آگاه: از اواخر دهه ۷۰ تاکنون، تقریبا هیچ دورهای را نمیتوان یافت که رهبر شهید انقلاب درباره اهمیت حفاظت از آب، خاک، جنگلها، مراتع، هوای پاک یا مقابله با فرسایش خاک، ریزگردها، شکار غیرمجاز، زمینخواری، تغییر کاربری اراضی کشاورزی و لزوم توسعه انرژیهای پاک و حتی فرهنگ عمومی حفاظت از طبیعت سخن نگفته باشند. این استمرار نشان میدهد محیط زیست در نگاه ایشان نه یک موضوع حاشیهای، بلکه بخشی از امنیت، سلامت، اقتصاد و آینده کشور بود.
یکی از نخستین ویژگیهای این نگاه، مخالفت صریح با تلقی «تجملی» از محیط زیست بود. رهبر انقلاب در خطبههای نماز جمعه تهران در ۲۱ مهر ۱۳۸۵ تاکید کردند: برای ما مسئله محیط زیست یا حفظ منابع طبیعی، مسئلهای تجملاتی و درجه دو نیست؛ یک مسئله حیاتی است. ایشان تصریح کردند: حتی توسعه صنعتی نیز باید با ملاحظات محیط زیستی همراه باشد تا منابع طبیعی کشور حفظ شود. همین نگاه در اسفند ۱۴۰۰ نیز تکرار شد؛ جایی که محیط زیست را «از اساسیترین مسائل کشور» خواندند و تاکید کردند نباید با آن برخورد تزیینی داشت.
طبیعت؛ امانتی برای نسلها
در نگاه رهبر شهید انقلاب، جنگل، مرتع، آب و خاک تنها منابع اقتصادی نبودند، بلکه امانتی برای نسلهای آیندهاند. ایشان در مراسم روز درختکاری سال ۱۳۹۰ گفتند: «منابع طبیعی ثروتهای ملیاند؛ مال این دولت و آن دولت نیستند؛ متعلق به ملتها در طول تاریخ هستند.» همین مبنا سبب شد در دیدار مسئولان محیط زیست در سال ۱۳۹۳ صریحا اعلام کنند: «حق ندارید تخریب کنید؛ نه باغ و بوستان را، نه جنگل را، نه مرتع و دشت را و نه کویر را.» شاید پرتکرارترین دغدغه رهبر انقلاب، حفاظت از جنگلها باشد. از سال ۱۳۸۸ تا زمان شهادت، ایشان بارها درباره تعرض به جنگلهای شمال، تصرف اراضی ملی، قطع درختان و نابودی گونههای بومی هشدار داده بودند. رهبر شهید انقلاب در اسفند ۱۳۸۸ هم از دستگاههای مسئول خواستند متصرفین را قطع ید کرده و مانع توسعه تصرف جنگلها شوند. همچنین ایشان در سال ۱۳۹۳ جنگلها را «ریههای تنفسی» نامیدند و تاکید کردند اجازه دستاندازی به جنگلهای شمال داده نشود. سال ۱۴۰۰ نیز تخریب جنگلها و پوشش گیاهی را معادل «تخریب منافع ملی» دانستند.
تاکید بر تغییر کاربری اراضی نظامی به بوستان
دغدغه رهبر انقلاب تنها در حد توصیه باقی نماند. یکی از نمونههای مهم، حمایت ایشان از تبدیل اراضی نظامی بلااستفاده به فضای سبز عمومی بود. ایشان در حضور بیشتر مسئولان کشوری، لشکری، شهری فرموده بودند: تهران یک شهر متراکمی است، بیش از اینها بایستی باز شود و این شهر فضای تنفسی پیدا کند. مراقب باشید جاهایی که در مناطق گوناگون شهر در اختیارتان هست، در خدمت فضای سبز قرار بگیرد. نمونه شاخص رویکرد ایشان به فضای سبز، بوستان ولایت در جنوب تهران بود زمینی که سالها پادگان قلعهمرغی بود، با موافقت و حمایت رهبر شهید انقلاب برای استفاده عمومی آزاد شد. ایشان در مراسم افتتاح این بوستان شخصا حضور یافتند، نهال کاشتند و تاکید کردند ایجاد چنین فضای سبزی در بخش کمبرخوردار تهران اقدامی ارزشمند است.
در همان مراسم، دغدغه اصلی خود را نیز بیان کردند و گفتند: نباید اجازه داد تهران بیش از این به سمت دامنههای البرز گسترش پیدا کند و زمینهای طبیعی قربانی ساختوساز شوند. ایشان هشدار دادند که سوداگران زمین در کمین فضاهای سبز هستند و همه دستگاهها باید مانع این روند شوند. در واقع، نگاه ایشان تنها «کاشت درخت» نبود بلکه بر حفظ زمینهایی که میتوانند به ریه تنفسی شهر تبدیل شوند نیز تاکید داشت.
