آگاه: اما بررسی تحولات میدانی در جنگ اخیر نشان میدهد که این تقابل وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن ابزارهای نظامی بهتدریج جای خود را به فشارهای ترکیبی اقتصادی، سیاسی و دریایی دادهاند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند تغییر رویکرد آمریکا بیش از آنکه ناشی از انتخابی راهبردی باشد، نتیجه ناکامی در دستیابی به اهداف از پیش تعیینشده در میدان نبرد و همچنین شکست در بهرهگیری از مسیر مذاکرات است. در هفتههای ابتدایی این جنگ، تمرکز اصلی بر تحرکات نظامی و سنجش توان بازدارندگی طرفین بود، اما با گذشت زمان و روشن شدن محدودیتهای طرف آمریکایی و متحدانش در تحقق اهداف میدانی، مسیر جدیدی در دستور کار قرار گرفت.در همین چارچوب، مذاکراتی که با ادعای کاهش تنش دنبال میشد، در واقع ادامه همان راهبرد تقابلی با ابزارهای متفاوت تلقی شد؛ تلاشی برای تحمیل خواستههایی که در میدان جنگ حاصل نشده بود. با این حال، این مسیر نیز به نتیجه ملموسی نرسید و طرف آمریکایی نتوانست امتیازات مورد نظر خود را به دست آورد.
تغییر تمرکز به فشارهای دریایی
اکنون شواهد نشان میدهد که واشنگتن به دنبال کشاندن دامنه تقابل به حوزه دریا و تجارت بینالمللی است. طرح موضوع «محاصره بنادر ایران» و ایجاد محدودیت در تردد کشتیها، بهویژه در مسیرهای حیاتی صادرات نفت و واردات کالا، بخشی از این سناریو محسوب میشود. هدف اعلامنشده چنین رویکردی افزایش فشار بر اقتصاد ایران و ایجاد اختلال در زنجیره تامین کالاهای اساسی، از جمله دارو و مواد اولیه صنعتی است.
با این حال، مقامات جمهوری اسلامی ایران این تهدیدها را بیش از آنکه عملیاتی بدانند، در چارچوب جنگ روانی و فشار سیاسی ارزیابی میکنند. علیاصغر نخعیراد، نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی، در همین زمینه تاکید کرده است که آمریکا پس از ناکامی در عرصه نظامی به سمت تهدیدهای اقتصادی حرکت کرده، اما این تهدیدها از نظر اجرایی با موانع جدی مواجه است. به گفته وی، اعمال محاصره در پهنه وسیعی همچون اقیانوس هند و جلوگیری از تجارت و فروش نفت ایران، نهتنها پیچیده بلکه عملا غیرقابل تحقق است. وی همچنین با اشاره به اهمیت راهبردی تنگه هرمز افزود که هرگونه اقدام علیه منافع دریایی ایران با پاسخ متقابل مواجه خواهد شد. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان نقشی تعیینکننده در انتقال نفت و گاز ایفا میکند و هرگونه تنش در این منطقه میتواند بازارهای جهانی را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد.
در همین راستا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیات مذاکرهکننده ایران در مذاکرات اسلامآباد، نیز با واکنشی رسانهای به تهدیدهای مطرحشده تلاش کرد ابعاد اقتصادی چنین سناریویی را برجسته کند. وی در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس به پیامدهای جهانی هرگونه اختلال در تنگه هرمز اشاره کرد و نوشت: «از قیمت فعلی بنزین لذت ببرید؛ چرا که با آنچه محاصره نامیده میشود، بهزودی دلتان برای بنزین چنددلاری تنگ خواهد شد.» این اظهارنظر بازتابی از نگاه تهران به اثرگذاری متقابل اقدامات در حوزه انرژی است.
