آگاه: آمارهای رسمی منتشرشده از سوی شهرداری تهران نشان میدهد که در جریان جنگ سوم تحمیلی علیه ایران، ۳۹ هزار و ۵۸۵ واحد مسکونی در پایتخت دچار آسیب شدهاند؛ رقمی قابل توجه که گستره بحران را در ابعاد شهری نمایان میکند. این واحدها بر اساس شدت خسارت به چهار گروه «الف»، «ب»، «ج» و «د» تقسیم شدهاند؛ دستهبندیای که مبنای سیاستگذاری برای جبران خسارت و بازسازی قرار گرفته است.
بیشترین سهم آسیبها مربوط به گروه «الف» است؛ واحدهایی که عمدتا با خساراتی مانند شکستگی شیشه و پنجره مواجه شدهاند. تعداد این واحدها ۳۲ هزار و ۶۴۳ مورد بوده که حدود نیمی از آنها تاکنون ترمیم شدهاند. در گروه «ب»، پنج هزار و ۱۳۳ واحد قرار دارند که به تعمیرات متوسط نیاز دارند. این تعمیرات شامل پایدارسازی و ترمیم بخشهایی از ساختمان است. اگرچه اسکان موقت برای ساکنان این واحدها پیشبینی شده، اما تجربههای پیشین در مدیریت بحرانهای شهری نشان میدهد که تداوم اسکان موقت میتواند خود به مسئلهای اجتماعی تبدیل شود، بهویژه اگر زمان تعمیرات طولانیتر از پیشبینیها شود. همانطور که در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز مدت اقامت این افراد در خانهها به پایان رسیده بود و باید هتلها تخلیه میشد.
در سطحی جدیتر، ۸۲۵ واحد در گروه «ج» قرار دارند که نیازمند مقاومسازی هستند و ۹۸۴ واحد در گروه «د» که بهطور کامل تخریب شده و باید از نو ساخته شوند. این بخش از خسارات، به دلیل پیچیدگی فنی و هزینههای بالا، مهمترین چالش پیش روی مدیریت شهری محسوب میشود.
در چنین شرایطی شهرداری تهران برای حمایت از آسیبدیدگان، بستهای از تسهیلات مالی را معرفی کرده است؛ از جمله پرداخت ودیعه مسکن تا سقف دو میلیارد تومان و کمکهزینه اجاره ماهانه تا ۴۰ میلیون تومان برای برخی گروهها. همچنین بنکارتهایی تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان برای جبران خسارت لوازم خانگی در نظر گرفته شده است.
با این حال، در شرایط تورمی و افزایش شدید هزینههای ساختوساز و اجاره مسکن، هزینه واقعی بازسازی ممکن است بهمراتب فراتر از این ارقام باشد که این موضوع هم یکی از مهمترین چالشها محسوب میشود. شهرداری از انجام بیش از ۱۲۳۰ عملیات آواربرداری و بهکارگیری بیش از ۳۱۰۰ نیروی خدمات شهری خبر داده است. همچنین ۲۳۰۴ دستگاه ماشینآلات در این عملیاتها مشارکت داشتهاند. این اعداد نشاندهنده بسیج قابل توجه منابع است.
در حوزه اسکان اضطراری نیز اعلام شده که ۵۸۸۰ نفر اسکان داده شدهاند و ۵۶ چادر بحران برپا شده است. در کنار آن، حضور بیش از ۴۶۰۰ داوطلب مردمی و فعالیت ۴۱۶ تیم حمایت روانی از دیگر نکات قابل توجه است. از سوی دیگر نصرالله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، از تسریع در صدور پروانههای بازسازی خبر داده و اعلام کرده که موانع اداری تا حد زیادی برطرف شده است. او همچنین به برگزاری جلسات با سازندگان و سرمایهگذاران برای مشارکت در بازسازی اشاره کرده است.
به تازگی علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران، اعلام کرده که مقاومسازی حدود یک سال و نوسازی کامل تا دو سال زمان خواهد برد. این در حالی است که برخی واحدها ممکن است ظرف چند ماه بازسازی شوند. یکی از سیاستهای اعلامشده، تقسیم واحدهای گروه «ب» به دو زیرگروه است. در مواردی که هزینه تعمیر کمتر از ۵۰۰ میلیون تومان باشد، مبلغ به مالکان پرداخت میشود تا خود اقدام به تعمیر کنند. در موارد پرهزینهتر، شهرداری پیمانکار تعیین میکند. اعطای ۵۰ درصد تراکم تشویقی به سازندگان برای بازسازی واحدهای تخریبشده نیز، یکی از مهمترین مشوقهای اعلامشده است. این سیاست میتواند انگیزه سرمایهگذاری را افزایش دهد.
