آگاه: مذاکرات مسقط نشان داد آمریکا برخلاف ادعاهایش، توانایی و استطاعت ورود به یک نبرد تمام عیار با ایران را ندارد و هزینه آن را بسیار بالا و غیرقابل صرفه میداند. اگر آمریکاییها توانایی ضربه به ایران را از طریق نظامی داشتند هرگز به مسقط نمیآمدند و نمونه پیشرفته کاری که با ونزوئلا کردند را در قبال ایران نیز انجام میدادند اما سردمداران واشنگتن فهمیدند که در مقابل قوای مسلح ایران اسلامی در محیط امنیتی و نظامی غرب آسیا و خلیج فارس، دست از پا درازتر هستند.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران که برای شرکت در هفدهمین نشست مجمعالجزیره به دوحه سفر کرده است، روز شنبه در گفتوگو با شبکه الجزیره اظهار کرد" «مذاکرات اخیر میان ایران و آمریکا شروع خوبی بوده» البته او در ادامه افزود که «مسیر طولانی برای ایجاد اعتماد میان دو طرف وجود دارد.» عراقچی توضیح داد: این مذاکرات بهصورت غیرمستقیم برگزار شده و صرفا بر پرونده هستهای متمرکز بوده است. وزیر امور خارجه تاکید کرد: موضوع غنیسازی صفر اساسا خارج از چارچوب مذاکرات است و جمهوری اسلامی ایران این گزینه را نمیپذیرد. وی همچنین تصریح کرد: غنیسازی حق قطعی ماست و باید ادامه یابد. عراقچی در ادامه افزود: حتی حملات نظامی نیز نتوانسته توانمندیهای هستهای ایران را از بین ببرد. در عین حال، وی گفت ایران آماده دستیابی به توافقی است که نگرانیها درباره غنیسازی را برطرف کند و اطمینان لازم را فراهم سازد. عراقچی همچنین تاکید کرد برنامه موشکی ایران موضوعی دفاعی است و نه اکنون و نه در آینده قابل مذاکره نخواهد بود. او اضافه کرد: مسیر مذاکرات باید عاری از هرگونه تهدید یا فشار باشد و ایران امیدوار است چنین رویکردی از سوی آمریکا دنبال شود. وزیر امور خارجه ایران با اشاره به ضرورت ادامه گفتوگوها گفت که هدف از مذاکرات باید دستیابی به نتیجهای عادلانه و مبتنی بر منافع متقابل باشد و این امر مستلزم ایجاد اعتماد و انجام مذاکرات واقعبینانه میان طرفین است. عراقچی با تاکید بر دیپلماسی، تنها مسیر حلوفصل پرونده هستهای ایران را میز مذاکره دانست و گفت: سطح غنیسازی براساس نیازهای داخلی تعیین میشود و خروج اورانیوم غنیشده از کشور نیز منتفی است.
بازتاب و بازخورد مذاکرات مسقط
اما همزمان با برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا، رسانههای جهان این مذاکرات را بازتاب داده و تاکید کردند که مقامات ایران بر محدود ماندن گفتوگوها به برنامه هستهای و رد هرگونه زیادهخواهی پافشاری کردهاند. شبکه المیادین در یادداشتی درباره دور نخست مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و ایران در عمان نوشت: در بستر تنشهای فزاینده اخیر در منطقه و در پی تهدیدهای مکرر واشنگتن علیه ایران، تحولات شتابان روزهای گذشته سرانجام به برگزاری مذاکرات غیرمستقیم در پایتخت عمان انجامید. در این میان، یک پرسش محوری بیش از هر موضوع دیگری مطرح شده است و آن این است که چرا جمهوری اسلامی ایران بر محدود کردن مذاکرات صرفا به پرونده هستهای اصرار دارد و حاضر نیست سایر موضوعات مورد مطالبه واشنگتن را وارد گفتوگوها کند؟ تهران بهصراحت اعلام کرده است که تنها درباره برنامه هستهای خود مذاکره خواهد کرد و هرگونه تلاش برای پیوند زدن این پرونده با موضوعاتی چون توان موشکی یا سیاستهای منطقهای را رد میکند. این موضعگیری، بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه، معنای متفاوتی یافته است. هرچند این جنگ به ایران تحمیل شد، اما به باور تحلیلگران، پیامدهای آن به نقطه اتکایی برای تهران در بازتعریف موازنه قدرت تبدیل شده است.
