آگاه: این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که ایران یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر نفت و گاز در جهان به شمار می‌رود. با این حال، مصرف بالای داخلی باعث شده بخش قابل توجهی از این منابع به جای صادرات، در داخل کشور مصرف شود. چنین روندی در سال‌های اخیر نگرانی‌هایی را درباره پایداری الگوی مصرف انرژی و همچنین فشار فزاینده بر زیرساخت‌های کشور به همراه داشته است.
از سوی دیگر، گزارش آماری BP نیز نشان می‌دهد که ایران با وجود سهمی کمتر از یک درصد در اقتصاد جهانی، در میان ۱۰ مصرف‌کننده بزرگ انرژی جهان قرار دارد؛ آماری که به‌خوبی بیانگر فاصله قابل توجه الگوی مصرف انرژی در کشور با استانداردهای جهانی است. برای درک بهتر وضعیت ایران می‌توان آن را با چند کشور دارای سطح توسعه اقتصادی یا منابع انرژی مشابه مقایسه کرد.
ترکیه یکی از این کشورها است اقتصاد ترکیه صنعتی و در حال توسعه است اما منابع انرژی بسیار محدودی دارد با این حال شدت مصرف انرژی در ترکیه حدود ۱۰۰ است یعنی کمتر از نصف ایران.
کشورهای اتحادیه اروپا نمونه‌ای از اقتصادهای با بهره‌وری بالای انرژی هستند به بیان دیگر اقتصاد ایران تقریبا سه تا چهار برابر بیشتر از کشورهای اروپایی انرژی مصرف می‌کند. چین نیز نمونه جالبی است این کشور در گذشته شدت مصرف انرژی بسیار بالایی داشت اما طی دو دهه اخیر با اصلاحات صنعتی و فناوری توانست این شاخص را به حدود ۱۳۰ کاهش دهد رقمی که همچنان بسیار پایین‌تر از ایران است. این مقایسه نشان می‌دهد شدت مصرف انرژی بالا در ایران صرفا به دلیل توسعه صنعتی نیست بلکه ریشه‌های ساختاری و سیاستی در اقتصاد کشور دارد.
یکی از مهم‌ترین عوامل شدت بالای مصرف انرژی در ایران قیمت پایین حامل‌های انرژی است ایران سال‌هاست یارانه گسترده‌ای برای بنزین گاز برق و سایر حامل‌ها پرداخت می‌کند.
در گزارش «مهر» آمده: صندوق بین‌المللی پول، ایران را یکی از بزرگ‌ترین پرداخت‌کنندگان یارانه انرژی در جهان معرفی کرده است. بر اساس برخی برآوردها ارزش یارانه پنهان انرژی در ایران در سال‌های مختلف به ده‌ها میلیارد دلار رسیده است. قیمت پایین انرژی باعث می‌شود انگیزه‌ای برای صرفه‌جویی وجود نداشته باشد در نتیجه مصرف انرژی در بخش‌های مختلف افزایش می‌یابد.
عامل مهم دیگر بهره‌وری پایین فناوری در بسیاری از صنایع کشور است. بخش قابل توجهی از صنایع ایران با تجهیزات قدیمی فعالیت می‌کنند؛ برای مثال مصرف انرژی در برخی صنایع مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی در ایران از استانداردهای جهانی بالاتر است. در بخش تولید برق نیز بازدهی (راندمان) نیروگاه‌های حرارتی ایران حدود ۳۷ تا ۳۹ درصد برآورد می‌شود در حالی که نیروگاه‌های مدرن در بسیاری از کشورها راندمانی بیش از ۵۵ درصد دارند.
بخش ساختمان نیز سهم بزرگی در مصرف انرژی کشور دارد بر اساس آمارهای رسمی حدود ۴۰ درصد انرژی ایران در ساختمان‌ها مصرف می‌شود. بسیاری از ساختمان‌ها عایق‌بندی مناسب ندارند و استانداردهای مصرف انرژی در ساخت‌وساز به طور کامل رعایت نمی‌شود همین موضوع باعث افزایش مصرف گاز و برق برای گرمایش و سرمایش شده است. در بخش حمل و نقل نیز وابستگی زیاد به خودروهای شخصی و مصرف نسبتا بالای سوخت خودروها از عوامل مهم افزایش مصرف انرژی به شمار می‌رود. ناوگان فرسوده حمل‌ونقل و توسعه محدود برخی زیرساخت‌های حمل و نقل عمومی نیز به این مسئله دامن زده است. در کنار این عوامل ساختار اقتصادی ایران نیز تا حد زیادی بر صنایع انرژی بر متکی است. صنایعی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی سهم قابل توجهی در مصرف انرژی دارند در حالی که ارزش افزوده آنها نسبت به بسیاری از صنایع پیشرفته کمتر است.

پیامدهای مصرف بالای انرژی برای اقتصاد و جامعه
شدت بالای مصرف انرژی پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد و جامعه دارد. یکی از مهم‌ترین پیامدها فشار بر منابع انرژی کشور است. مصرف بالای گاز و برق در سال‌های اخیر بارها باعث کمبود انرژی در زمستان و تابستان شده است. در زمستان افزایش مصرف گاز در بخش خانگی گاهی باعث محدودیت در تامین گاز صنایع می‌شود و در تابستان نیز افزایش مصرف برق به خاموشی‌های برنامه‌ریزی شده منجر می‌شود. این مسئله به طور مستقیم بر تولید صنعتی و فعالیت‌های اقتصادی تاثیر می‌گذارد.
هزینه سنگین یارانه انرژی نیز یکی دیگر از پیامدهای این وضعیت است. منابعی که صرف یارانه انرژی می‌شود می‌توانست در بخش‌هایی مانند آموزش، سلامت، زیرساخت و فناوری سرمایه‌گذاری شود اما در عمل بخش بزرگی از آن صرف مصرف بیشتر انرژی می‌شود.
از سوی دیگر مصرف بالای سوخت‌های فسیلی به افزایش آلودگی هوا در شهرهای بزرگ منجر شده است. شهرهایی مانند تهران، اصفهان و اهواز در سال‌های اخیر بارها با بحران آلودگی هوا روبه‌رو بوده‌اند، مسئله‌ای که به طور مستقیم سلامت شهروندان را تهدید می‌کند. شدت مصرف انرژی بالا همچنین به معنای انتشار بیشتر دی‌اکسید کربن است. ایران در حال حاضر در میان ۱۰ کشور نخست جهان از نظر انتشار گازهای گلخانه‌ای قرار دارد؛ موضوعی که در بلندمدت می‌تواند پیامدهای زیست محیطی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.
در مجموع شدت بالای مصرف انرژی در ایران تنها یک مسئله فنی یا اقتصادی نیست بلکه به یکی از چالش‌های مهم توسعه کشور تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند بهبود بهره‌وری انرژی، اصلاح الگوی مصرف و استفاده از فناوری‌های کارآمد می‌تواند نقش مهمی در کاهش این شکاف و حرکت به سمت اقتصادی کارآمدتر ایفا کند.