از سوی دیگر، ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، تهدید به محاصره دریایی را «بلوفی سیاسی» دانسته و تصریح کرده است که چنین اقدامی در صورت تحقق، بهعنوان یک عملیات جنگی تلقی خواهد شد و پاسخ متناسبی از سوی ایران به دنبال خواهد داشت. وی همچنین هشدار داده است که اینگونه اقدامات میتواند بازارهای جهانی را با نوسانات شدید مواجه کند و حتی به ضرر کشورهایی تمام شود که خود آغازگر این روند بودهاند.
در سطح نظامی نیز مواضع صریحی اتخاذ شده است. سرهنگ دوم پاسدار ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص)، با اشاره به قوانین بینالمللی، هرگونه محدودسازی تردد دریایی در آبهای آزاد را غیرقانونی دانسته و آن را مصداق «دزدی دریایی» توصیف کرده است. وی تاکید کرده که امنیت در خلیج فارس و دریای عمان یک مفهوم جمعی است و نمیتوان آن را بهصورت یکجانبه تعریف کرد؛ به بیان دیگر، یا همه کشورها از امنیت برخوردار خواهند بود یا هیچکس. همزمان، اسماعیل کوثری، نماینده مردم تهران، با مرور تجربههای تاریخی به سابقه اقدامات مشابه آمریکا علیه ایران اشاره کرده است. وی یادآور شد که در سال ۱۳۵۹ و پیش از آغاز جنگ تحمیلی هشتساله، دولت وقت آمریکا اقدام به اعمال محاصره اقتصادی علیه ایران کرد، اما در نهایت با شکست مواجه شد. وی با تاکید بر تجربه هشت سال دفاع مقدس افزود: جمهوری اسلامی ایران در سختترین شرایط توانست کشور را اداره کند و اجازه نداد حتی یک وجب از خاک ایران در اختیار دشمن قرار گیرد.
مدیریت واردات و تامین کالاهای اساسی
با این حال و در کنار این تحولات، مسئولان کشور تاکید کردهاند که نظارت دقیق بر واردات کالاهای اساسی و دارو در دستور کار قرار داشته و جریان تامین نیازهای داخلی بدون وقفه ادامه دارد. این موضوع بهویژه در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی از اهمیت دوچندان برخوردار است.
اقدامات گمرکی در دوره جنگ
بر اساس گزارشهای رسمی، در ایام جنگ ۴۰ روزه گمرکات کشور بهصورت شبانهروزی فعال بودهاند تا فرآیند ورود و ترخیص کالاهای اساسی بدون وقفه ادامه یابد و کمبودی در بازار داخلی ایجاد نشود. در همین چارچوب، مصوبه ترخیص ۹۰ درصدی کالاها در دستور کار قرار گرفت و امکان خروج کالا بدون دریافت کد ساتا و صرفا با درج تعهد در سامانه جامع امور گمرکی فراهم شد. همچنین مصوبه تقدم ثبت سفارش بر تخلیه و قبض انبار تا اطلاع ثانوی لغو شد. یکی دیگر از اقدامات انجامشده، ترخیص ۲۴ ساعته کالاهای اساسی، دارو و تجهیزات پزشکی و همچنین تسریع در ترخیص خودروهای امداد و نجات بود. مجموع اقدامات انجامشده در دوره جنگ نشان میدهد که سیاستگذاران اقتصادی کشور با محوریت وزارت اقتصاد و گمرک جمهوری اسلامی ایران تمرکز ویژهای بر تسهیل ترخیص کالاهای اساسی، کاهش بروکراسی اداری و حفظ پایداری زنجیره تامین داشتهاند. تداوم فعالیت ۲۴ ساعته گمرکات و افزایش حجم ترخیص کالاها نیز در همین راستا ارزیابی میشود؛ روندی که نقش مهمی در جلوگیری از اختلال در بازار کالا و دارو ایفا کرده است. در همین چارچوب، با توجه به تجربه مدیریت شرایط جنگی، این ارزیابی وجود دارد که حتی در صورت تشدید فشارهای دریایی یا سناریوهای محدودکننده، ظرفیتهای اجرایی و لجستیکی کشور میتواند از ایجاد اختلال جدی در تامین کالاهای اساسی و دارو جلوگیری کند.
نظر شما