جمهوری اسلامی ایران پس از تحولات ژوئن ۲۰۲۵ به این جمعبندی رسید که مجموعه توانمندیهای هستهای، سیاسی و نظامی، در کنار پشتوانههای منطقهای و راهبردی، به آن امکان میدهد چارچوب گفتوگوها را خود تعیین کند. بر همین اساس، ایران هرگونه تلاش برای گسترش مذاکرات به حوزههایی فراتر از پرونده هستهای را مداخله در امور حاکمیتی خود میداند و آن را غیرقابل پذیرش تلقی میکند. در این چارچوب، جنگ ۱۲ روزه نه از منظر قدرت نظامی، بلکه از حیث قدرت تحمیل شروط، معادله میان تهران و واشنگتن را تغییر داد. امروز ایالات متحده پای میز مذاکرهای نشسته است که محور آن برنامهای است که پیشتر مدعی نابودی آن شده بود. این وضعیت، پس از ناکامی آنچه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی نبرد وجودی اسرائیل علیه ایران خوانده بود، بیش از پیش برجسته شده است.
جمهوری اسلامی ایران با تبدیل برنامه هستهای به اهرمی موثر، توانسته خود را بهعنوان بازیگری فعال در مذاکرات غیرمستقیم بینالمللی تثبیت کند و راهبردی را در پیش بگیرد که واشنگتن را ناگزیر به گفتوگو در چارچوب شروط تهران کرده است؛ آن هم در شرایطی که فشارهای نظامی و تحریمی همچنان ادامه دارد. اصرار ایران بر تمرکز مذاکرات بر پرونده هستهای، هدفی روشن را دنبال میکند و آن هدف ایجاد پیوند مستقیم میان هرگونه تعهد هستهای و لغو تحریمهای آمریکاست. از نگاه تهران، بخش عمده تحریمها دقیقا با همین عنوان اعمال شدهاند و گسترش دامنه مذاکرات، تنها مسیر رفع آنها را پیچیدهتر میکند. در مقابل، محدودسازی مذاکرات، امکان تبدیل فشار سیاسی آمریکا به ابزار چانهزنی علیه خود واشنگتن را فراهم میسازد. همزمان، این رویکرد به ایران اجازه میدهد تصویر کشوری را ترسیم کند که به دیپلماسی پایبند است و در چارچوبهای بینالمللی مذاکره میکند؛ تصویری که میتواند فشارهای فزایندهای را متوجه واشنگتن کند تا بدون تحمیل شروط اضافی به این مسیر تن دهد. در چنین وضعیتی، هر پیشرفت در پرونده هستهای، باید با نتیجهای ملموس برای ملت ایران، یعنی رفع تحریمها، همراه باشد؛ امری که به اعتقاد تهران، استقلال تصمیمگیری و صیانت از حاکمیت ملی را تضمین میکند.
در مقابل، ایران برنامه موشکی خود را بخشی جداییناپذیر از دکترین دفاعی و امنیت ملیاش میداند و ورود آن به مذاکرات را خط قرمز تلقی میکند. از نگاه تهران، پرونده هستهای از سازوکارهای بینالمللی و چارچوبهای حقوقی مشخص برخوردار است، در حالی که طرح موضوع موشکی، صرفا به گسترش مطالبات آمریکا و پیچیدهتر شدن روند گفتوگوها منجر خواهد شد. همین منطق در مورد روابط ایران با متحدانش نیز صادق است. تهران هرگونه تلاش برای تبدیل این روابط به پرونده مذاکره را اقدامی در راستای فشار و نقض حاکمیت خود میداند و معتقد است اختلافات واشنگتن با متحدان ایران، از مسیر گفتوگو با تهران حلوفصل نخواهد شد. در نهایت، توان ایران برای پافشاری بر این چارچوب، تنها یک انتخاب سیاسی نیست، بلکه حاصل توازن نیاز متقابل در پرونده هستهای، ظرفیتهای دیپلماتیک و ناکامی سیاستهای پیشین آمریکا در تغییر رفتار یا ساختار سیاسی جمهوری اسلامی است. به همین دلیل، محدودسازی مذاکرات به پرونده هستهای، نوعی بازآرایی جایگاه قدرت ایران در عرصه داخلی و خارجی و چالشی مستقیم برای نفوذ سنتی آمریکا تلقی میشود.
اگرچه همچنان گمانهزنیها درباره موفقیت یا شکست مذاکرات و حتی احتمال بازگشت گزینه نظامی ادامه دارد، اما یک واقعیت، مستقل از نتیجه نهایی، برجسته شده است و آن واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران توانسته شروط خود را بر میز مذاکرات تحمیل کند و نشان دهد آنچه در روزهای آینده رخ خواهد داد، نه از سر عقبنشینی، بلکه در چارچوب معادلهای شکل میگیرد که تهران آن را تعریف کرده است.