در این باره مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران با اشاره به یکی از خاطرات خود با رهبر شهید درباره بوستان ولایت، گفت: یکی از زیباترین خاطرات مربوط به بوستان ولایت است که پیشتر با نام قلعهمرغی شناخته میشد. این زمین وسیع چند صد هکتاری با توصیههای ایشان به یک بوستان بزرگ تبدیل شد. در حال حاضر نیز در حال بررسی این موضوع هستیم که در صورت موافقت خانواده و دفتر حفظ آثار آقا، این بوستان به نام ایشان نامگذاری شود؛ چرا که این اراضی وسیع چندصد هکتاری، بنا به توصیه ایشان، به یک بوستان بزرگ و گسترده تبدیل شد. وی افزود: قرار بود در آن محل یک هایپرمارکت ساخته شود، اما ایشان تاکید کردند که تمام محدوده به فضای سبز و پارک تبدیل شود و از اینگونه ساختوسازها در بوستان انجام نشود. همچنین تاکید کردند که بخشی از فضای سبز آن تا موعد مشخصی آماده شود که شهردار وقت آقای قالیباف این قول را داد و پذیرفت و این کار را هم انجام داد.
رئیس شورای شهر تهران با بیان اینکه توجه رهبر شهید انقلاب به فضای سبز و درختکاری بسیار ویژه بود، گفت: تقریبا در هر دیداری که خدمتشان میرسیدیم، این موضوع را مطرح و پیگیری میکردند. حتی یک بار در بازدیدی از منطقه دارآباد، نسبت به تبدیل زمینهای بلااستفاده به فضای سبز تاکید کردند که همان دستور نیز به سرعت اجرایی شد.
مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیطزیست و خدمات شهری شورای شهر تهران نیز گفت: رهبر انقلاب اسلامی چندین بوستان به شهروندان در تهران اهدا کردند که ضروری است سازمان بوستانها گزارشی در خصوص این بوستانها تهیه و در صحن شورای شهر ارائه کند. وی از بوستانهای ولایت و یاس به عنوان بوستانهایی یاد کرد که به دستور رهبر انقلاب در اختیار شهروندان قرار گرفته است.
پیرهادی یادآور شد: رهبر انقلاب دستور در اختیار قرار دادن و ساخت بوستان ۴۵ هکتاری در شهر تهران (پروژه چهار باغ) را صادر کردند که فاز اول آن در سال ۱۴۰۲ افتتاح شد. بوستان یاس فاطمی در سال ۹۴ به وسعت ۱۴۰۰ هکتار پیرو منویات حضرت آیتالله خامنهای در اختیار مردم قرار گرفت و بهرهبرداری شد.
مقابله با زمینخواری و کوهخواری
یکی دیگر از محورهای ثابت سخنان رهبر انقلاب، هشدار درباره زمینخواری بود پدیدهای که به اعتقاد ایشان در سالهای اخیر به «کوهخواری» نیز کشیده شد.
ایشان در سال ۱۳۹۳ با اشاره به ساختوسازهای دامنه البرز گفتند: «نباید اجازه داد منبع آب و هوای تهران مورد تعرض قرار گیرد.» این موضوعی بود که در دیدار با مسئولان محیط زیست در سال ۹۳ فرمودند دیدارهایی که هر چند وقت یکبار انجام میشد و رهنمودهایی برای این مسئولان به همراه داشت. در سال ۱۳۹۲ نیز هشدار دادند اگر مسئولان با متخلفان برخورد نکنند، دامنههای البرز «تا بالاترین نقاط آهن و سیمان خواهد شد.»
محیط زیست، سیاست کلی نظام شد
یکی از مهمترین اقدامات ساختاری در این حوزه، ابلاغ سیاستهای کلی محیط زیست در ۲۶ آبان ۱۳۹۴ از سوی رهبر انقلاب بود؛ سیاستهایی که بر مدیریت تغییرات اقلیمی، حفاظت از منابع طبیعی، ارزیابی زیستمحیطی همه طرحهای توسعه، مقابله با آلودگی، آموزش عمومی و توسعه اقتصاد سبز تاکید داشت.
اهمیت این سیاستها به اندازهای بود که معصومه ابتکار، رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست، در اسفند ۱۳۹۵ آنها را «هوشمندانهترین تدبیر برای حفظ محیط زیست» توصیف کرد و گفت: این سیاستها پشتوانه مهمی برای اقدامات دولت در حوزه محیط زیست بوده است.
پایداری در سنت سالانه کاشت نهال
رهبر شهید انقلاب در اغلب سالها شخصا نهال میکاشتند اما همواره تاکید میکردند که کاشت درخت کافی نیست، حفظ درخت مهمتر است.