برنامه بازسازی تهران پس از «جنگ تحمیلی سوم» از نظر حجم و پیچیدگی، یکی از بزرگترین پروژههای مدیریت شهری در سالهای اخیر به شمار میرود. طراحی یک چارچوب چندسطحی برای مدیریت خسارات، استفاده از ابزارهای مالی متنوع و تلاش برای جلب مشارکت بخش خصوصی، از نقاط قابل توجه این برنامه است. با این حال، موفقیت این طرح بیش از آنکه به اعلام سیاستها وابسته باشد، به نحوه اجرای آنها بستگی دارد. چالشهایی مانند تورم، محدودیت منابع مالی، بروکراسی اداری و احتمال ناهماهنگی میان نهادها، میتوانند روند بازسازی را تحت تاثیر قرار دهند.
در نهایت، تهران در نقطهای قرار دارد که بازسازی آن نهتنها یک ضرورت فیزیکی، بلکه یک آزمون مدیریتی و اجتماعی است. اینکه این فرآیند به الگویی موفق از مدیریت بحران تبدیل شود یا به مجموعهای از پروژههای نیمهتمام و نارضایتیهای انباشته، به تصمیمها و عملکردهای ماههای آینده بستگی خواهد داشت.
مصوبه شورای شهر تهران برای پرداخت خسارتها
اختصاص وام ۴۰۰ میلیونی وسایل آسیب دیده
پیش از جنگ اسفند، شهرداری تهران در جریان جنگ ۱۲ روزه در تعامل با هیات دولت مرجعیت تمام امور مربوط به ساختمانهای آسیبدیده اعم از مسکونی، تجاری، مغازهها و مجموعههای مشابه را بر عهده گرفته بود. بر این اساس قرار شد خانوادههای آسیبدیده و شهروندان نیازی به مراجعه به مراجع متعدد برای پیگیری خسارتها نداشته باشند و از پراکندگی در پیگیری امور ساختمانی و موارد مشابه جلوگیری شود. در جنگ تحمیلی اخیر هم این اقدامات دوباره انجام شد و مصوبات شورای شهر نیز در این باره تکمیل و به روز شد.
در این باره علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای شهر تهران به خبرنگار «ایلنا» گفته است: هر خانه یا محلی که مورد اصابت قرار گیرد، به حدود چهار دستهبندی تقسیم میشود. یکی از این دستهها، ساختمانهایی است که کاملا آسیب دیده و نیازمند تخریب و نوسازی کامل هستند؛ بهگونهای که ساکنان آن قادر به ادامه سکونت نخواهند بود. در این باره بلافاصله، افراد و خانوادههای محترم حاضر در محل، که محل زندگیشان به این وضعیت دچار شده، در هتلها اسکان داده میشوند. پس از اسکان موقت در هتل، وارد مراحل بعدی خواهیم شد و مکانی برای اجاره مسکن به ایشان اختصاص مییابد.
نادعلی در ادامه خاطرنشان کرد: در مرحله بعدی، بر اساس مصوبات شورای شهر، به طور متوسط ودیعهای حدود دو میلیارد تومان (و اجارهای حدود ۴۰ میلیون تومان در ماه – که طبعا در مناطق مختلف متفاوت است) برای مسکن اجارهای ایشان تامین میشود. همزمان، تخریب و نوسازی ساختمان اصلیشان طبق ضوابط شهرداری به انجام میرسد.
این عضو شورای شهر تهران تصریح کرد: در برخی موارد، هزینهای مستقیما به افراد نیازمند تعمیرات جزئی پرداخت میشود تا خودشان پیگیری کنند. مناطق مختلف از این شیوه بهره میبرند. حال، این مصوبات شورای شهر، روال جنگ ۱۲ روزه را تکمیل کرده است؛ روالی که آن زمان تمرین شد، لیکن با توجه به حجم بسیار بالای آسیبها در جنگ اخیر، اکنون با توسعه بیشتر، منظمسازی دقیقتر و بهصورت روانتر در حال اجراست. طبعا، نظارتها، بازرسیها و اقدامات متعدد برای رفع چالشها برقرار است تا مشکلات شهروندان و مردم عزیز تهرانی در مناطق آسیبدیده برطرف شود.
نادعلی با بیان اینکه شهرداری برای اسباب و اثاثیه آسیبدیده، حدود ۴۰۰ میلیون تومان هزینه میکند؛ گفت: هرچند جبران کامل از دست رفتنهای اسباب و اثاثیه ممکن نیست، اما هدف این است که در اسکان موقت، افراد اذیت نشوند و اقلام اساسی در اختیارشان قرار گیرد. در خصوص خودروهای آسیبدیده، شهرداری برآورد خسارت را انجام داده و ایشان را به بیمه معرفی میکند تا بیمه، جبرانهای لازم را پیگیری و اجرا کند.
وی در پاسخ به این سوال که این انتقاد به مدیریت شهری تهران وارد است که چرا به رغم آگاهی از احتمال وقوع جنگ دیگر پس از جنگ ۱۲ روزه، فکری برای ساخت پناهگاهها و آژیر خطر برای شهروندان تهرانی نشد، گفت: شرایط را از نزدیک در شهر مشاهده میکنید و آنچه من برایتان شرح دادم، فراتر از وظایف ذاتی شهرداری است. در سایر نقاط کشور، بنیاد مسکن و نهادهای دیگر این امور را بر عهده دارند، اما در تهران، با توجه به منابع مالی هنگفت مورد نیاز، شهرداری داوطلبانه این مسئولیت را برای خدمت به مردم پذیرفت. همهچیز بهخوبی و روان پیش رفته و دفعه اولی نیست که چنین اقدامی صورت میگیرد.