روزنامه پرشمارگان لو فیگارو فرانسه نیز در این زمینه تیتر زد: «مذاکرات ایران و آمریکا: تهران در برابر هرگونه درخواست بیش از حد یا تلاش برای ماجراجویی واشنگتن از خود دفاع خواهد کرد.» این روزنامه ۲۰۰ ساله فرانسوی افزود: ایران و ایالات متحده روز جمعه مذاکراتی را در عمان آغاز کردند که تهران میخواهد بر سر موضوع هستهای گفتوگو کند. واشنگتن پس از شکست پروژه اقدام نظامی علیه ایران، مجبور شد به میز مذاکره بیاید.
تارنمای المانیتور نیز نوشت: ایران و ایالات متحده در عمان مذاکراتی را برگزار کردند که پس از رد تهدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به اقدام نظامی توسط ایران، فرصتی حیاتی برای جلوگیری از هرگونه تشدید تنش جدید بین دو طرف محسوب میشود. نیویورکتایمز نیز در این خصوص نوشت: دیپلماتهای غرب آسیا، مذاکرات ایران و آمریکا را فرصتی برای پیشرفت در برنامه هستهای ایران میبینند، اما نسبت به سایر خواستههای ایالات متحده خوشبین نیستند. این رسانه آمریکایی افزود: مقامات ایرانی و آمریکایی روز جمعه برای اولین مذاکرات خود از زمان جنگ ژوئن گذشته، در تلاش برای جلوگیری از درگیری دیگر، گفتوگوهایی را برگزار کردند. نیویورک تایمز افزود: سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت که کشورش آماده است تا از حاکمیت و امنیت خود در مواجهه با هرگونه ماجراجویی یا خواستههای بیش از حد دفاع کند. طبق بیانیهای از آقای عراقچی در رسانههای اجتماعی، او این اظهارات را در دیدار صبح جمعه با همتای عمانی خود بیان کرد. این رسانه در ادامه نوشت: رهبران غرب آسیا سخت تلاش کردهاند تا دو طرف را به هم نزدیک کنند و آن را بهترین فرصت برای جلوگیری از کشاندن منطقه به جنگ دیگری میدانند.
خبرگزاری رویترز نیز نوشت: ایران و آمریکا روز جمعه مذاکرات پرمخاطرهای را از طریق میانجیگری عمان آغاز کردند تا در مورد اختلافات بر سر برنامه هستهای تهران به نقطه مشترکی برسند. اما در عین حال گسترش دستور کار، چالشی برای این گفتوگو است.
واکنش آژانس؛ باز هم درخواست بازرسی
رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی که به دلیل ارائه گزارشهای سوگیرانه درباره ایران مورد انتقاد مقامها در تهران قرار دارد، ضمن استقبال از مذاکرات مسقط خواستار خروج از بنبست ناشی از جنگ ۱۲ روزه در روابط ایران و آژانس شده است. گروسی در مصاحبهای با اشاره به مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان بر سر پرونده هستهای گفت: بازرسهای آژانس کاملا آماده اعزام به ایران هستند. او در گفتوگو با شبکه روسیه۲۴ گفت که بازرسهای آژانس در حال حاضر مشغول انجام بازرسی در برخی از سایتهای کوچکتر هستند اما آمادهاند به اماکن مهمتر بروند. گروسی گفت موضع آژانس اتمی بازگرداندن همه طرفها به میز مذاکره و رسیدن به توافقی است که اجازه بازگشت بازرسهای این نهاد بینالمللی به ایران را بدهد. او گفت: لازم است ما از بنبستی که بعد از جنگ ۱۲ روزه در آن گیر کردهایم، خارج شویم.
البته پیش از این جمهوری اسلامی ایران نگاه رافائل گروسی به پرونده هستهای ایران را سیاسی دانسته و به آن اعتراض کرده است. برخی کارشناسان میگویند آژانس بینالمللی انرژی اتمی به دلیل تاریخچه تاسیس، ساختار سازمانی و مسائل مالی اساسا یک سازمان دارای وابستگی ساختاری به آمریکاست. ایده تاسیس آژانس اتمی در سال ۱۹۵۳ توسط رئیسجمهور وقت آمریکا دوایت آیزنهاور مطرح شد. در شورای حکام آژانس، از میان ۳۵ عضو، ۱۰ عضو باید از کشورهای پیشرفته در تکنولوژی هستهای (عمدتا غربی و آمریکا) و هفت عضو از کشورهای اروپایی باشند. همچنین، بودجه آژانس تا حد زیادی توسط آمریکا تامین میشود که نفوذ این کشور را در سیاستهای آژانس تقویت میکند. گروسی هنوز حمله آمریکا و اسرائیل به مراکز هستهای ایران در خرداد و تیر سال جاری را محکوم نکرده است.
نظر شما