چند سال پیش ایشان در روز درختکاری پس از کاشت درختهای انجیر و زردآلو گفتند: یک نفر در این یادداشتهای مردمی که برای من هر روز میآید، به من نوشته بود که چرا درخت میوه نمیکارید؟ لذا امسال درخت میوه کاشتیم؛ یکی سیب است و یکی هم گیلاس.
ایشان درباره اهمیت درختان میوه در کشور و غلط بودن واردات میوه خارجی تاکید کرده و افزوده بودند: درخت میوهدار، این امتیاز را هم دارد که میوه لذیذ مخصوص ایران را به مردم میدهد. انواع میوههای ما که خیلی هم متنوع است با امثال خودش در کشورهای دیگر تفاوت دارد؛ آنطور که برای من نقل کردند، میوههای ما شیرینتر، خوشطعمتر، آبدارتر و مطلوبتر است؛ گرچه حالا شنیدم که متاسفانه میوه هم وارد میشود و جزو کارهای غلط، یکی وارد کردن میوه است که جز در موارد ضرورت و در حد ضرورت، مسئولین بایستی جلوی این کار را بگیرند.
نجات جان محیطبان
رهبر شهید انقلاب توجه زیادی نیز به مسائل محیطبانان داشتند. چند سال پیش معصومه ابتکار، رئیس اسبق سازمان حفاظت محیط زیست از برگرداندن حکم قصاص یک محیطبان توسط مقام رهبری خبر داد و گفت: برای یکی از محیطبانهای استان کهگیلویه و بویراحمد حادثهای پیش آمد که در یک فرآیند طولانی دادرسی در نهایت چندین نوبت محاکم محیطبان را محکوم به قصاص کردند. در مرحله آخر ما بر اساس تدبیری که مشاور حقوقی و وکیل سازمان ارائه کردند نامهای را برای رهبر انقلاب ارسال و از ایشان درخواست کردیم که با توجه به اینکه امکان گرفتن رضایت از خانواده مقتول وجود دارد اجرای حکم را به تاخیر بیندازند. خوشبختانه ایشان به فاصله خیلی کمی دستور توقف اجرای حکم را صادر کردند و آن محیطبان نجات پیدا کرد.
محیطبانان به یاد دارند، هوشنگ نصیری، محیطبان خوزستانی در دوران دفاع مقدس با تفنگ محیطبانی خود به جنگ رفت و به شهادت رسید و نخستین شهید از جامعه محیطبانی بود که رهبر انقلاب در نخستین نشست خانواده شهدای محیط زیست که در خوزستان برگزار شد، قرآنی که در یکی از صفحات آن تقریظ نوشته بودند را به خانواده این شهید اهدا کردند.
رضا قپانچی؛ محیطبان جانباز سازمان حفاظت محیط زیست در این باره گفته است: یکی از نقاط قابل توجه در کنگره شهدا و ایثارگران محیط زیست، هدیه رهبر انقلاب به نشانه تکریم و احترام به شهدای عزیز محیط زیست بود؛ حضرت آیتالله خامنهای به نشانه تکریم و احترام به شهدای محیط زیست، یک جلد کلامالله مجید را به خانواده شهید محیط زیست هوشنگ نصیری اهدا کردند که در متن یادداشت رهبر انقلاب که در ابتدای این مصحف شریف نوشته شده، آمده بود: «بسماللهالرحمنالرحیم؛ به نشانه تکریم و احترام به شهدای عزیز محیط زیست، این کلامالله مجید به خانواده شهید هوشنگ نصیری اهدا میگردد.»
قپانچی با اشاره به این هدیه رهبر انقلاب که در واقع به تمام خانواده محیط زیست کشور تعلق داشت، گفت: بدون شک قرآنی که حضرت آقا اعطا فرمودند و لحظه وارد شدن پیکر شهید گمنام به مراسم بزرگداشت، بزرگترین سورپرایز مراسم بود و جمعیت را متحول کرد. زمانی که این اتفاق افتاد، همه ما خودمان را در حد جانبازان و شهدای دفاع مقدس دیدیم و متوجه شدیم که زحمات و ایثارگریهای ما از چشم تیزبین رهبر انقلاب دور نمانده است. وی ادامه داد: اهدای قرآن و دستخط باعث شد که بفهمیم ایشان به طور کامل از شرایط ما اطلاع دارند و اشراف دارند که چه چیزی بر ایثارگران و شهدای سازمان حفاظت محیط زیست گذشته است و ما چه رنج و زحمتی کشیدهایم. این تجلیل قطعا انگیزه محیطبانان و کل خانواده محیط زیست کشور برای حفاظت را دوچندان کرد.
جانباز سازمان حفاظت محیط زیست خاطرنشان کرد: این دستخط در واقع ارزش و اهمیتی که شهدای محیط زیست برای ایشان داشتند را نشان میداد و باعث شد که بقیه سازمانها و ارگانهای قانونگذار بهویژه بنیاد شهید نیز اهمیتی که در سطح کشور به ما داده میشود را حس کنند.
نظر شما