بازگشته و گفتوگوها «فعلا» تمام شده است.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه پس از پایان این دور از مذاکرات غیرمستقیم با ایالات متحده در عمان، در جمع خبرنگاران حاضر در مسقط گفت: امروز جمعه ما گفتوگوهای طولانی و فشردهای داشتیم. از ساعت ۱۰ صبح که آغاز کردیم تاکنون که نزدیک به ساعت ۶ بعدازظهر است، جلسات متعددی برگزار شد؛ البته بهصورت غیرمستقیم. آقای بدر بوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، امروز زحمت زیادی کشیدند؛ هم از باب مهماننوازی، میزبانی و هم از باب انتقال صحبتها و پیامهای طرفین به یکدیگر. رئیس دستگاه دیپلماسی با اشاره به اینکه امروز چندین دور جلسات برگزار شد، گفت: صحبتهایی که ما با ایشان داشتیم و سپس ایشان با طرف مقابل مطرح کردند، موجب شد پس از این مدت طولانی که گفتوگویی نداشتیم، نقطهنظرات به یکدیگر منتقل شود. این موضوع بسیار مهم بود. نگرانیهای ما منتقل شد و منافع ما، حقوقی که مردم ایران دارند و همه مواردی که باید گفته میشد، بهنظر من در فضایی بسیار خوب منتقل شد و در عین حال دیدگاههای طرف مقابل نیز شنیده شد.
سیدعباس عراقچی با تاکید بر اینکه میتوانم بگویم که شروع خوبی بود، ادامه داد: اما ادامه آن منوط به این است که ما در پایتختها مشورتهایی انجام دهیم و درباره چگونگی ادامه روند تصمیمگیری کنیم. در مورد نفس ادامه گفتوگوها تقریبا توافق نظر وجود داشت و قرار شد این روند ادامه پیدا کند؛ اما اینکه زمان، چگونگی و تاریخ آن چگونه باشد، در مشورتهای بعدی و از طریق آقای بدر بوسعیدی انجام خواهد شد. به نظر من فضای خوبی حاکم بود و در یک جمله میتوانم بگویم که شروع خوبی بود. وزیر امور خارجه در ادامه خاطرنشان کرد: اکنون در مرحلهای هستیم که پس از هشت ماه پرتلاطم، که یک جنگ را پشت سر گذاشتیم و همه مسائل دیگری که میدانیم، قرار است دوباره یک روند گفتوگو آغاز شود. این بیاعتمادی بسیار بزرگی که در این مدت به وجود آمده و بر بیاعتمادیهای قبلی افزوده شده، چالشی سنگین بر سر راه مذاکرات است و ما ابتدا باید بر این فضای بیاعتمادی حاکم غلبه کنیم و سپس بتوانیم چارچوب یک گفتوگوی جدید را که بهاصطلاح بتواند منافع مردم ایران را تامین کند، طراحی کنیم.
وی ادامه داد: امروز در این زمینه تا حدی بحثهای خوبی انجام شد و دیدگاههای دو طرف شنیده و قرار شد که این روند ادامه پیدا کند. تصور من این است که اگر همین روند و همین دیدگاه در بهاصطلاح طرف مقابل ادامه پیدا کند، میتوانیم در جلسات بعدی به یک چارچوب مورد توافق برای این گفتوگوها و درباره موضوعاتی که مطرح است، برسیم؛ اما نمیخواهم از اکنون قضاوت کنم. به نظر من شروع خوبی بود و میتواند ادامه خوبی هم داشته باشد، اما این موضوع به طرف مقابل و البته به تصمیمگیریهایی که در تهران انجام خواهد شد، بستگی دارد.
نظر شما