سخنگوی شورای شهر تهران در ادامه توضیح داد: جنگ ۱۲ روزه تنها ۱۲ روز طول کشید، لیکن مراحلی که عرض کردم، پس از آن نیز ادامه یافت. بسیاری از افراد پس از اسکان موقت در هتل، مسکن اجارهای دریافت کردهاند و همزمان، ساختوساز و نوسازی محل سکونت اصلیشان در حال انجام است. شهرداری منابع خود را به این امور اختصاص داده و درگیر آنهاست، در حالی که همزمان شهر را نیز اداره میکند؛ حملونقل عمومی (اتوبوس و مترو) را مدیریت کرده و در همین ایام، چندین ایستگاه مترو افتتاح کردیم؛ ناوگان اتوبوس افزایش یافته، فروشگاههای شهروند و میادین ترهبار – هم در جنگ ۱۲ روزه، هم در فاصله میان دو جنگ، و هم طی این ۴۰ روز – بهطور کامل باز بوده و خدماترسانی کردهاند. ذرهای از کالاها کم نشده است. این تمرکز ویژه، گاه بر یک حوزه نسبت به دیگری، نیازمند تلاش مضاعف است و ممکن است در بازههای زمانی خاص، سیستم به همه امور همزمان نرسد، لیکن مدیریت بهینه در جریان است.
۹۸۴ خانه خراب و یک سوال بیپاسخ
بودجه بازسازی خانههای خراب شده را چه کسی میدهد دولت یا مالکان؟
اگرچه شهرداری تهران اعلام کرده که ۹۸۴ واحد مسکونی بهطور کامل تخریب شده و باید از نو ساخته شوند ولی فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت در برنامه تلویزیونی «من ایرانم» که از شبکه نسیم پخش شد، گفته است: به افرادی که منازلشان نیاز به مقاومسازی و تخریب و بازسازی دارد چیزی به نام تراکم شناور داده میشود. به این معنا که اگر قرار بود ساختمانی دو طبقه بیشتر باشد، سازنده قبلا باید برای طبقات اضافه هزینه میپرداخت ولی الان این کار لازم نیست تا سازنده با اشتیاق بیشتری خانه را به سرعت بسازد. وی با اشاره به اینکه قرار نیست دولت پول خانهای که کلا تخریب شده را بپردازد، گفت: دولت علاقهمند است که حتی پول آسیب روحی فرد را هم بدهد اما در موضوعات اقتصادی باید متناسب با واقعیتهای موجود صحبت کنیم. با این وجود حتما این موضوع را در دولت پیگیری میکنم. نمیگویم که حتما به جواب میرسم.
سخنگوی دولت در این اظهارات تصویری دوگانه از رویکرد دولت ارائه میدهد. وی از یکسو تلاش برای ایجاد مشوقهای عملی بهمنظور تسریع بازسازی را عنوان کرده و از سوی دیگر تاکید بر محدودیتهای مالی و صحبت از واقعیتهای موجود اقتصادی میکند که دامن همین حمایت را میگیرد!
درست است که تراکم شناور، عملا نوعی یارانه غیرمستقیم به سازندگان محسوب میشود ولی آیا به واقع برای مالکی که سالها در پی داشتن یک خانه بوده و حالا در جنگی نابرابر، کل دارایی خود را از دست داده، یک مشوق برای ساخت خانه محسوب میشود؟ از طرفی تراکم تشویقی در مناطق کمبرخوردار یا با تقاضای ضعیف، نمیتواند انگیزه کافی برای سرمایهگذاری ایجاد کند ضمن اینکه آیا به این موضوع هم دقت شده که هر منطقه از شهر امکان افزایش تراکم را ندارد؟ پس مشکل مالکان چنین خانههایی در مناطق ضعیفتر چه میشود؟
نکته مهم دیگر در سخنان مهاجرانی، صراحتش درباره محدودیت توان مالی دولت در جبران کامل خسارتهاست. این رویکرد، ممکن است برای افکار عمومی ناامیدکننده به نظر برسد. همچنین تجربه بحرانهای مشابه نشان داده که وعدههای گسترده بدون پشتوانه مالی، نهتنها به بهبود شرایط کمک نمیکند، بلکه در بلندمدت موجب بیاعتمادی عمومی میشود.
در شرایط تورمی کنونی، هزینه ساخت هر مترمربع مسکن بهطور مداوم در حال افزایش است و این موضوع باعث میشود که حتی با وجود تسهیلات و مشوقها، بسیاری از خانوارها توان بازگشت به وضعیت پیشین خود را نداشته باشند. بنابراین این پرسش همچنان بیپاسخ میماند که تکلیف ۹۸۴ واحدی که کامل تخریب شدهاند، چیست؟
نظر شما